Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] (Nr [...]), adresowanym do M. S., Dyrektor Urzędu Celnego we W. wszczął - z urzędu - postępowanie w sprawie uregulowania statusu celnego pojazdu marki VW Golf o numerze nadwozia [...] (rok produkcji 1986).W uzasadnieniu postanowienia wyjaśniono, że pojazd ten został wprowadzony nielegalnie na polski obszar celny i nie otrzymał on stosownego przeznaczenia celnego. Organ poinformował też stronę o obowiązującym zakazie przywozu do kraju samochodów starszych niż 10 lat, w związku z czym dopuszczalnym przeznaczeniem jakie może zostać nadane przedmiotowemu pojazdowi jest: jego powrotny wywóz, zniszczenie lub przepadek towaru. Dyrektor w. UC zastrzegł dodatkowo, że zainteresowany powinien powiadomić organ celny o tym, czy zamierza podjąć czynności zmierzające do nadania przeznaczenia celnego powrotnego wywozu, pod rygorem przekazania akt sprawy do sądu powszechnego, właściwego do orzekania o przepadku towarów objętych zakazem przywozu.
Już w następnym dniu ([...]) ten sam organ wydał kolejne postanowienie o identycznym numerze, w którym postanowił dokonać zabezpieczenia opisanego już wcześniej pojazdu, do czasu uregulowania jego statusu celnego. Powołując się na przepisy art. 154, 155 i 158 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jednolity tekst - Dz. U. z 1991 r., Nr 36, poz. 161 ze zm.), a także przepisy art. 35, 186, 240 i 243 Kodeksu celnego, Dyrektor Urzędu Celnego we W. wywodził, że w rozpatrywanej sprawie zabezpieczenie było konieczne. Brak zabezpieczenia pojazdu objętego zakazem przywozu na polski obszar celny, przed ustaleniem obowiązku o charakterze niepieniężnym, mógłby utrudnić lub udaremnić jego wyegzekwowanie, np. w przypadku zbycia pojazdu.
M. S. został pouczony, że na postanowienie o zabezpieczeniu służy prawo wniesienia zarzutów do tego samego organu, w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowienia. Co do podstaw zarzutów oraz sposobu ich rozpatrzenia, odesłano zainteresowanego - ogólnie - do przepisów art. 33 i 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji-
W piśmie datowanym na dzień [...] M. S. sformułował odpowiedź na oba postanowienia organu pierwszej instancji (z dnia [...] i [...]). Poinformował, że nie zamierza podjąć czynności zmierzających do nadania przeznaczenia celnego powrotnego wywozu zakwestionowanego samochodu osobowego. Twierdził, iż pojazd ten nabył w dobrej wierze od A. Ł., występującego jako 2
Sygn. akt: 3 I SA/Wr 2639/01 pełnomocnik T.R., sądząc że samochód nie posiada wad prawnych. W swoim piśmie strona zarzuciła organowi popełnienie pomyłki. Kwestionowany pojazd był bowiem co prawda wyprodukowany w 1986 r., ale w Polsce został po raz pierwszy zarejestrowany już w 1991 r., a zatem musiał być sprowadzony na polski obszar celny przed upływem 10 lat od daty produkcji. Ponieważ żadne z postanowień nie uzasadnia na czym miałaby polegać nielegalność (skoro odpada naruszenie zakazu sprowadzania aut starszych niż 10 lat), strona poprosiła organ o sprecyzowanie tego zarzutu. W zakończeniu pisma M. S. stwierdził, że to jedyna jego wątpliwość, którą mógł sprecyzować i formalnie przedstawić jako zarzut na postanowienie o zabezpieczeniu.
Pismo to zastało potraktowane przez Dyrektora Urzędu Celnego we W. jako zarzuty na postanowienie o zabezpieczeniu. Po rozpatrzeniu treści pisma, organ postanowił uznać przedstawione zarzuty za nieuzasadnione (postanowienie z dnia [...] oznaczone kolejny raz tym samym numerem, co wcześniejsze postanowienia tego samego organu). Organ celny ponownie skoncentrował się na uzasadnieniu potrzeby zastosowania środka zabezpieczającego w rozpatrywanej sprawie, przytaczając w tym zakresie te same przepisy, które zostały już wcześniej przywołane w postanowieniu o zabezpieczeniu.
Dodatkowo wyjaśniono stronie, iż z dokumentacji nadesłanej z Prokuratury Rejonowej w K.-K. wynika, że przedmiotowy samochód został wprowadzony nielegalnie na polski obszar celny, a następnie zarejestrowany w Urzędzie Gminy B., pomimo braku jakichkolwiek dokumentów. Stwierdzono też, że pojazd ten został wyrejestrowany na terenie Niemiec dopiero w dniu [...]. W Wojewódzkiej Ewidencji Pojazdów pojazd figuruje jako zarejestrowany od dnia [...] Niezależnie jednak od tych okoliczności, dług celny w przywozie powstaje również wtedy, gdy sprowadzane z zagranicy towary są przedmiotem zakazów polskiego ustawodawcy. Zdaniem Dyrektora Urzędu Celnego we W., dłużnikiem w rozpatrywanej sprawie mogą być między innymi osoby, które nabyły towar wprowadzony nielegalnie na polski obszar celny (art. 210 § 2 i § 3 Kodeksu celnego).
W zażaleniu na to ostatnie postanowienie Dyrektora Urzędu Celnego we W. M. S. powtórzył swoje wcześniejsze twierdzenia o nabyciu przedmiotowego samochodu w dobrej wierze i o nieświadomości wad prawnych pojazdu. Poprosił organ drugiej instancji o uwzględnienie tego, że samochód służy do pomocy w opiece i pielęgnacji jego ciężko chorych rodziców, którzy mieszkają osobno, a także bardzo ciężkiej sytuacji finansowej żalącego się.
Po rozpatrzeniu zażalenia, Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy zaskarżone postanowienia (postanowienie Prezesa GUC z dnia [...], [...]). W uzasadnieniu takiego orzeczenia, po opisaniu czynności podjętych w sprawie przez organ pierwszej instancji i przez stronę, Prezes GUC wywodził, że zgodnie z art. 234 Kodeksu celnego, w postępowaniu przed organami celnymi stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli przepisy tego Kodeksu nie stanowią inaczej. W sprawie M. S. miał zastosowanie art. 155 powołanej ustawy, przewidujący możliwość dokonania zabezpieczenia jeszcze przed ustaleniem kwoty należności pieniężnej lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, jeżeli brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a przepisy szczególne zezwalają na takie zabezpieczenie. Organ pierwszej instancji dokonał zabezpieczenia samochodu z uwagi na konieczność uregulowania sytuacji prawnej samochodu, co do którego istniało podejrzenie, że został wprowadzony na polski obszar celny z naruszeniem § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie ustanowienia czasowego zakazu przywozu niektórych pojazdów samochodowych, nadwozi i podwozi tych pojazdów (Dz. U. Nr 158, poz. 1053 ze zm.).
W tej sytuacji Prezes GUC uznał, iż pozostawienie spornego samochodu do dyspozycji organu celnego do czasu zakończenia postępowania wyjaśniającego było właściwym środkiem zabezpieczenia. Miało bowiem uniemożliwić korzystanie z tego pojazdu przez stronę, a ponadto wykluczyć utrudnienie lub udaremnienie przez zainteresowanego skutecznego przeprowadzenia egzekucji.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na postanowienie Prezesa Głównego Urzędu Ceł M.S. zarzucił - po wymienieniu przepisów prawnych, na które powołał się ten organ - że nabyty przez niego samochód nie odpowiada przesłankom określonym w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r., ponieważ został zarejestrowany w Polsce już w 1991 r. Nie jest więc objęty zakazem przewidzianym w tym akcie prawnym. Prezes GUC sam zauważył, że zachodziło jedynie podejrzenie wprowadzenia pojazdu na polski obszar celny z naruszeniem § 1 pkt 1 rozporządzenia. Zdaniem skarżącego, zastosowanie odpowiedniego środka zabezpieczającego powinno być uzależnione od przesłanek warunkujących ten właśnie, a nie inny środek. Nie wystarcza zatem przypuszczenie zaistnienia określonego faktu, lecz udowodnienie tego faktu.
W odpowiedzi strona przeciwna podtrzymała swoje stanowisko, przedstawiając pełny opis stanu faktycznego sprawy i wnosząc o oddalenie skargi. Do swojej argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Prezes GUC dodał, że z dokumentacji Prokuratury Rejonowej 4
Sygn. akt: 3 I SA/Wr 2639/01 w K.-K. i Wojewódzkiej Ewidencji Pojazdów wynika, iż za datę urzędowej rejestracji spornego pojazdu na terenie Polski należy uznać dzień [...]. Nieprawdziwa jest bowiem data tzw. pierwszej rejestracji, figurująca w dowodzie osobistym pojazdu, wydanym stronie w dniu jego zakupu. Bezsporne jest bowiem, że samochód ten został wyrejestrowany na terenie Niemiec dopiero w dniu [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył:
Na wstępie wypada podkreślić, że Sąd orzekał już w warunkach wprowadzonej z dniem 1 stycznia 2004 r. reformy sądownictwa administracyjnego. Zgodnie z art. 97 § 1 w związku z art. 3 i art. 106 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), rozpoznawana sprawa podlegała już od tej daty kognicji Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W., który miał obowiązek stosowania przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), powoływanej dalej - w skrócie -jako p.s.a.
W niniejszej sprawie przedmiotem badania Sądu była wyłącznie legalność postanowienia Prezesa GUC z dnia [...] ([...]), w którym organ drugiej dokonał weryfikacji postanowienia Dyrektora Urzędu Celnego we W. z dnia [...] (Nr [...]), uznającego za nieuzasadnione zarzuty M. S. do postanowienia tego samego organu z dnia [...], wydanego w przedmiocie zabezpieczenia.
Uwzględniając dodatkowo dyspozycję art. 134 § 1 p.s.a., zgodnie z którą sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, należy stwierdzić, że skarga M. S. zasługuje na uwzględnienie.
W świetle art. 158 § 3 zdanie 1 wielokrotnie już przywoływanej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, weryfikacja postanowienia o zabezpieczeniu jest dwuetapowa. W pierwszym etapie, stronie kwestionującej takie postanowienie służy prawo zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów, w terminie 7 dni. Na ewentualne postanowienie tego organu, uznające zarzuty za nieuzasadnione, strona ma prawo wniesienia zażalenia do organu wyższego stopnia. W drugim zdaniu tego samego przepisu ustawodawca nakazał odpowiednie stosowanie przepisów art. 33 i 34 tej samej ustawy.
Z brzmienia art. 33 omawianej ustawy wynika jednoznacznie, że przepis ten określa zamknięty (a nie przykładowy) katalog okoliczności, które mogą stanowić podstawę zarzutu. Jako podstawę zarzutu wskazać w związku z tym można wyłącznie:
- 1) wykonanie, umorzenie, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku,
- 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej,
- 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego lub bezpośrednio z przepisu prawa, a w przypadkach określonych w art. 26 § 3 - z orzeczenia sądowego,
- 4) błąd co do osoby zobowiązanego,
- 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym,
- 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego, brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, wymaganego w myśl art. 15,
- 7) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 7).
Przedstawione uregulowanie ogranicza - z jednej strony - zakres możliwości skutecznej weryfikacji poprawności także zastosowanego środka zabezpieczającego (jeśli uwzględnić odesłanie z art. 158 § 3 infine Kodeksu celnego), z drugiej zaś precyzuje przedmiot postępowania prowadzonego w tym kierunku przez organy. Godzi się w związku z tym zauważyć, organy orzekające w tego typu sprawach powinny się skoncentrować na badaniu, czy strona przywołała co najmniej jedną z okoliczności, które -w świetle cytowanego art. 33 - mogą stanowić podstawę zarzutu, a następnie - na dokonaniu oceny, czy prawidłowo sformułowane zarzuty są uzasadnione.
W rozpatrywanej przez Sąd sprawie nie doszło natomiast w ogóle do kontroli poprawności "zarzutu" sformułowanego przez M. S. w piśmie z dnia [...], a kwestionującego - generalnie - twierdzenie organu pierwszej instancji o nielegalnym wprowadzeniu kontrowersyjnego pojazdu na polski obszar celny oraz zasadność zastosowania rozporządzenia RM z dnia [...] Zarówno Dyrektor Urzędu Celnego we W., jak i Prezes Głównego Urzędu Ceł nie powołały nawet przepisu art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w podstawach normatywnych wydanych przez te organy postanowień, koncentrując się na wykazaniu potrzeby zastosowania zabezpieczenia w rozpatrywanym przypadku. Trzeba zatem stwierdzić, że oba organy administracji celnej orzekały niejako poza granicami rzeczywistego przedmiotu postępowania w sprawie, którą rozpatrywały.
Główną przyczyną zaistnienia takiej sytuacji było nienależyte pouczenie zawarte w postanowieniu zabezpieczającym Dyrektora Urzędu Celnego we W., w którym organ ten odesłał stronę - jedynie ogólnikowo - do postanowień art. 33 i 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Specyfika postępowania zmierzającego do zbadania 6
Sygn. akt: 3 I SA/Wr 2639/01 poprawności takiego postanowienia polega na ograniczonym zakresie okoliczności, które mogą stanowić podstawę zarzutów. Podstawy zarzutów należało wskazać stronie jednoznacznie. Ten sam organ miał jeszcze możliwość naprawienia swojego uchybienia w tym zakresie, wzywając stronę do sprecyzowania treści pisma z dnia [...] - w nawiązaniu do katalogu wymienionego w art. 33 ustawy - przed przystąpieniem do rozpatrzenia tego pisma. Wymagało tego respektowanie zasad określonych w art. 121 § 1 i art. 169 § 1, w związku z art. 239, 235 i 217 § 1 Ordynacji podatkowej, znajdującej zastosowanie do postępowań przed organami celnymi na podstawie art. 262 Kodeksu celnego.
Skoro oba organy dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, co bez wątpienia mogło mieć wpływ na wynik sprawy, zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.s.a.
Orzeczenie zawarte w pkt II niniejszego wyroku znajduje oparcie w art. 152 p.s.a.