Uzasadnienie
Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie z żoną, nie ma żadnego majątku, w tym jakichkolwiek nieruchomości, oszczędności ani papierów wartościowych powyżej 5.000 zł. Jego jedynym dochodem jest renta w wysokości 728 zł, gdyż żona wnioskodawcy obecnie ma zawieszoną działalność gospodarczą.
Wnioskodawca ponosi stałe wydatki na leki 200 zł, wyżywienie 400 zł i inne wydatki – 120 zł. Mieszka w domu będącym współwłasnością żony i syna, w związku z czym nie jest zobowiązany do ponoszenia wydatków związanych z jego utrzymaniem.
Na wezwanie z dnia 24 października 2014 r., do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego wnioskodawcy, skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), pełnomocnik (adwokat) wniosła o przedłużenie terminu do wykonania nałożonego obowiązku. Jako przyczynę podała hospitalizację skarżącego w szpitalu psychiatrycznym. Po ponownym wyznaczeniu terminu na 26 listopada 2014 r., powtórnie wniesiono o przedłużenie terminu z uwagi na dalszy pobyt wnioskodawcy w szpitalu, być może do 24 grudnia 2014 r.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, w pierwszej kolejności wypada odnieść się do wniosków o przedłużenie terminu do przedłożenia żądanych dokumentów i oświadczeń. Jakkolwiek kwestia ta pozostaje poza zakresem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, to jednak w efekcie końcowym rzutuje na ocenę jego zasadności.
Mianowicie zauważyć należy, że znaczna część dokumentów, jakie zostały wymienione w wezwaniu, dotyczyła nie tylko skarżącego, ale także jego żony – chodzi o dokumenty związane z działalnością gospodarczą, wydruki historii rachunków bankowych, zeznanie podatkowe za 2013 r. Z informacji wynikających z akt sprawy nie wynika natomiast, aby małżonka miała trudności z udostępnieniem wymienionej dokumentacji.
Ponadto w wezwaniu żądane były oświadczenia dotyczące wszystkich osób mieszkających wspólnie ze skarżącym, ich źródeł i wysokości dochodów, zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków przez rodzinę wnioskodawcy, oświadczenia o posiadanych środkach transportu. W tym zakresie odpowiedzi mogła udzielić pełnomocnik zastępująca skarżącego w niniejszej sprawie, uzyskując informacje, jeśli nie od skarżącego, to od jego żony.
Tym samym kolejne przedłużanie terminu do przedłożenia żądanych dokumentów po upływie niemal miesiąca od daty doręczenia wezwania, zdaniem referendarza sądowego, było nieuzasadnione.
Z kolei oświadczenia złożone na urzędowym formularzu wniosku były niewystarczające dla oceny jego zasadności.
Podstawą prawną rozpoznania przedmiotowego wniosku są przepisy z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z ich treścią, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Wskazać trzeba, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Wszelkie wyjaśnienia powinny być przy tym logiczne i wiarygodne.
Powyższe obowiązki wnioskodawcy wynikają z brzmienia art. 252 § 1 i art. 255 p.p.s.a. – zgodnie z treścią pierwszego z nich, ubiegający się o przyznanie prawa pomocy obowiązany jest do złożenia oświadczenia obejmującego stan majątkowy i finansowy, zaś w przypadku osoby fizycznej – dokładne dane o stanie rodzinnym. Art. 255 stanowi, że w sytuacji, gdy dane wynikające z urzędowego formularza dotyczące stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego są niewystarczające lub budzą wątpliwości, do wnioskodawcy kierowane jest wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Co za tym idzie, wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony przez osobę fizyczną, rozpoznawany jest w trzech aspektach – nie tylko finansowym i majątkowym, ale i rodzinnym.
Z tych też względów uzasadnione było żądanie informacji i dokumentów dotyczących nie tylko samego wnioskodawcy, ale także jego żony i ewentualnie innych domowników, których możliwości płatnicze i partycypowanie w bieżących wydatkach związanych z utrzymaniem domu pośrednio wpływa na sytuację finansową wnioskodawcy.
Wobec braku tych wszystkich danych nie było możliwości dokonania oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego.
W tym stanie rzeczy postanowiono jak w sentencji, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.