Uzasadnienie
Skarżący, po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 321 zł, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając, że nie posiada żadnych dochodów, leczy się na przewlekłe schorzenia, ponosząc miesięcznie wydatki na leki w wysokości 300-400 zł. Z żoną utrzymują się jedynie z 10-procentowego zysku z tytułu udziałów w spółce z o.o. (sklep "A"), to jest około 700-800 zł oraz z pomocy rodziny. Koszty utrzymania znacznie przewyższają ich dochody, w związku z czym zadłużają się u rodziny i znajomych. Stan zdrowia wnioskodawcy nie pozwala na podjęcie przez niego pracy, zaś ZUS odmówił przyznania renty.
Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo tylko z żoną, posiada dom o powierzchni 240 m2, poza tym nie dysponuje żadnym majątkiem, w tym zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro.
Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego skarżącego i jego żony, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), wnioskodawca oświadczył, że ani on, a ani żona nie prowadzą działalności gospodarczej, nie uzyskiwali też w 2013 r. żadnych dochodów, w związku z czym nie dysponują zeznaniami podatkowymi za ten rok. Na bieżące utrzymanie wydatkują około 1.000 zł, które pożyczają od dzieci. Dzieci też opłacają czynsz domu, w którym małżonkowie mieszkają. Skarżący ani jego żona nie posiadają rachunków bankowych ani środków transportu.
Powyższe dane nie dają podstaw do uwzględnienia żądania wniosku.
Podstawą prawną jego rozpoznania jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Zaznaczyć trzeba, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Wszelkie wyjaśnienia powinny być przy tym logiczne i wiarygodne.
Powyższe obowiązki wnioskodawcy wynikają z brzmienia art. 252 § 1 i art. 255 p.p.s.a. – zgodnie z treścią pierwszego z nich, ubiegający się o przyznanie prawa pomocy obowiązany jest do złożenia oświadczenia obejmującego stan majątkowy i finansowy, zaś w przypadku osoby fizycznej – dokładne dane o stanie rodzinnym. Art. 255 stanowi, że w sytuacji, gdy dane wynikające z urzędowego formularza dotyczące stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego są niewystarczające lub budzą wątpliwości, do wnioskodawcy kierowane jest wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Co za tym idzie, wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony przez osobę fizyczną, rozpoznawany jest w trzech aspektach – nie tylko finansowym i majątkowym, ale i rodzinnym.
Tymczasem, w ocenie referendarza sądowego, informacje podane przez skarżącego są wybiórcze. Wynika z nich, że faktycznie małżonkowie są na utrzymaniu dzieci, które opłacają nie tylko dom, ale także skarżącego i jego żonę. Wprawdzie małżonkowie posiadają dochody, ale jest to kwota około 700-800 zł, która w połowie przeznaczana jest na leki wnioskodawcy. Koszty utrzymania domu o powierzchni 240 m2 zwykle są niebagatelne – trudno dać wiarę, że w całości są ponoszone przez dzieci małżonków, chyba że mieszkają wspólnie z nimi, o czym mogłaby świadczyć wielkość domu. Z drugiej jednak strony nie do końca zgodne ze stanem rzeczywistym byłyby oświadczenia wnioskodawcy co do stanu rodzinnego – to jest osób, które pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Należy przez to rozumieć wszystkie osoby, które mieszkają wspólnie i przyczyniają się do utrzymania jednego miejsca zamieszkania.
Nie można uznać za logiczne wyjaśnień wnioskodawcy, który wskazuje, że na bieżące utrzymanie zadłuża się u znajomych i rodziny, a jednocześnie nie ma dochodów, ZUS odmówił przyznania renty, jest na utrzymaniu dzieci. Co za tym idzie, nie dysponuje źródłami, z których mógłby zaciągnięte pożyczki zwrócić.
Ponadto zauważyć należy, że w wezwaniu skierowanym na podstawie art. 255 p.p.s.a. żądanie nadesłania dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych obejmowało między innymi szczegółowe zestawienie miesięcznie ponoszonych wydatków przez skarżącego i jego rodzinę. Wymogu tego nie spełnia oświadczenie wydatkowania na "potrzeby bieżącego życia kwoty ok. 1000 zł". Posiadając dom, skarżący nie opłaca czynszu, lecz odrębne wydatki za prąd, ogrzewanie, wodę i ścieki, wywóz śmieci. Jakkolwiek wydatki te pokrywają dzieci, to jednak są one ściśle związane z utrzymaniem skarżącego. Należało też wyodrębnić przybliżoną wartość wydatków na wyżywienie i środków higieny, które stanowią jedne z podstawowych potrzeb socjalnych.
Wobec powyższego, uznając, iż udzielone dane są zbyt wybiórcze, nie było możliwe na ich podstawie dokonanie oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego.
W tym stanie rzeczy przedmiotowy wniosek należało ocenić jako nieuzasadniony i w związku z tym, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.