Uzasadnienie
W dniu 07 marca 2012 r. B. D. (dalej wnioskodawca) wniósł o przyznanie mu prawa pomocy, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych
W uzasadnieniu wniosku podał, że w 2007 r. zostało wszczęte wobec niego postępowanie kontrolne w zakresie rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania i prawidłowości obliczania oraz wpłacania podatku od towarów i usług, a także podatku akcyzowego, za lata 2005-2006.
W związku z toczącym się postępowaniem organy podatkowe dokonały zabezpieczenia rachunków bankowych wnioskodawcy, co spowodowało spadek obrotów jego przedsiębiorstwa. Wraz ze spadkiem obrotów doszło do sytuacji, w której zaprzestał płacenia na bieżąco rachunków. Skutkiem czego doszło do rozwiązania łączących go ze "A" i Bankiem "B" umów oraz skierowaniem do niego roszczeń na łączną kwotę 1.000.000 zł.
Z załączonego do wniosku oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną (obecnie po rozwodzie) i [...] córkami (obecnie na utrzymaniu wnioskodawcy pozostają dwie małoletnie córki). Posiada mieszkanie o powierzchni [...] m2) oraz działkę zabudowaną stacją paliw. Nie ma oszczędności ani przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3000 euro.
Jako dochody całej rodziny wnioskodawca wskazał kwotę 2.000 zł z tytułu dzierżawy.
Do wniosku załączył druki zawiadomień o zajęciu oszczędności znajdujących się na rachunkach bankowych różnych banków, na kwotę łącznie 4.455.825,5 zł oraz szereg tytułów wykonawczych.
W odpowiedzi na wezwanie o nadesłanie dodatkowych dokumentów, wnioskodawca przedstawił:
- a) deklarację PIT-36 za 2010 r., w której wykazał przychód w wysokości 21.816,44 zł przy kosztach uzyskania przychodu w wysokości 28.163,23 zł, a w przypadku żony (obecnie po rozwodzie) przychód w kwocie 7.800 zł;
- b) oświadczenie spółki "C" o wysokości czynszu dla wnioskodawcy za dzierżawę stacji paliw (500 zł), zajętego przez A. S., Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S.;
- c) odpis wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] 2010 r., sygn. akt [...] Ks [...]/10, na mocy której został uniewinniony od czynu z art. 57 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s., polegającego na niewpłacaniu w terminie podatku od towarów i usług za niektóre miesiące 2008 i 2009 r.
Wnioskodawca wyjaśnił, że niska wysokość czynszu z tytułu dzierżawy stacji benzynowej jest spowodowana wzajemnymi rozliczeniami z dzierżawcą, który potrąca sobie nakłady dokonane na remont stacji i jej dostosowanie do obowiązujących przepisów.
Wskazał także, że rozwiódł się z żoną w listopadzie 2011 r., a z [...] dzieci, tylko dwójka pozostaje na ich wspólnym utrzymaniu.
Następnie oświadczył, że w grudniu 2011 r., styczniu 2012 r. oraz w lutym 2012 r. jego przychody z tytułu działalności gospodarczej wyniosły 500 zł miesięcznie, przy kosztach odpowiednio rzędu: 2381,46 zł, 2867,68 zł i 2214,21 zł. Wskazał także, że wynajmuje mieszkanie i dom, za kwotę łącznie 1.300 zł.
Jego miesięczne wydatki wynoszą 800 zł miesięcznie. Ponadto kwotę około 500 zł miesięcznie przeznacza na pokrycie potrzeb swoich małoletnich córek. Wnioskodawca podkreślił przy tym, że nie korzysta z Pomocy Społecznej i innych form wparcia, a jego pełnomocnik działa obecnie pro publico bono.
Po rozpatrzeniu wniosku, referendarz sądowy postanowieniem z dnia 04 kwietnia 2012 r. odmówił skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W sprzeciwie od powyższego postanowienia wnioskodawca powtórzył okoliczności przedstawione wniosku o przyznanie prawa pomocy, wskazał również, że nie stać go na uiszczenie wpisu od skargi w wysokości 10.109 zł.
Wobec istnienia dalszych wątpliwości co do stanu majątkowego wnioskodawcy Wojewódzki Sąd Administracyjny zwrócił się do niego o przedłożenie:
- a) odpisu zeznania podatkowego dot. podatku od osób fizycznych za 2011 r. wraz z załącznikami;
- b) uwierzytelnionych kopii umów: dzierżawy stacji paliw w M. i najmu mieszkania oraz domu;
- c) uwierzytelnionego odpisu deklaracji podatkowych VAT za ostatnie trzy rozliczeniowe, o ile takie składał;
- d) szczegółowych wyciągów z posiadanych rachunków i lokat bankowych, za ostatnie trzy miesiące.
W odpowiedzi na wezwanie Sądu, wnioskodawca przedstawił:
- a) deklaracje podatkowe swoje i byłej żony za 2011 r.;
- b) kopie umów dzierżawy stacji paliw w L. i w M. wraz z załącznikami, informując jednocześnie, że nie osiąga obecnie przychodów z tyt. dzierżawy stacji paliw w M., ponieważ dotychczasowy dzierżawca rozlicza się ze z nim na podstawie rachunków, które wydał na remont stacji i dostosowanie jej do obowiązujących przepisów;
- c) wyciągi i dane o czterech rachunkach bankowych;
- d) tytuły egzekucyjne i zajęcia komornicze.
Zgodnie z tymi dokumentami wnioskodawca poniósł w 2011 r. stratę w wysokości 23.370,05 zł przy przychodzie na poziomie 7.387 zł oraz kosztach uzyskania przychodów 30.757,05 zł.
Jego była małżonka osiągnęła zaś dochód w kwocie 428,49 zł, przy przychodzie w wysokości 792,30.
Wnioskodawca wydzierżawia obecnie dwie stacje benzynowe: w L., za którą otrzymuje zgodnie z umową z dnia [...] lipca 2009 r. kwotę 500 zł czynszu powiększoną o stawkę podatku od towarów i usług oraz w M., za którą otrzymuje, w myśl umowy z dnia [...] lutego 2009 r., zmienionej aneksem z dnia [...] sierpnia 2010 r. kwotę 42.000 zł brutto rocznie, płatną z dołu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity z 2012 r. Dz. U. poz. 270 - dalej: p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, od którego został wniesiony sprzeciw, traci moc, a sprawa będąca jego przedmiotem podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Przechodząc do oceny zasadności wniosku skarżącego, należy wskazać, że zgodnie z brzmieniem art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak stanowi § 3 art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Z kolei art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania kosztów postępowania, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny.
Z treści art. 246 p.p.s.a. wynika jednoznacznie, że ciężar udowodnienia istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Rozwiązanie takie jest podyktowane tym, że tylko osoba ubiegająca się o prawo pomocy może znać w pełni swoją sytuację majątkową i faktyczną.
Instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem bądź też ich zgromadzenie byłoby związane z uszczerbkiem dla utrzymania własnej rodziny. Jest to zatem wyjątek od ogólnej zasady, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., że strony ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Należy pamiętać, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, określonych w ustawie. Tym samym przyznanie prawa pomocy oznacza w istocie obciążenie kosztami postępowania pozostałych podatników.
Stąd też, przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, wnioskodawca powinien dopełnić wszelkich starań w celu zgromadzenia we własnym zakresie odpowiednich środków. Prawo pomocy nie może bowiem być wygodną formą kredytowania podmiotów, co naruszałoby w istocie zasadę równości wobec prawa.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że wnioskodawca nie przedstawił swojej rzeczywistej sytuacji materialnej.
Tym samym nie ma możliwości udzielenia w niniejszej sprawie odpowiedzi na pytanie, czy zachodzą przesłanki do przyznania mu prawa pomocy.
Wątpliwości budzi przede wszystkim oświadczenie wnioskodawcy o jego przychodach z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej z grudnia 2011 r. i stycznia – lutego 2012 r. Wynika z niego, że ponosił on we wskazanym okresie czterokrotnie większe koszty uzyskania przychodu, niż uzyskiwane w tym czasie przychody w sytuacji, gdy miał on nie dysponować, według oświadczenia, jakimikolwiek wolnymi środkami finansowymi, ani nie korzystał z pomocy z zewnątrz.
Poważne wątpliwości budzi kwestia sposobu rozliczania się wnioskodawcy ze spółką "C" za dzierżawę obu stacji benzynowych. Zgodnie bowiem z oświadczeniem z dnia 06 czerwca 2012 r., wnioskodawca nie otrzymuje obecnie czynszu dzierżawnego za stację benzynową w M., co stoi jednak w sprzeczności z § 7 pkt 2 przedłożonej przez wnioskodawcę umową dzierżawy tej stacji, w myśl którego, przy określaniu wysokości czynszu wkalkulowano już nakłady ponoszone przez wydzierżawiającego na modernizację stacji. Natomiast kwotę 500 zł czynszu za dzierżawę stacji benzynowej w L. należy uznać za wręcz niekorzystną dla wnioskodawcy, w perspektywie doświadczenia życiowego.
Wnioskodawca nie przedstawił także żadnych dokumentów potwierdzających warunki wynajmu posiadanego przez siebie mieszkania i domu (którą to okoliczność pominął w oświadczeniu z dnia 07 marca 2012 r.).
Prowadzi to do wniosku, że wnioskodawca może otrzymywać dodatkowe środki finansowe z najmu i dzierżawy tych nieruchomości.
W tym miejscu należy zauważyć, że wnioskodawca był wzywany, zarówno przez referendarza sądowego, jak i Sąd do przedstawienia wszelkich dokumentów dotyczących jego sytuacji materialnej.
Końcowo wymaga podkreślenia, że Sąd ma w pełni świadomość, że wysokość wpisu wymaganego od wnioskodawcy w niniejszej sprawie ma charakter zaporowy. Jednakże, jak to już wskazano wyżej, dokładna analiza akt nadesłanych przez wnioskodawcę prowadzi do wniosku, że nie ujawnił on wszystkich źródeł swojego utrzymania. Nie jest zatem możliwe dokładne określenie jego sytuacji majątkowej.
Wobec czego Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.