Uzasadnienie
Wraz ze skargą na wyżej oznaczoną decyzję R. C., reprezentowany przez adwokata, złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego do skargi. W uzasadnieniu tego żądania wnioskodawca wskazał na swoją sytuację materialną, brak majątku oraz obciążenia kredytowe.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 1,8 ha i uzyskuje miesięcznie dochód z działalności gospodarczej oraz z umowy o pracę w łącznej kwocie 3.680 zł (brutto) pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z pełnoletnimi synem i córką, którzy posiadają domy odpowiednio w J.G. i Ż. Nadmienił również, że spłaca kredyt w kwocie 30.000 zł oraz, że podupadł na zdrowiu.
Z dokumentów przesłanych na wezwanie wynika, że w roku 2013 skarżący, jego żona i córka uzyskali dochód w kwocie odpowiednio 60.844,03 zł (przy przychodzie w kwocie 123.914.83 zł, 38.954,45 zł (przy przychodzie w kwocie 45.431,17 zł) oraz 82 zł. W lipcu, sierpniu i wrześniu 2014 r. wnioskodawca dostarczył towary i świadczył usługi o wartości odpowiednio 9.769 zł, 8.585 zł i 8.550 zł oraz nabył towary i usługi o wartości odpowiednio 1.509 zł, 1.409 i 1.047 zł, natomiast w pierwszych trzech kwartałach 2014r. w ramach prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychód w kwocie 79.668,66 zł obciążony kosztami w kwocie 57.074,90 zł. W zestawieniu miesięcznych wydatków na utrzymanie swojego gospodarstwa domowego skarżący wskazał kwotę 3.930 zł, na którą składa się między innymi kwota 400 zł składki prywatnego ubezpieczenia emerytalnego oraz spłata odsetek od limitu kredytowego na rachunku bankowym kwotą 360 zł. Nadto podał skarżący, że jego "przychody" podlegają zajęciu komorniczemu na kwotę 296.000 zł z tytułu należności publicznoprawnych wynikających z decyzji zaskarżonych do Sądu, natomiast w najbliższym czasie, tj. przed zbliżającą się zimą, czekają go wydatki na olej opałowy w kwocie 3.000 zł, drewno kominkowe w kwocie 2.000 zł oraz kurtki i buty zimowe dla syna i córki w łącznej kwocie 650 zł. Nadto w piśmie procesowym z dnia 13 października 2014 r. wnioskodawca oświadczył, że od roku 2014 pozostaje z żoną w separacji i ustanowili małżeńską rozdzielność majątkową, z tytułu dzierżawy nieruchomości rolnej wskazanej we wniosku uzyskuje rocznie dochód w kwocie około 500 zł rocznie, nieruchomość położoną w J. G. przy ul. B.[...] przekazał wraz z żoną w drodze darowizny synowi w związku z separacją i planowanym rozwodem, natomiast w związku z pogarszającym się stanem zdrowia musiał zatrudnić pracownika, wskutek czego zmniejszyła się dochodowość jego działalności gospodarczej.
Z urzędu wskazać trzeba, że w każdej ze spraw ze skarg R. C. zarejestrowanych w Sądzie pod sygn. akt I SA/Wr 2085/14, I SA/Wr 2086/14 i I SA/Wr 2087/14 Przewodniczący Wydziału I Sądu wyznaczył wpis sądowy od skargi w kwocie po 500 zł.
W sprawie zważono, co następuje.
Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowa-niu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) cyt. wyżej ustawy).
Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nale-ży zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, również częściowe, stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie.
Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środ-ków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania.
Winno się dalej stwierdzić, iż koszty postępowania sądowego zasługują na trak-towanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobowiązania cywilnoprawne i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego uszczuplenie zasobów majątkowych strony w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych.
W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie czę-ściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Badanie zasadności częściowego zwolnienia wnioskodawców od kosztów sądowych oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności ponoszenia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny.
Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywi-stego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, do-datkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu mająt-kowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie.
Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powo-łanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz na podstawie do-świadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do kwoty 1.500 zł wpisu sądowego od skargi w jego trzech wyżej wskazanych sprawach, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dwojga swoich dzieci.
Badając sytuację materialną i rodzinną strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy pod kątem spełnienia przez nią wymogów uwzględnienia jej żądania pod uwagę brana jest nie tylko kwota pieniężna posiadana przez nią na utrzymanie siebie i swojej rodziny, ale również majątek strony, który w drodze wykorzystania lub sprzedaży może być źródłem pozyskiwania kwot pieniężnych koniecznych do jednoczesnego ponoszenia kosztów utrzymania i kosztów sądowych.
Po pierwsze, nie sposób przyjąć, że strona, która posiada stałe źródło dochodu, pomimo, iż dochód ten w zestawieniu z jej zobowiązaniami jest niewysoki, nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Skarżący, jak wynika ze zgromadzonego materiału aktowego, nie jest pozbawiony możliwości zarobkowych. Przeciwnie, nadal je posiada i wykorzystuje.
Po drugie, wyzbycie się przez wnioskodawcę nieruchomości, poprzez jej przekazanie synowi, bez względu na okoliczności tego przekazania, stanowiło rezygnację przez stronę z komercyjnego wykorzystania tego majątku (np. jego sprzedaży) jest efektem jej autonomicznej decyzji, której skutki – brak środków na opłacenie kosztów sądowych oraz zachowanie stanu posiadania rodziny skarżącego – nie mogą stanowić uzasadnienia dla przyznania prawa pomocy, przeznaczonego dla osób ubogich.
Po trzecie, zaznaczyć trzeba, że wśród wydatków ponoszonych z dostępnych skarżącej środków pieniężnych znajduje się kwota 400 zł składki na dobrowolne, prywatne ubezpieczenie emerytalne. Referendarz sądowy, bazując na zasadach doświadczenia życiowego, nie uznał tego wydatku w całości za konieczne w utrzymaniu gospodarstwa domowego skarżącego, w szczególności w deklarowanej przez skarżącego trudnej sytuacji ekonomicznej tego gospodarstwa domowego.
Po czwarte, nie podlega uwzględnieniu pod kątem spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy argumentacja w zakresie wyłączenia ustroju małżeńskiej wspólności majątkowej między skarżącym i jego żoną. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie zniosło bowiem obowiązku wynikającego z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.), który nakazuje obojgu małżonkom przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny, według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych. Wedle art. 23 zd. 2 tego Kodeksu małżonkowie są obowiązani między innymi do wzajemnej pomocy i do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. W tej sytuacji nawet istnienie takiej rozdzielności nie zwalnia małżonków z obowiązku łożenia na utrzymanie współmałżonka, który znajduje się w gorszej sytuacji materialnej, w tym np. nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego.
Dodatkowo, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie (art. 87 Kodeksu). Dlatego pomoc materialna udzielana przez żonę mężowi oraz jej sytuacja materialna są także brane pod uwagę przy ocenie wnioskodawcy zdolności ponoszenia kosztów sądowych. Uzasadnione jest zatem przyjęcie, że skarżący korzysta i może nadal korzystać z pomocy materialnej udzielanej przez jego żonę i to również w zakresie ciężarów finansowych wynikających z inicjowania przez niego postępowania sądowoadministracyjnego.
Istotne znaczenie dla oceny wykazania podstaw przyznania prawa pomocy ma również fakt, że strona skarżąca samodzielnie podjęła decyzję o sfinansowaniu udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wnoszonej skargi. Istotny w tym zakresie jest fakt, że dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem referendarza sądowego nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą, bez względu na moment dokonania tego wyboru, w wyżej wskazanym zakresie, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie m. in. wpisu sądowego od skargi.
W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie po-stępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania R.C. prawa pomocy.