Uzasadnienie
Skarżący wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując na urzędowym formularzu wniosku na zasadność wniesionej w niniejszej sprawie skargi.
Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że małżonkowie prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe, posiadają dwa domy, mieszkanie, nieruchomość rolną (3,8 ha) oraz nieruchomość przemysłową. Cały wymieniony majątek objęty jest zajęciem komorniczym w związku ze sprawami sądowymi, dotyczącymi płatności małżonków za korzystanie z tych nieruchomości. Poza tym skarżący nie dysponują żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro.
Dochody uzyskują z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, z której dochód brutto w 2012 r. wyniósł 10.342 zł.
Ponadto skarżący wskazali, że w sprawie cywilnej Sąd Okręgowy we W. odstąpił od obciążenia ich jako pozwanych kosztami w sprawie ze względu na wiek i trudną sytuację życiową i finansową, spowodowaną postępowaniami egzekucyjnymi. Na potwierdzenie do wniosku załączono kopię wyroku z 13 listopada 2013 r.
Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących stanu finansowego i majątkowego, skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) skarżący nie udzielili odpowiedzi.
Przedmiotowy wniosek nie mógł zostać uwzględniony.
Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Przytoczona wyżej regulacja stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Podkreślić bowiem należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem niezbędnego utrzymania własnej rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale wręcz formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Co za tym idzie, inicjatywa dowodowa w zakresie okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne, leży po jego stronie, a nie rozpoznającego wniosek.
Rola Sądu/ Referendarza sądowego ogranicza się do wezwania do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych na podstawie powołanego wyżej art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte na urzędowym formularzu wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości.
W takich też warunkach (wątpliwości co do zdolności płatniczych) zostało skierowane do skarżących wezwanie, na które nie udzielili odpowiedzi, a co za tym idzie – nie usunęli wątpliwości w tym zakresie.
Skarżący wskazywali wprawdzie, że ich majątek został zajęty przez komornika na skutek zalegania z płatnościami, a okoliczność stała się przyczyną odstąpienia przez Sąd Okręgowy od obciążenia ich kosztami postępowania. Powyższe oświadczenia nie mogły być jednak wyłączną podstawą do uwzględnienia żądania o zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Po pierwsze, zajęcie przez komornika nieruchomości nie wyklucza wykorzystywania ich do pozyskiwania dodatkowych środków finansowych. Mało jest natomiast prawdopodobne, aby skarżący zajmowali jednocześnie dwa domy i mieszkanie. Po drugie, w niniejszej sprawie nie jest znany stan faktyczny, na podstawie którego Sąd Okręgowy wydał rozstrzygnięcie dotyczące obciążenia kosztami postępowania.
Dla oceny realnych możliwości płatniczych skarżących nie bez znaczenia pozostają dane co do wysokości uzyskiwanych przychodów z działalności gospodarczej. Na urzędowym formularzu wniosku wskazano natomiast, że podana kwota dochodów jest wartością brutto i dotyczy 2012 r. Obecnie zatem, w roku 2014 r., przy dokonywaniu aktualnych możliwości płatniczych, oświadczenie to pozostaje bez znaczenia.
W tym stanie rzeczy brak było podstaw do dokonania oceny zasadności przedmiotowego wniosku. Wobec tego, na podstawie art. art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 powołanej ustawy procesowej, postanowiono jak w sentencji.