Uzasadnienie
Skarżąca Fundacja, wezwana do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 50.000 zł, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W obszernym uzasadnieniu wniosku wskazała, że w ostatnich latach uczestniczyła w realizacji projektów edukacyjnych, finansowanych ze środków unijnych. Prowadziła też działalność polegającą głównie na hurtowym nabywaniu towarów i ich sprzedaży z niewielką marżą, która okazała się nieopłacalna. W związku z tym ostatecznie zaprzestała jej prowadzenia w października 2014 r., natomiast w styczniu 2015 r. Dyrektor Izby Skarbowej określił zobowiązanie podatkowe sporne w niniejszej sprawie. Strona wyjaśniła, że dla prowadzenia działalności statutowej, finansowanej ze środków publicznych, niezbędne jest legitymowanie się brakiem zaległości w uiszczaniu zobowiązań podatkowych. Fundacja nie była w stanie zapłacić zobowiązania określonego zaskarżoną decyzją, co skutkowało odsunięciem od realizacji projektów edukacyjnych i zaprzestania działalności statutowej.
Istotą Fundacji jest prowadzenie działalności w oparciu o pierwotny fundusz założycielski, w związku z tym nie jest możliwe pozyskanie środków od fundatorów. Brak środków spowodował zaprzestanie wypłat pracownikom i zleceniobiorcom, opłacania czynszu najmu pomieszczeń stanowiących jej siedzibę o rozwiązanie umowy najmu pozostałych pomieszczeń. Obecnie strona nie posiada środków na rachunkach ani w kasie, nie posiada środków trwałych ani majątku możliwego do spieniężenia.
Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2015 r. właściwy Sad Rejonowy oddalił wniosek Fundacji o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej z powodu braku środków na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego.
W oświadczeniu o majątku i dochodach strona podała, że według bilansu za 2015 r. kapitał zakładowy Fundacji wynosił 800.000 zł, kapitał własny był ujemny na poziomie 19.049.722,83 zł, wartość środków trwałych 0 zł i odnotowana została strata w kwocie 438.972,30 zł. Saldo ośmiu rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiło 0 zł.
Ponadto wskazano, że Fundacja nie prowadzi bieżącej działalności gospodarczej ani statutowej, stąd brak bieżących dochodów i wydatków. Zobowiązania krótkoterminowe wynoszą 19.802.363,91 zł, rezerwa na zobowiązania 255.353,75 zł, a należności krótkoterminowe 1.007.994,83 zł.
Na wezwanie do przedłożenia dokumentów finansowych oraz oświadczenia o źródłach finansowania profesjonalnego pełnomocnika zastępującego stronę w niniejszej sprawie, pełnomocnik poinformował, że obecnie zachodzą przesłanki do zawieszenia postępowania sądowego z art. 124 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), z uwagi na złożenie rezygnacji z pełnionych funkcji przez wszystkich członków zarządu w dniu 30 września 2016 r. Okoliczność ta stała się podstawą do ich wykreślenia z KRS.
Pełnomocnik oświadczył, że na podstawie umowy zlecenia z 18 sierpnia 2016 r. podjął zastępstwo Fundacji bez pobierania wynagrodzenia do czasu prawomocnego zakończenia postępowania kasacyjnego. Wysokość wynagrodzenia została uzależniona od wyniku sprawy – zgodnie z przedłożoną kopią umowy, 2.700 zł w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej i 10.800 zł w razie uchylenia zaskarżonego wyroku. Pełnomocnik dodał, że w sprawę zaangażowany jest od 2013 r., dlatego zdecydował się kontynuować jej prowadzenie. Natomiast ówczesny zarząd – mając na uwadze liczne naruszenia procesowe przez Sąd I instancji – uznał za konieczne wniesienie skargi kasacyjnej. W związku z tym nie można twierdzić, jakoby Fundacja dysponowała majątkiem, który został spożytkowany na pokrycie wynagrodzenia dla pełnomocnika kosztem uiszczenia przynamniej części wpisu od skargi kasacyjnej.
W dalszej kolejności pełnomocnik odniósł się do wezwania do przedłożenia innych dokumentów, które by uzasadniały przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zauważył, że w pewnych sytuacjach art. 255 p.p.s.a. może być samodzielną podstawą do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale strona wnioskująca musi wiedzieć, jakich powinności powinna dochować. Zwrócił uwagę, że wypowiedziana umowa najmu lokalu będącego siedzibą Fundacji została odzwierciedlona w KRS wykreśleniem adresu jej siedziby.
Końcowo pełnomocnik wniósł o przedłużenie terminu sądowego w taki sposób, aby w przypadku zawieszenia postępowania, po jego podjęciu było realne udzielenie odpowiedzi na wezwanie referendarza.
Mając na uwadze powyższe, zdaniem referendarza sądowego, przedmiotowy wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a więc w zakresie częściowym, w przypadku osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Zwrócić należy uwagę, że powyższa regulacja przewiduje, iż to wnioskodawca ma obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających jego żądanie. Wskazuje również na to treść art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jednocześnie podkreślić trzeba, że wykazanie oznacza więcej niż tylko uprawdopodobnienie przesłanek przyznania prawa pomocy – wnioskodawca winien w miarę możliwości udowodnić, udokumentować fakty, na które się powołuje. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia bowiem sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanego wniosku przede wszystkim wskazać należy, że zdaniem referendarza brak było podstaw do uwzględnienia wniosku o przedłużenie terminu do złożenia żądanych dokumentów finansowych.
Zaznaczyć trzeba, że w sprawie skarżącą Fundację zastępuje profesjonalny pełnomocnik, który – jak sam wskazuje – prowadzi ją od 2013 r. Zastępuje też stronę od początku postępowania sądowego. Jako pełnomocnikowi profesjonalnemu znane mu są też obowiązki związane z wniesionym środkiem zaskarżenia, jakim jest skarga kasacyjna, zwłaszcza dotyczące ponoszenia kosztów sądowych oraz ich wysokości. Tym samym pełnomocnik mógł spodziewać się kwoty wpisu od skargi kasacyjnej w dacie jej wniesienia (15 września 2016 r.) i przewidzieć zamiar ubiegania się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od ponoszenia tego kosztu i konieczności przygotowania dokumentacji finansowej na potrzeby rozpoznania wniosku w tym przedmiocie.
Poza tym, jakkolwiek dokładnie w dacie podpisania przedmiotowego wniosku, to jest 30 września 2016 r., członkowie zarządu złożyli rezygnację z pełnienia swoich funkcji, to jednak sama rezygnacja nie miała jeszcze charakteru konstytutywnego, co należy wywieść z treści statutu Fundacji znajdującego się w aktach sprawy. Postanowienia statutu nie przewidują sytuacji rezygnacji z funkcji w zarządzie, przewidują natomiast odwołanie całego zarządu lub jego członków uchwałą Rady Fundatorów. Przy czym uchwała taka jest bezskuteczna do czasu powołania nowego członka zarządu.
Z powyższego wywieść należy, że pomimo złożonej rezygnacji w dacie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy członkowie zarządu nadal byli decyzyjni. Pełnomocnik Fundacji natomiast, wiedząc o zaistniałej sytuacji w Fundacji, winien podjąć czynności zmierzające do pozyskania ewentualnych dokumentów finansowych. Zaznaczyć w tym miejscu trzeba, że nie można się zasłaniać niewiedzą, jakie ewentualnie dokumenty byłyby konieczne na potrzeby rozpoznania wniosku – w ogólnodostępnej internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądowych znajduje się obszerne orzecznictwo w tym przedmiocie.
Ponadto zwrócić należy uwagę, że wezwanie z dnia 21 października 2016 r. nakładało obowiązek przedłożenia dokumentów finansowych za rok 2015 oraz za poszczególne miesiące od lipca do września 2016 r., a więc za okres, gdy zarząd działał, a dokumentacja taka powinna być prowadzona. Z kolei we wniosku o przyznanie prawa pomocy podane zostały dane z bilansu za rok 2015, co potwierdza, że bilans ten jest dostępny. Jego przedłożenie konieczne było dla dokonania weryfikacji złożonych oświadczeń na urzędowym formularzu, gdyż – jak to już wyżej zostało zaakcentowane – przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być tylko uprawdopodobnione. Dokumenty za rok bieżący natomiast były niezbędne dla oceny aktualnej kondycji finansowej strony skarżącej.
Co do punktu 5 wezwania, który zawiera żądanie przedłożenia innych dokumentów, które by uzasadniały żądanie wniosku, to wyjaśnić należy, że tak sformułowane wezwanie jest nie tyle obowiązkiem, co umożliwieniem nadesłania przez stronę takich dokumentów, które uważa za istotne dla rozpoznania wniosku, a ich istnienie nie jest znane referendarzowi/ Sądowi. Błędnie zatem upatruje pełnomocnik w braku odpowiedzi na takie wezwanie podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy.
Reasumując, w ocenie referendarza, strona, która jest zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika, w sytuacji, w jakiej się znalazła (rezygnacja z pełnienia funkcji przez wszystkich członków zarządu) powinna być przygotowana na konieczność wykazania braku możliwości ponoszenia kosztów swego udziału w sprawie.
Końcowo na marginesie wskazać trzeba, że zawieszenia postępowania, wszczętego wniesioną skargą kasacyjną, możliwe jest dopiero, gdy ten środek zaskarżenia zostanie wniesiony skutecznie, to jest gdy uzupełnione są wszystkie braki formalne i uiszczony wpis sądowy lub nastąpi zwolnienie od obowiązku jego uiszczenia.
Wyjaśnianie kwestii braków w organie Fundacji nie może być też załatwiane na etapie wniosku o przyznania prawa pomocy rozpoznawanego przez referendarza sądowego.
W tym stanie rzeczy, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji postanowienia.