Uzasadnienie
K. H. (dalej: strona skarżąca, wnioskująca) wraz ze skargą na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że nie prowadzi działalności gospodarczej, nie ma stałego zatrudnienia i nie realizuje żadnych umów cywilnoprawnych.
Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że strona pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym tylko z [...] i nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Rubryki dotyczące dochodów oraz zobowiązań i stałych wydatków zostały zakreślone.
W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych skarżąca podała, że mieszka z [...], na które otrzymała tzw. "[...]" w kwocie 1.000 zł. Na zakupy dla [...] łoży jego [...], gdyż skarżąca nie pracuje i nie ma dochodów. [...] dziecka pokrywa również koszty żywności, środków higieny, odzieży, które wynoszą około 1.000 zł miesięcznie. Strona podała, że nie posiada rachunków bankowych, lokat ani kart kredytowych. Nie ma żadnego środka transportu. Nie ma żadnego tytułu prawnego do nieruchomości w miejscu zamieszkania – mieszka na wsi w mieszkaniu należącym do [...] i nie płaci czynszu.
Zgodnie z zeznaniami podatkowymi za lata 2016 i 2017, przychód skarżącej wyniósł odpowiednio 7.326 zł i 293,49 zł.
Odpowiadając na kolejne wezwanie, strona przedłożyła kserokopię aktu [...] (zawartego w dniu [...] czerwca 2016 r.) i umowy ustanowienia [...] rozdzielności majątkowej (z dnia [...] czerwca 2016 r.). Podała, że nie ma dostępu ani zgody [...] [...] na posługiwanie się jego dokumentami o dochodach, gdyż nie mają wspólnoty majątkowej, a on łoży na utrzymanie [...]. Strona wskazała, iż "jeżeli chodzi o wysokość wydatków miesięcznych, określiła je we wcześniejszym zeznaniu precyzyjnie". Obecnie nie ma już żadnej pomocy na [...], a sumę, którą podała jako przeznaczoną na utrzymanie, podjął się regulować na razie [...] – skarżąca nie ma pracy i możliwości jej podjęcia, gdyż na wsi nie ma żłobka.
Postanowieniem z dnia [...] maja 2018 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza sądowego skarżąca bezpodstawnie uchyla się od przedstawienia faktycznej sytuacji finansowej jej [...], a w rezultacie także swojej własnej. Z uwagi bowiem na okoliczności sprawy uznać należy – zdaniem referendarza sądowego – że oświadczenie strony co do braku dostępu i zgody [...] na udostępnienie dokumentacji odzwierciedlającej jego sytuację finansową, służy tylko i wyłącznie zatajeniu rzeczywistych możliwości płatniczych jej rodziny. Nie można też dać wiary, że w tych okolicznościach [...] zapewnia [...] i rocznemu [...] jedynie minimum socjalne.
W sprzeciwie skarżąca nie zgodziła się z oceną referendarza sądowego uznając ją za mylną i krzywdzącą, a samo uzasadnienie rozstrzygnięcia za nierzetelne i niewiarygodne. Strona podkreśliła, iż [...] lata temu zawarła [...] z rozdzielnością majątkową z [...], który nie prowadzi z wnioskującą wspólnego gospodarstwa domowego, lecz zapewnia byt [...]. Skarżąca w latach ubiegłych uzyskiwała środki finansowe z prac dorywczych (rok 2016) oraz "[...]" (2017 r.), aktualnie zaś pozostaje bez dochodów. Dodała, że pełnomocnika z którego pomocy korzystała we wcześniejszym sporze sądowym oraz w postępowaniu podatkowym opłacała rodzina.
Jako znane z urzędu Sąd wskazuje, że wpis od skargi w niniejszej sprawie został wyznaczony na kwotę 797 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność.
Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
Jak wynika z akt sprawy skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.).
Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Sąd rozpoznając sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego z [...] maja 2018 r. uznał, mając na uwadze przedłożone przez skarżącą oświadczenia i dokumenty, a także całokształt okoliczności faktycznych wynikających z akt niniejszej sprawy, że rozpoznawany wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie ani w całości, ani w części.
Na wstępie rozważań co do tak przyjętej oceny zaakcentować należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienia NSA: I OZ 468/11 z 6 lipca 2011 r., II OZ 504/11 z 28 czerwca 2011 r. – dostępne internetowej bazie orzeczeń na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: CBOSA).
Zatem, ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa wyłącznie na wnioskodawcy. Przy czym przedłożone dowody przez wnioskodawcę nie mogą wzbudzać żadnych wątpliwości w ustalaniu jego prawa do uzyskania dofinansowania przez budżet Państwa w niezbędnych kosztach sądowych.
Tymczasem, w niniejszej sprawie - jak słusznie przyjął referendarz sądowy – powstały wątpliwości co do rzeczywistych możliwości finansowania przez skarżącą należnych w sprawie kosztów sądowych – na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi w kwocie 797 zł.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do ustanowionej między skarżącą a jej mężem rozdzielności majątkowej wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.), małżonkowie mają m.in. obowiązek do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Skoro zatem małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, to mąż czy żona ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi także w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast istnienie między małżonkami rozdzielności majątkowej, czy też brak prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, nie stanowią okoliczności, w których to mąż nie może pomóc swojej żonie w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienia NSA: z 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, z 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, z 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, z 8 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, z 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14 – CBOSA).
Zauważyć należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o.). Pozostawanie zatem w związku małżeńskim, nawet jeśli tylko formalnie, stosownie do art. 27 k.r.o., skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11 – CBOSA). Stąd również sytuacja materialno-finansowa małżonka wnioskodawcy wpływa na ocenę jego możliwości płatniczych w ponoszeniu kosztów sądowych.
Biorąc pod uwagę powyższe wskazać należy, iż uchylając się od pełnej współpracy z Sądem wnioskująca nie wyjaśniła w sposób rzetelny i wiarygodny swojej sytuacji finansowej. Z podanych przez stronę okoliczności wynika bowiem, iż nie posiada ona aktualnie żadnych dochodów, zamieszkuje u rodziny i nie ponosi jakichkolwiek kosztów utrzymania. A. H. z którym pozostaje w związku [...] od ponad [...] lat ponosi – wedle oświadczenia strony – jedynie koszty utrzymania [...]. Należy jednak dostrzec, iż poza kosztami utrzymania mieszkania (które najprawdopodobniej ponosi właściciel domu w którym zamieszkuje wnioskująca) oraz wydatkami na [...] (pokrywanymi przez [...]) skarżąca z pewnością ponosi dodatkowe wydatki pozwalające jej choćby na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb życiowych, tj. wydatki na żywność, odzież, środki higieny osobistej. Stąd też uzasadniona wydaje się konkluzja, iż bądź strona skarżąca uchyla się od wskazania dodatkowego źródła dochodów bądź też środki niezbędne do życia zapewnia skarżącej [...].
Trudno również dać wiarę zapewnieniom strony o braku zgody [...] na udostępnienie skarżącej dokumentów dotyczących jego sytuacji finansowej, gdyż z okoliczności niniejszej sprawy nie wynika jakoby [...] pozostawali w złych relacjach, w tym w separacji faktycznej bądź prawnej.
Nie bez znaczenia pozostaje również okoliczność, iż we wcześniej toczonym sporze sądowym oraz na etapie postępowania podatkowego poprzedzającym niniejszą sprawę wnioskująca korzystała z pomocy profesjonalnego pełnomocnika opłacanego przez rodzinę, z czego należy wnosić iż skarżąca ma możliwość otrzymania wsparcia finansowego od członków rodziny. Nie można zatem wykluczyć, iż również w rozpoznawanej sprawie pomocy takiej skarżącej mógłby udzielić małżonek, ewentualnie inni członkowie rodziny.
Reasumując, wskazywane przez skarżącą okoliczności braku dochodów, nieposiadania majątku i oszczędności, nie mogą – jak tego oczekiwała skarżąca - automatycznie stanowić podstawy do przyznania jej prawa pomocy. Istotna jest bowiem analiza całokształtu sytuacji materialnej i życiowej, w tym tej poprzedzającej złożenie wniosku. Analiza ta, w ocenie Sądu, nie pozwala na uznanie, że skarżąca wykazała w sposób niebudzący wątpliwości przesłankę uzasadniającą przyznanie jej prawa pomocy. Strona bowiem konsekwentnie odmawia przedstawienia Sądowi sytuacji finansowej swojego [...], nieuprawnienie powołując się na istniejący pomiędzy małżonkami ustrój rozdzielności majątkowej.
Podsumowując stwierdzić należy, że nie zostały wykazane przesłanki do przyznania wnioskowanego prawa pomocy. W konsekwencji, zaskarżone postanowienie nie może zostać uznane za wadliwe. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.