Uzasadnienie
Skarżąca wniosła o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych, gdyż nie posiada wolnych środków na ich pokrycie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i trzema córkami (dwie studiują, jedna jest w wieku szkolnym), posiada dom (200 m2), poza tym nie dysponuje jakimikolwiek zasobami pieniężnymi w tym oszczędnościami, papierami wartościowym ani przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. Jedynym źródłem dochodu rodziny jest umowa najmu, z której strona uzyskuje 1.000 zł miesięcznie.
Z dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego, przedłożonych na wezwanie skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej: p.p.s.a.), wynika, że od 1997 r. pomiędzy małżonkami ustanowiona jest rozdzielność majątkowa. W 2011 r. przychód skarżącej z umowy najmu wyniósł 17.000 zł, natomiast jej mąż uzyskał przychód ze stosunku pracy i z innych źródeł w łącznej kwocie 14.311,32 zł. Od 10 kwietnia 2012 r. skarżąca została zatrudniona przez A Sp. z o.o., której jest jedynym wspólnikiem, a jej mąż prezesem jednoosobowego zarządu. Wynagrodzenie ustalone zostało na kwotę 2.500 zł brutto. Umowa najmu, będąca jedynym źródłem dochodu rodziny, została zawarta ze wskazaną wyżej spółką. Strona oświadczyła, że spółka w 2011 r. nie osiągnęła dochodu – poniosła natomiast stratę, w związku z tym nie wypłacano dywidendy.
W bieżącym roku do kwietnia poniosła stratę, która łącznie, licząc od 2011 r., wyniosła 210.263 zł. Skarżąca oświadczyła również, iż nie prowadziła i nie prowadzi działalności gospodarczej, a jest jedynie udziałowcem wskazanej wyżej spółki. Małżonkowie nie posiadają jakichkolwiek lokat bankowych oraz kart kredytowych. Zgodnie z zestawieniem miesięcznie ponoszonych wydatków, rodzina strony skarżącej wydatkuje około 4.500 zł, w tym m.in. na odzież 100-200 zł, lekarstwa dla męża 500-600 zł, prąd 400 zł, gaz w okresie grzewczym 1.000-1.500 zł. Przy czym strona wyjaśniła, że obecnie zadłużenie za gaz wynosi 5.888,05 zł, w związku z tym zawarta została ugoda, której kopia przedłożono do akt sprawy. Zgodnie z jej treścią, obecnie (od kwietnia do lipca 2012 r.) skarżąca zobowiązana jest do spłaty rat zadłużenia w kwotach około 2.000 zł. Mąż skarżącej od 2010 r. choruje na serce i płuca.
Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z przytoczonej regulacji wynika zatem, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających żądanie wniosku, przy czym okoliczności te powinny być logiczne i wiarygodne.
Tymczasem dane wynikające z oświadczeń strony skarżącej i dokumentów przez nią przedłożonych zawierają wiele sprzeczności.
Po pierwsze, już kwota miesięcznie ponoszonych wydatków przez rodzinę strony skarżącej nie odpowiada wysokości zdeklarowanych dochodów. Strona podała, że jedynym dochodem jest czynsz najmu w kwocie 1.000 zł. Miesięczne wydatki natomiast są ponad 4-ktrotnie wyższe. Nie pokrywa ich też wynagrodzenie wykazane w wyniku wezwania do przedłożenia dodatkowych dokumentów, a wynoszące 2.500 zł brutto. Nie można też dać wiary samej wartości wydatków biorąc pod uwagę fakt, że dwie córki skarżącej studiują, z czym zwykle wiążą się dodatkowe koszty.
Po drugie, zauważyć należy, że najemcą płacącym czynsz i jednocześnie pracodawcą strony skarżącej jest spółka, której skarżąca jest jedynym wspólnikiem, a mąż prezesem jednoosobowego zarządu. Jest to zatem faktycznie spółka obojga małżonków. Co za tym idzie, wszelkie kwestie finansowe i majątkowe tej spółki rzutują na sytuację majątkową i finansową strony skarżącej. W konsekwencji zauważyć trzeba, że skarżąca oświadczyła, iż spółka poniosła straty za 2011 r. i pierwsze cztery miesiące 2012 r. w wysokości ponad 200.000 zł. Zakładając nawet, że nie zostały osiągnięte jakiekolwiek przychody, spółka miała środki na wygenerowanie kosztów podatkowych w tej wartości. W istocie, z prawnego punktu widzenia spółka z o.o. ma odrębną osobowość prawną i majątek, jednak w rzeczywistości, mając na uwadze strukturę wspólników i zarządu, to małżonkowie dysponują tym majątkiem i nim zarządzają. Zaś w postępowaniu z wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wymagana jest ocena zdolności płatniczych wnioskodawcy, znaczenie ma nie formalna, lecz faktyczna jego sytuacja finansowa, majątkowa, rodzinna.
Dodać w tym miejscu wypada, że bez znaczenia pozostaje fakt majątkowej rozdzielności małżeńskiej, na co niejednokrotnie zwracał uwagę Naczelny Sąd Administracyjny. Przykładowo w postanowieniu z dnia 10 listopada 2011 r., sygn. akt II FZ 362/11 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl), NSA zwrócił uwagę, iż "badając zasadność przyznania prawa pomocy istotna jest okoliczność pozostawania przez małżonków we wspólnym gospodarstwie domowym. Wpływa ona bowiem na ocenę zdolności ponoszenia kosztów sądowych niezależnie od istniejącego małżeńskiego ustroju majątkowego skarżącego. "Majątek oraz dochody małżonka, pozostającego z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym muszą być wzięte pod uwagę przy badaniu zaistnienia przesłanek przyznania skarżącemu prawa pomocy" (por. też postanowienie NSA z dnia 23 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 112/11)".
Po trzecie, nie wszystkie dane, które zostały dopiero ujawnione w wyniku przedłożenia na wezwanie dodatkowych dokumentów, strona oświadczyła na urzędowym formularzu wniosku. We wniosku skarżąca oświadczyła, że jedynym jej majątkiem oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, jest dom. Natomiast z zeznania podatkowego strony oraz z umowy o pracę wynika, że ma inny adres zameldowania niż zamieszkania (w L.). Nie została też wskazana wynajmowana spółce nieruchomość z halą i pomieszczeniami biurowymi. Brak również oświadczenia o posiadanych udziałach w spółce z o.o.
Poza tym, skarżąca nie przedłożyła wydruków historii rachunków bankowych ani stosownego oświadczenia w tym przedmiocie. Złożone zostało bowiem jedynie oświadczenie, że małżonkowie nie posiadają lokat bankowych ani kart kredytowych.
W tym stanie rzeczy stwierdzić należało, iż strona nie wykazała w sposób wiarygodny, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w której wpis od skargi wyznaczony został na kwotę 500 zł i zwykle stanowi najwyższy koszt w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
W związku z tym, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.