Uzasadnienie
Skarżący K. C. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że ponoszenie wydatków bieżących, związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, tj. wynagrodzeń pracowniczych, składek ZUS, podatków oraz bieżącej obsługi kredytów i leasingu, jest bardzo trudne przy dochodzie uzyskanym z tego źródła do listopada 2013 r. Wskazał, że w rezultacie zajęcia rachunku bankowego firmy doszło do zachwiania jej płynności finansowej, gdyż nie posiada on żadnych oszczędności.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał wnioskodawca, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, jest właścicielem domu o powierzchni 108m², mieszkania o powierzchni 65 m², nieruchomości rolnej o powierzchni 4,2 ha, samochodu osobowego Mercedes Benz [...] (rok produkcji 2009), ciągnika siodłowego [...] (rok produkcji 2007), ciągnika siodłowego [...] (rok produkcji 2001), naczepy Mega Wywrotka (rok produkcji 2008), naczepy Mega Firanka (rok produkcji 2008) oraz naczepy Kogel Firanka (rok produkcji 2004). Oświadczył także, że miesięcznie uzyskuje dochód z działalności gospodarczej w kwocie 2.000 zł (brutto), natomiast jego żona ze stosunku pracy – w kwocie 1.600 zł (brutto). Dodał, że miesięczne koszty utrzymania jego firmy są tak duże, że pochłaniają całkowicie wypracowany miesięczny dochód firmy.
Z dokumentów przesłanych na wezwanie wynika, że w roku 2012 skarżący uzyskał dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 59.394,02 zł (przy przychodzie w kwocie 4.438.133,47 zł), we wrześniu, październiku i listopadzie 2013 r. dokonał dostawy towarów i świadczył usługi o wartości odpowiednio 353.316 zł, 423.708zł i 320.108 zł oraz nabył towary i usługi o wartości odpowiednio 352.570 zł, 335.979 zł i 259.447 zł. Na rachunkach bankowych skarżącego w październiku, listopadzie i grudniu 2013 r. prowadzone były operacje dotyczące kwot od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych.
W treści pisma procesowego z dnia 3 stycznia 2014 r. wnioskodawca oświadczył, że koszty utrzymania jego gospodarstwa wynosi miesięcznie średnio 1.394, 72 zł, spłaca pożyczkę hipoteczną ratą miesięczną w kwocie 2.500,92 zł, kredyt w rachunku bieżącym – miesięczną ratą odsetkową w kwocie 1.038 zł oraz drugi kredyt na rachunku bieżącym – miesięczną ratą odsetkową w kwocie 1.250 zł. Podał także, iż wskazany we wniosku dom mieszkalny zamieszkuje z żoną, mieszkanie wykorzystuje na cele działalności gospodarczej (jeden z pokoi "wydzierżawia" i uzyskuje z tego tytułu kwotę 850 zł miesięcznie, natomiast grunty rolne to "łąki" lub "pole o bardzo słabej klasie ziemi", z tytułu których posiadania uzyskuje dopłatę podstawową w kwocie 3.500 zł rocznie.
Zarządzeniem z dnia 12 grudnia 2013 r. Zastępca Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wyznaczył wpis sądowy od skargi w kwocie 3.357 zł.
W sprawie zważono, co następuje.
Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowa-niu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej).
W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej).
Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nale-ży zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej.
Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy.
Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypad-ku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania.
Winno się dalej stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobo-wiązania cywilno-i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących do-chodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospo-darczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego wynikające z przedstawionych przez stronę dokumentów uszczuplenie jej za-sobów w rezultacie regulowania dobrowolnego lub przymusowego jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych.
W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie czę-ściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś oce-na ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa po-mocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz inte-resu strony skarżącej.
Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz na podstawie doświadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jegosytuacja materialna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy, tj., iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny.
Po pierwsze wskazać należy, że prowadzenie działalności gospodarczej na skalę odpowiadającą kwocie przychodów skarżącego z tego tytułu w roku 2012 oraz obrotowi gospodarczemu wykazanemu w deklaracjach VAT za wrzesień, październik i listopad 2013 r., bez względu na jej wynik, bez zabezpieczenia środków finansowych przeznaczonych na koszty postępowań sądowych związanych z tą działalnością jest konsekwencją samodzielnej decyzji wnioskodawcy i obciąża jego zdolność wszczynania postępowań sądowych dotyczących jego indywidualnego interesu prawnego o charakterze publicznym i cywilnym poprzez uiszczanie opłat sądowych proporcjonalnych do wartości dochodzonych praw i roszczeń związanych z prowadzoną działalnością. Istotne jest także dalsze prowadzenie przez stronę skarżącą tej działalności bez zabezpieczenia środków na wyżej wskazaną opłatę sądową. Brak takiego zabezpieczenia wynikający z autonomicznej decyzji skarżącego w zakresie planowania wydatków nie może, w ocenie referendarza sądowego, prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej indywidualnego interesu prawnego.
Po drugie, K.C. obracał w roku 2012 z prowadzonej działalności gospodarczej o dużych rozmiarach, wynikającymi z kwoty przychodów z tego źródła i kosztów ich uzyskania a w roku 2013 kwotami wynikającymi z przedłożonych deklaracji VAT, których posiadanie, zdaniem referendarza sądowego, pozwala na przyznanie prawa pomocy jedynie w sytuacji, gdy wnioskodawca przedstawi istotne, obiektywne i wyjątkowe powody przeznaczenia posiadanych środków pieniężnych na inne cele niż opłacenie kosztów sądowych. Tymczasem w sprawie skarżący takich okoliczności nie przedstawił. Nie zalicza się do tych okoliczności dobrowolnego lub przymusowego wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych i publicznoprawnych strony, powstałych w rezultacie czynności podjętych samodzielnie przez skarżącego, które zakwalifikować trzeba do kategorii zwykłych i przewidywalnych elementów prowadzenia działalności gospodarczej, posiadania majątku i prowadzenia gospodarstwa domowego.
Zauważyć przy tym należy, że dokonane zajęcie rachunku bankowego skarżącego nie przeszkadza w prowadzeniu przez niego działalności gospodarczej, o czym świadczą obroty na rachunkach bankowych, których historię wnioskodawca przedłożył do akt sprawy.
Po trzecie, przy ocenie stanu majątkowego skarżącego i jego gospodarstwa domowego (rodziny) referendarz sądowy uwzględnił składniki majątku wnioskodawcy i jego żony, do których zaliczają się nieruchomości i sprzęt wykorzystywane do prowadzenia działalności gospodarczej. Ich wartość i wykorzystywanie stanowią źródło uzyskiwania przez stronę środków pieniężnych.
Oceny tej nie zmienia fakt wykorzystywania przez skarżącego dla celów prowadzenia działalności zarobkowej środków pieniężnych pochodzących z kredytu. Zdolność kredytowa strony świadczy bowiem o dobrej sytuacji materialnej strony, zbadanej przez inny niż referendarz sądowy podmiot, udzielający kredytu.
Reasumując, w sytuacji majątkowej wynikającej oświadczeń skarżącego oraz do-kumentów złożonych do akt sprawy, referendarz sądowy ocenił, że poniesienie przez skarżącego kosztów sądowych nie spowoduje uszczerbku w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego żony.
W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy.