Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu utrzymujące w mocy postanowienie wydane z upoważnienia Wójta Gminy Ś. (dalej: Wierzyciel) przez Skarbnika Gminy Ś. o uznaniu zarzutów za bezzasadne.
Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ś.(dalej organ egzekucyjny) prowadził postępowanie egzekucyjne wobec E. S. (dalej: Strona, Skarżąca, Zobowiązana) na podstawie tytułu wykonawczego obejmującego opłatę z tytułu wzrostu wartości nieruchomości.
Strona wniosła do organu egzekucyjnego pismo zatytułowane zarzuty do tytułu wykonawczego, wskazując na art. 33 § 1 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Strona zarzuciła, że tytuł wykonawczy i zawiadomienie o wszczęciu egzekucji zostały nieprawidłowo doręczone, tj. z pominięciem pełnomocnika. Strona wskazała, że należności objęte tytułem wykonawczym nie podlegają egzekucji administracyjnej, a ponadto od opłaty za wzrost wartości nieruchomości nie powinny byc naliczane odsetki. W uzasadnieniu Strona wskazała na art. 36 ust. 4 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.
Organ egzekucyjny wezwał Stronę w trybie art. 50 ustawy kodeks postępowania administracyjnego do sprecyzowania pisma poprzez wskazanie, czy stanowi ono wniosek o umorzenie postepowania egzekucyjnego w trybie art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji czy też zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego. Organ wskazał, że jeżeli pismo stanowi zarzuty to należy wskazać jakiego rodzaju zarzuty wniesiono. Organ egzekucyjny wskazał, iż w przypadku braku odpowiedzi na wezwanie pismo zostanie potraktowane jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ wyjaśnił jakie mogą być podstawy zarzutów w aktualnym stanie prawnym, wskazując na zmianę przepisów w tym zakresie.
W odpowiedzi na wezwanie Strona wyjaśniła, że podtrzymuje w całości zarzuty i wskazuje, że podstawą sformułowanych zarzutów jest art. 33 § 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 33 § 2 pkt 4 tej ustawy. Strona wskazała, że w sprawie nie istnieje obowiązek mogący być przedmiotem egzekucji administracyjnej podtrzymując swoje stanowisko, wskazała dodatkowo, że postępowanie egzekucyjne nie zostało prawidłowo wszczęte.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ś. przekazał zarzuty, w trybie art. 34 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, wierzycielowi tj. Wójtowi Gminy Ś. Wierzyciel wydając postanowienie w jego sentencji postanowienia wskazał, iż rozpoznaje wniosek organu egzekucyjnego w sprawie zajęcia stanowiska co do zarzutów zgłoszonych przez Zobowiązaną, tj. zarzutu nieistnienia obowiązku, który może być przedmiotem egzekucji, uznając zarzut za nieuzasadniony. W uzasadnieniu powołując się na przepisy ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym oraz fakt, że w obrocie prawnym znajduje się ostateczna decyzja ustalającą jednorazowa opłatę z tytułu wzrostu wartości nieruchomości.
Strona zaskarżyła przedmiotowe postanowienie wnosząc o jego uchylenie i umorzenie postepowania egzekucyjnego. Podkreśliła ponownie, że egzekucja nie została prawidłowo wszczęta ponieważ tytuł wykonawczy i zawiadomienie o wszczęciu egzekucji, zostało doręczone z pominięciem pełnomocnika. Strona podnosi, że zaległość objęta tytułem wykonawczym nie podlega egzekucji administracyjnej. Strona podniosła też argument braku podstaw do żądania odsetek od przedmiotowej zaległości. W uzasadnieniu Strona powołała się na treści przepisu art. 36 ust. 4 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz art. 60 ustawy o finansach publicznych. Zdaniem Strony organ egzekucyjny powinien odmówić wszczęcia egzekucji administracyjnej, albowiem zgodnie z art. 33 § 1 pkt 6 ustawy o postepowaniu egzekucyjnym w administracji egzekucja administracyjna jest niedopuszczalna.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W treści uzasadnienia organ II instancji powołał art. 33 § 2 pkt 6 ustawy o postepowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu z dnia 30 lipca 2020 r. oraz art. 33 § 1 pkt 6 w/w ustawy obowiązującej przed tym dniem, wskazując, że żadna z wymienionych tam okoliczności nie wystąpiła. Organ odwoławczy powołał przepisy art. 34 ust. 6 ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym oraz art. 60 pkt 7 oraz art. 67 ust. 1 ustawy o finansach publicznych oraz wskazał, że w aktach znajduje się ostateczna decyzja w sprawie ustalenia jednorazowej opłaty za wzrost wartości nieruchomości. Tym samym organ uznał, że niezasadny jest zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej zarówno w zakresie należności głównej jak i odsetek za zwłokę.
Od przedmiotowego postanowienia Strona, działając przez pełnomocnika złożyła skargę zarzucając naruszenie art. 33 § 1 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, że egzekucja renty planistycznej w trybie egzekucji administracyjnej jest dopuszczalna. Ponadto Strona zarzuciła naruszenie art. 60 pkt 7 ustawy o finansach publicznych poprzez błędna wykładnię i przyjęcie, że opłata planistyczna mimo, że nie jest podatkiem może być ściągana jako niepodatkowa należność o charakterze publicznym. Strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, zważył co następuje
Skarga jest zasadna lecz z innych przyczyn niż wskazane przez Skarżącą.
Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021 r. poz. 137 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145-150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 poz. 2325. ze zm. dalej: p.p.s.a.).
Sąd uchyla zaskarżoną decyzję (postanowienie), jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Powyższe oznacza, że zaskarżony akt administracyjny może zostać wzruszony przez sąd tylko wówczas, gdy narusza prawo w sposób określony w powołanej ustawie; w przeciwnym razie skarga podlega oddaleniu.
Oceniając legalność zaskarżonego aktu w opisanym zakresie Sąd stwierdza, że narusza on przepisy prawa procesowego w stopniu warunkującym jego uchylenie. Dostrzeżone przez Sąd wady postępowania są tak istotne, że koniecznym stało się także uchylenie orzeczenia wydanego w I instancji, co znajduje umocowanie w treści art. 135 p.p.s.a.
Dla porządku wskazać trzeba jeszcze, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów, co znajduje uzasadnienie w treści art. 119 pkt 3 oraz art. 120 p.p.s.a.
Na wstępie wskazać należy, że w związku z tym, że egzekucja w przedmiotowej sprawie została wszczęta po dniu 30 lipca 2020 r., tj. po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2019 r., poz. 20 70) w sprawie będą miały zastosowanie przepisy w brzmieniu nadanym tą ustawą.
Zgodnie więc z obecnym brzmieniem ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2020 r., poz. 1427) – dalej u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest obecnie 1) nieistnienie obowiązku;
- 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
- 3) błąd co do zobowiązanego;
- 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
- 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
- 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Zgodnie z § 2. Wierzyciel wydaje postanowienie, w którym: 1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej: 2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej: a) w całości, b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut;
3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli: a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym, b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia. § 3. Na postanowienie w sprawie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przysługuje zażalenie. § 4. Organ egzekucyjny po otrzymaniu zawiadomienia o wydaniu ostatecznego postanowienia o: 1) oddaleniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej albo stwierdzeniu jego niedopuszczalności - kontynuuje postępowanie egzekucyjne albo podejmuje zawieszone postępowanie egzekucyjne;
2) uznaniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, o którym mowa w art. 33 § 2 pkt 6, jeżeli przyczyna braku wymagalności obowiązku, niemająca charakteru trwałego, wystąpiła po wszczęciu egzekucji administracyjnej - zawiesza postępowanie egzekucyjne w całości albo w części;
3) uznaniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, o którym mowa w: a) art. 33 § 2 pkt 1-5, b) art. 33 § 2 pkt 6, jeżeli przyczyna braku wymagalności obowiązku ma charakter trwały lub wystąpiła przed wszczęciem egzekucji administracyjnej - umarza postępowanie egzekucyjne w całości albo w części.
Mając na uwadze powyższe regulację jak i treść postanowienia organu I i II instancji wskazać należy na następujące uchybienia proceduralne mające wpływ na wynik sprawy w postaci niewłaściwego rozpoznania zarzutów Zobowiązanej.
Po pierwsze, zdaniem Sądu organ I instancji nieprawidłowo określił przedmiot sprawy wskazując, że rozpoznaje wniosek organu egzekucyjnego o zajęcie stanowiska w sprawie, tymczasem przedmiotem rozpoznania były zarzuty Zobowiązanej na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Wierzyciel powinien rozpoznać zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Ponadto wskazać należy, że oprócz zarzutu nieistnienia obowiązku o którym mowa w art. 33 § 2 pkt 1 ustawy, Strona wskazała na zarzut z art. 33 § 2 pkt 4 ustawy oraz okoliczności związane z niedopuszczalnością egzekucji. Wierzyciel odniósł się jedynie do zarzutu nieistnienia obowiązku w zakresie należności głównej pomijając zupełnie wniesiony zarzut braku możliwości naliczania odsetek od dochodzonej zaległości. Organ nie odniósł się do zarzutu z art. 33 § 2 pkt 4 ustawy oraz podnoszonych przez Zobowiązaną okoliczności związanych z niedopuszczalnością egzekucji.
Zdaniem Sądu Wierzyciel powinien wyjaśnić Stronie jakie są obecnie podstawy do wniesienia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne, i w tym kontekście odnieść się do podnoszonych przez Stronę zarzutów. Organ I instancji powinien też wyjaśnić Stronie, które z podnoszonych przez nią argumentów mogą stanowić podstawę do zarzutów zgłoszonych w trybie art. 33 u.p.e.a., a które takiej podstawy nie stanowią i wydać w tym zakresie stosowne rozstrzygnięcie. W zakresie natomiast treści samego rozstrzygnięcie to na jego treść wskazuje art. 34 § 4 ustawy. Przepis ten nie przewiduje rozstrzygnięcia: "uznanie zarzuty za nieuzasadnione". W przypadku, gdy organ uzna zarzuty za nieuzasadnione to zgodnie z powołanym wyżej przepisem organ "oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjne" I tak właśnie powinna brzmieć treść rozstrzygnięcia jeżeli organ uzna zarzuty za nieuzasadnione.
Pomimo powyższych uchybień Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Zdaniem Sądu Kolegium niewłaściwie w treści uzasadnienia powołało przepis art. 33 § 2 pkt 6 obecnie obowiązującej ustawy, ponieważ Zobowiązana nie wniosła zarzutu na tej podstawie. Dodatkowo organ II instancji wskazał, na treść nie mającego zastosowania w sprawie przepisu art. 33 § 1 pkt 6 ustawy, albowiem egzekucja administracyjna została wszczęte już po zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i obecnie zarzut niedopuszczalności egzekucji nie może stanowić podstawy do wniesienia zarzutów na podstawie art. 33 ustawy. Obecnie niedopuszczalność egzekucji stanowi podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego, ale w trybie o którym mowa w art. 59 § 1 pkt 1 ustawy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało na dopuszczalność egzekucji administracyjnej dochodzonych należności w tym odsetek za zwłokę, pomijając fakt, że Strona wniosła w istocie zarzut nieistnienia obowiązku, Kolegium nie odniosło się też do pozostałych argumentów i zarzutów podnoszonych przez Stronę w treści pisma wszczynającego postępowanie jak i w zażaleniu.
Sąd wskazuje, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy wszystkie zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy lub twierdzenia uważane przez stronę za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę.
Rozpatrując sprawę ponownie, organy obu instancji będą zobowiązane do uwzględnienia, wyrażonej przez Sąd oceny prawnej i rozpatrzenia przedmiotowej sprawy w oparciu o ww. wytyczne i uwagi, do których Sąd odniósł się szczegółowo w treści uzasadnienia. Rolą organu będzie przede wszystkim uwzględnienie argumentacji zawartej w niniejszym wyroku.
Mając na uwadze wady proceduralne zaskarżonego aktu prawnego, Sąd nie odniesie się do zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego jak i oceny zasadności samych zgłoszonych zarzutów.
Uznając, że zaskarżone postanowienie i poprzedzający je akt naruszają przepisy prawa procesowego w szczególności art. 33 i 34 u.p.e.a. Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił orzeczenia organów obu instancji, o kosztach orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.