Uzasadnienie
Przedmiotem skargi K. L. jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] Nr [...], którym utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. – S. M. nr [...] z dnia [...] w przedmiocie umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku zobowiązanej dotyczącego umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] ([...]).
W uzasadnieniu tego postanowienia podano, że Naczelnik Urzędu Skarbowego W. – S. M. prowadził postępowanie egzekucyjne przeciwko zobowiązanej K. L. z tytułu nieuregulowania zobowiązania wskazanego w tytule wykonawczym nr [...] ([...]), wystawionego przez wierzyciela tj. Izbę Wytrzeźwień we W. Odpis ww. tytułu wykonawczego doręczono Stronie w dniu [...]. Następnie zawiadomieniem nr [...] z dnia [...] organ egzekucyjny zajął w Urzędzie Skarbowym W. – S. M. wierzytelność K. L. przypadającą zobowiązanej z tytułu zwrotu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2002. Przekazana w dniu [...] kwota w całości zaspokoiła roszczenie objęte ww. tytułem wykonawczym. W związku z powyższym postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wskazanego tytułu wykonawczego zakończono, odnotowując ten fakt w stosownej rubryce tytułu wykonawczego.
W trakcie prowadzenia postępowania skargowego Dyrektor Izby Skarbowej we W. w piśmie z dnia [...] nr [...] poinformował K.L., iż w zaistniałym skomplikowanym stanie prawnym mając na celu prawidłowe rozpatrzenie sprawy, Strona powinna wnieść prawidłowo zarzuty na postępowanie egzekucyjne wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do ich rozpatrzenia. Mając na uwadze uchybienia w działaniu organu egzekucyjnego, organ nadzoru zobowiązał Naczelnika Urzędu Skarbowego W. – S.M. do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zarzutów. Jak wynika z akt sprawy Strona wniosła ponownie w dniu [...] zarzuty na postępowanie egzekucyjne i w chwili obecnej toczy się postępowanie w tej sprawie przed właściwymi organami.
Po rozpatrzeniu wniosku Strony Naczelnik Urzędu Skarbowego W. – S.M., wydał w dniu [...] postanowienie nr [...] na mocy którego uznał przedmiotowy wniosek za bezprzedmiotowy i umorzył postępowanie w sprawie. Organ egzekucyjny stwierdził bowiem, iż zobowiązanie objęte ww. tytułem wykonawczym zrealizowano w dniu [...] w skutek przekazania na konto organu egzekucyjnego przelewu pieniężnego od dłużnika zajętej wierzytelności, co pozwoliło na zakończenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
W dniu [...] Strona złożyła zażalenie na ww. postanowienie. W zażaleniu Strona wnosiła o uchylenie w całości postanowienia organu egzekucyjnego oraz o zwrot wyegzekwowanej kwoty podnosząc, iż wbrew twierdzeniu Urzędu Skarbowego postępowanie prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] ([...]) nie zostało zakończone w dniu [...] w następstwie zarachowania środków uzyskanych z zajęcia nadpłaty, lecz zostało wznowione postanowieniem Izby Skarbowej z dnia [...].
Dyrektor Izby Skarbowej we W. nie uwzględnił zarzutów zażalenia.
Określający formę orzeczeń wydawanych w zakresie postępowania egzekucyjnego w administracji art. 17 § 1 powoływanej na wstępie ustawy stanowi, iż o ile przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Natomiast przepis art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi, że w sprawach nieuregulowanych przez tę ustawę stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Jednocześnie, powoływany przepis art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, mający na mocy ww. przepisu zastosowanie w przedmiotowej sprawie, stanowi, iż gdy postępowanie stało się z jakiejkolwiek przyczyny bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania.
Po przeanalizowaniu całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, Dyrektor Izby Skarbowej we W., nie dopatrzył się w działaniu organu egzekucyjnego nieprawidłowości proceduralnych i materialnoprawnych związanych z wydaniem zaskarżonego postanowienia, powodujących potrzebę wyeliminowania z obrotu prawnego ww. rozstrzygnięcia organu I instancji.
Jak ustalono, Strona wnioskiem z dnia [...] wszczęła postępowanie administracyjne, którego przedmiotem miało być, zgodnie z treścią precyzowanego późniejszymi pismami wniosku, umorzenie postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego. Jednakże jak wynika z akt sprawy organ egzekucyjny zawiadomieniem nr [...] z dnia [...], zajął w Urzędzie Skarbowym W. – S. W. wierzytelność K. L. przypadającą zobowiązanej z tytułu zwrotu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2002. Przekazana w dniu [...] kwota w całości zaspokoiła roszczenie objęte w/w tytułem wykonawczym. W związku z powyższym postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wskazanego tytułu wykonawczego zakończono. Wypełniono jednocześnie w dniu [...] rubrykę K Zakończenie egzekucji przedmiotowego tytułu wykonawczego.
Zdaniem organu odwoławczego, w tym stanie prawnym, złożony w dniu [...] wniosek zobowiązanej o umorzenie postępowania egzekucyjnego ze względu na powyższe (zakończenie postępowania egzekucyjnego przez wyegzekwowanie należności) był bezprzedmiotowy. Aby prowadzić postępowanie administracyjne w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, postępowanie to, a także sama należność w nim dochodzona, w dniu wniesienia podania o umorzenie, winna istnieć, i być jeszcze nie wyegzekwowana. Zobowiązanie wygasa z chwilą jego zapłaty. Przedmiotowa należność została ściągnięta w trybie egzekucyjnym w dniu [...]. Wskutek tego zobowiązanie wygasło, jednocześnie zakończono także postępowanie egzekucyjne. Strona wnioskowała o umorzenie postępowania w piśmie z dnia [...], czyli po wyegzekwowaniu należności i zakończeniu prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
W związku z powyższym, zdaniem organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie przepis art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który stanowi, że w sprawach nieuregulowanych przez tę ustawę stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w związku przepisem art. 105 § 1 ustawy Kodeksu postępowania administracyjnego, który stanowi, iż gdy postępowanie stało się z jakiejkolwiek przyczyny bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania.
W przedmiotowej sprawie jak już wykazano, Strona wystąpiła o umorzenie postępowania po jego zakończeniu. Dlatego postępowanie było bezprzedmiotowe. Sytuacja ta jest odmienna od tej gdy Strona wnosi o umorzenie, a dopiero po złożeniu wniosku postępowanie egzekucyjne zostaje zakończone. W takich przypadkach postępowanie w chwili wszczęcia nie było bezprzedmiotowe. W tym przypadku od początku nie było jednak przedmiotu sprawy. Należność była uregulowana a postępowanie egzekucyjne zakończone. Dlatego zgodnie z normą przepisu art. 105 Kpa, skoro stwierdzono bezprzedmiotowość tego postępowania, umorzono je zasadnie.
Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10.06.1998 roku sygn. akt IV SA 1225/96, który stwierdził, iż przede wszystkim celem postępowania administracyjnego jest załatwienie sprawy przez wydanie decyzji rozstrzygającej ją co do istoty. Jeżeli ten zasadniczy cel nie może zostać osiągnięty z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania, organ administracji wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania zachodzi wówczas, gdy brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, co powoduje, że nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty.
Dalej idące stanowisko zajął w podobnej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14.05.1998 roku sygn. akt I SA/Kr 1141/97, w którym stwierdził, że w myśl art. 105 § 1 Kpa gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji państwowej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Użycie przez ustawodawcę słowa "wydaje" a nie "może wydać" oznacza, że wydanie decyzji o umorzeniu postępowania jest obligatoryjne, gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe z jakiejkolwiek przyczyny. Tym bardziej należy więc tak postąpić gdy postępowanie od samego początku było bezprzedmiotowe. A jak wynika z materiału dowodowego sytuacja taka miała miejsce w rozpoznawanej sprawie.
Należy więc stwierdzić, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego W.- S.M. dokonał rozstrzygnięcia w ramach, przyznanych mu przez ustawodawcę, uprawnień a dokonanym przez niego ustaleniom, w świetle materiału dowodowego, nie można zarzucić dowolności. Mając na uwadze powyższe orzecznictwo, wydaje się być słusznym pogląd reprezentowany przez organ egzekucyjny, iż merytoryczne rozpatrzenie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić jedynie przed jego zakończeniem poprzez uregulowanie dochodzonej należności przez wyegzekwowanie.
Odnosząc się natomiast do okoliczności podnoszonych przez zobowiązaną w zażaleniu, organ II instancji stwierdza, iż wszystkie inne okoliczności wskazane przez Stronę skarżącą w środku odwoławczym, nie mają znaczenia dla prawidłowości rozpatrzenia odwołania od postanowienia o umorzeniu postępowania wydanego przez organ I instancji w oparciu o art. 105 § 1 Kpa, zbadanie więc ich, nie ma znaczenia dla prawidłowego rozpatrzenia przedmiotowej sprawy i w związku z tym nie będą one weryfikowane przez organ odwoławczy w tym trybie.
Jednocześnie organ odwoławczy poinformował Stronę skarżącą, iż jak już wyżej wskazano, w chwili obecnej w dalszym ciągu rozpatrywane są przez uprawnione organy zarzuty wniesione pismem Strony z dnia [...], a w przypadku pozytywnego ich rozstrzygnięcia i uznania, Strona będzie mogła wystąpić do wierzyciela posiadającego wyegzekwowane kwoty przekazane przez organ egzekucyjny tj. do Izby Wytrzeźwień we W. z wnioskiem o zwrot niesłusznie wyegzekwowanej kwoty wraz z odsetkami. Ponadto rozstrzygnięcie w sprawie zarzutów przesądzi, także kogo powinny obciążać koszty egzekucyjne powstałe w przedmiotowej sprawie.
W skardze na to postanowienie skarżąca stwierdziła, że postępowanie egzekucyjne wobec jej osoby zostało rozpoczęte [...]. wezwaniem do stawienia się w Urzędzie w sprawie wpłacenia należności skarbu państwa. W dniu [...] stawiła się osobiście w organie egzekucyjnym Urzędu gdzie poborca skarbowy zażądał wpłacenia bezpośrednio do jego rąk kwoty ponad [...]. Złożyła więc skargę do Naczelnika Urzędu oraz wniosła zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, oraz wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Korespondencja z Urzędem trwała w bezprawnie prowadzonym postępowaniem do dnia [...] - tego dnia otrzymała postanowienie z dnia [...] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym, które zostało uchylone przez Dyrektora Izby Skarbowej.
Następnie otrzymała drugie już z kolei postanowienie o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, na które złożyła zażalenie do Izby Skarbowej, która utrzymała w mocy zaskarżone postanowienie Urzędu Skarbowego z dnia [...] postanowieniem z dnia [...].
Skarżąca wskazała, że wskutek perfidnej manipulacji przepisami prawa można dręczyć podatnika zagarniając bezprawnie jego pieniądze, prowadząc przez długi czas bezprawne postępowanie egzekucyjne, przy czym zasypując podatnika w obszernych postanowieniach paragrafami, artykułami itp. przepisami prawa wmówić, że to on właśnie jest winien i nie ma zupełnie racji, ponieważ nie zna prawa a rzeczywistość jest zupełnie inna.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, wywodząc jak w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
W niniejszej sprawie organy podatkowe dopuściły się naruszenia art. 105 § 1 w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.), zwanej dalej również upea, stwierdzając, że prowadzone przez nie postępowanie jest bezprzedmiotowe, gdyż strona wystąpiła o jego umorzenie po jego zakończeniu. Do wadliwego zastosowania tych przepisów doszło w skutek naruszenia przepisów postępowania, a zwłaszcza art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 187 § 1 upea. Wadliwie bowiem organy podatkowe przyjęły, że strona o umorzenie postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie wystąpiła dopiero wnioskiem z dnia [...]. o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Jak bowiem skarżąca w piśmie tym wskazała, wniosek w tym przedmiocie złożyła już [...] (karta 24 akt administracyjnych sprawy), który był spowodowany faktycznie prowadzonymi już w stosunku do niej czynnościami egzekucyjnymi, aczkolwiek bez formalnego wszczęcia tegoż postępowania, z uwagi na brak doręczenia skarżącej tytułu wykonawczego.
Skoro jednak organy miały świadomość złożenia takiego wniosku przez skarżącą, a jej wniosek z dnia [...] był jedynie – jak wynika też z jego treści - powtórzeniem jedynie (nawiązaniem) do tegoż wcześniejszego wniosku, bezpodstawnie przyjęło – z naruszeniem w tym przypadku art. 8 K.p.a. - że wniosek skarżącej jest spóźniony, a zatem postępowanie należy umorzyć jako bezprzedmiotowe.
Ponadto w niniejszej sprawie organy dopuściły się naruszenia art. 29 § 1 upea, poprzez brak zbadania z urzędu dopuszczalności egzekucji administracyjnej w niniejszej sprawie i wywodzenie w stosunku do strony – z faktu przeprowadzenia tej egzekucji – negatywnych skutków.
Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy tytułu wykonawczego, Izba Wytrzeźwień wskazała, że aktem normatywnym stanowiącym podstawę do żądania w trybie egzekucyjnym odpłatności za pobyt w tej Izbie, było rozporządzenie Ministra zdrowia i opieki społecznej z dnia 23 października 1996 r. w sprawie trybu doprowadzania osób w stanie nietrzeźwości, organizacji izb wytrzeźwień i zakresu opieki zdrowotnej oraz zasad ustalania opłat związanych z doprowadzeniem i pobytem w izbie wytrzeźwień (Dz.U. Nr 126, poz. 611).
Tymczasem rozporządzenie to w wyniku nowelizacji ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. Nr 35, poz. 230 ze zm.) ustawą z dnia 27 kwietnia 2001 r. o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, ustawy o radiofonii i telewizji oraz ustawy o opłacie skarbowej (Dz.U. Nr 60, poz. 610), i ustanowienie nowej treści art. 42 ustawy nowelizowanej (por. art. 1 pkt 25 ustawy nowelizacyjnej z 27 kwietnia 2001 r.) – utraciło moc, poprzez utratę mocy jego ustawowej podstawy prawnej – z dniem 28 czerwca 2001 r., tzn. z dniem wejścia w życie art. 1 pkt 25 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, ustawy o radiofonii i telewizji oraz ustawy o opłacie skarbowej (Dz. U. Nr 60, poz. 610).
Rozporządzenie Ministra zdrowia i opieki społecznej z dnia 23 października 1996 r. w sprawie trybu doprowadzania osób w stanie nietrzeźwości, organizacji izb wytrzeźwień i zakresu opieki zdrowotnej oraz zasad ustalania opłat związanych z doprowadzeniem i pobytem w izbie wytrzeźwień (Dz.U. Nr 126, poz. 611) zostało wydane na podstawie art. 42 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. Nr 35, poz. 230 ze zm.) o następującej treści: Minister - Szef Urzędu Rady Ministrów w porozumieniu z Ministrami Spraw Wewnętrznych oraz Zdrowia i Opieki Społecznej, w drodze rozporządzenia, określa tryb doprowadzania osób, o których mowa w art. 40, organizację izb wytrzeźwień i zakres opieki zdrowotnej oraz zasady ustalania opłat związanych z doprowadzeniem i pobytem w izbie wytrzeźwień lub w jednostce Policji.
Przepisem art. 1 pkt 25 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, ustawy o radiofonii i telewizji oraz ustawy o opłacie skarbowej (Dz. U. Nr 60, poz. 610), art. 42 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. Nr 35, poz. 230 ze zm.) nadano poniższą treść:
- 1. Wobec osób przyjętych do izb wytrzeźwień, które stwarzają zagrożenie dla życia lub zdrowia własnego lub innej osoby, niszczą przedmioty znajdujące się w ich otoczeniu, może być zastosowany przymus bezpośredni, polegający na przytrzymywaniu lub unieruchomieniu.
- 2. Przytrzymywanie jest doraźnym, krótkotrwałym unieruchomieniem osoby z użyciem siły fizycznej.
- 3. Unieruchomienie jest dłużej trwającym obezwładnieniem osoby z użyciem pasów, uchwytów, prześcieradeł lub kaftana bezpieczeństwa.
- 4. Przymus bezpośredni może trwać tylko do czasu ustania przyczyn jego zastosowania.
- 5. Za doprowadzenie i pobyt w izbie wytrzeźwień lub jednostce Policji pobierane są opłaty.
- 6. Minister właściwy do spraw zdrowia w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw wewnętrznych określi, w drodze rozporządzenia, tryb doprowadzania i przyjmowania osób, o których mowa w art. 40, do izb wytrzeźwień, jednostek Policji, innych placówek utworzonych lub wskazanych przez jednostki samorządu terytorialnego oraz zwalniania z tych izb, jednostek i placówek, a także organizację izb wytrzeźwień oraz innych placówek, z uwzględnieniem wymagań dotyczących kwalifikacji pracowników i warunków technicznych pomieszczeń, zakres opieki zdrowotnej nad doprowadzonymi tam osobami oraz maksymalną wysokość opłat związanych z pobytem w izbie wytrzeźwień, innej placówce utworzonej lub wskazanej przez jednostkę samorządu terytorialnego lub w jednostce Policji.
Powyższa delegacja ustawowa z art. 42 ust. 6 wykonana została dopiero rozporządzeniem Ministra zdrowia z dnia 4 lutego 2004 r. w sprawie trybu doprowadzania, przyjmowania i zwalniania osób w stanie nietrzeźwości oraz organizacji izb wytrzeźwień i placówek utworzonych lub wskazanych przez jednostkę samorządu terytorialnego (Dz.U. Nr 20, poz. 192).
Taka sytuacja prawna wymagała zatem od organu egzekucyjnego zbadania z urzędu dopuszczalności egzekucji administracyjnej na podstawie tak sformułowanego tytułu wykonawczego i możliwości prowadzenia o ten tytułu egzekucji wobec skarżącej.
W świetle powyższego, Sąd stwierdzając naruszenie przez organy skarbowe powyższych przepisów prawa materialnego (art. 105 § 1 w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.) oraz art. 29 § 1 tej ustawy przez ich błędne zastosowanie oraz art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozważenia materiału dowodowego sprawy - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające go postanowienie organu I instancji.
Z uwagi na charakter uchylonych orzeczeń pominięto rozstrzygnięcie odnoszące się do wstrzymania ich wykonalności.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy przede wszystkim rozważyć dopuszczalność egzekucji w niniejszej sprawie i dopiero na tle poczynionych w tym zakresie ustaleń rozpoznać wniosek skarżącej w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).