Uzasadnienie
Skarżąca A. H. w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu z dnia 9 czerwca 2015 r. odrzucającego skargę, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy (uzupełniony na wezwanie w dniu 24 sierpnia 2015 r.) w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu tego żądania podała, że jest osobą bezrobotną, wspólne gospodarstw domowe prowadzi z mężem, dwoma pełnoletnimi synami i nieletnią córką, w mieszkaniu o powierzchni 60 m², które jest własnością jednego z synów, natomiast źródłem jej utrzymania jest wynagrodzenie jej męża z tytułu prac dorywczych w kwocie 1.200 zł. Ponadto skarżąca oświadczyła, że nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro.
Uznając zawarte w formularzu oświadczenie strony skarżącej za niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, referendarz sądowy, działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (tekst jedn. w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), zarządzeniem z dnia 28 sierpnia 2015 r. wezwał skarżącą do przedłożenia, w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, następujących dokumentów:
- 1) kopii zeznania podatkowego skarżącej i jej męża za 2014 r.;
- 2) wyciągów z posiadanych przez skarżącą, jej męża i syna rachunków bankowych i lokat bankowych, w tym dewizowych za ostatnie trzy miesiące;
- 3) informacji o źródle pochodzenia środków na utrzymanie syna skarżącej;
- 4) szczegółowego - określonego kwotowo - zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków przez skarżącą i jej rodzinę (opłaty, żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłata kredytów, inne), ze wskazaniem źródeł ich finansowania;
- 5) zaświadczenia z Urzędu Pracy w przedmiocie zarejestrowania skarżącej jako osoby bezrobotnej;
- 6) informacji o korzystaniu przez skarżącą lub członków jej rodziny ze wsparcia z Pomocy Społecznej lub innej formy wsparcia państwowego;
- 7) innych dokumentów oraz informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku.
Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki sądowej, wymienione wezwanie zostało doręczone skarżącej pod adresem przez nią wskazanym w dniu 4 września 2015 r. w trybie doręczenia zastępczego (dorosłemu domownikowi – S.H.).
Z akt sprawy wynika, że wezwanie to pozostało bez odpowiedzi.
Postanowieniem z dnia 12 października 2015 r. referendarz odmówił stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W ustawowym terminie skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego, domagając się przyznania jej prawa pomocy w zakresie przyznania pełnomocnika z urzędu (radcy prawnego) oraz zwolnienia od opłaty od skargi. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazała, że nie stać jej na poniesienie kosztów sądowych wymaganych w sprawie oraz na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika. Skuteczną obronę prawną w sprawie może bowiem podjąć dopiero przy pomocy profesjonalisty, ze względu na specyfikę postępowania i niezrozumiałą dla niej decyzję. Podkreśliła, że nie posiada możliwości ani zarobkowych ani majątkowych aby uiścić opłatę od skargi. Przy czym, zdaniem skarżącej, tak wysoka opłata i nie zwolnienie jej chociaż z części, stanowi naruszenie konstytucyjnej gwarancji ochrony praw obywateli.
Do sprzeciwu nie została dołączona żadna dokumentacja dotycząca stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych, w tym w szczególności, wymieniona w doręczonym stronie wezwaniu, wydanym w trybie art. 255 p.p.s.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Mając powyższe na uwadze Sąd ponownie rozpoznał na podstawie zebranego materiału dowodowego wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy, stosując niżej wymienione przepisy regulujące kwestię udzielenia stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W myśl art. 245 § 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Z kolei, ustawowe przesłanki uprawniające do przyznania ww. prawa osobie fizycznej reguluje art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że warunkiem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie przez wnioskodawcę (osobę fizyczną), że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania
Z treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a wynika zatem wprost, że ciężar dowodu okoliczności uzasadniających wniosek spoczywa na stronie zwracającej się o takie prawo, zaś rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy.
Ciążący na wnioskodawcy obowiązek wykazania braku możliwości ponoszenia kosztów udziału w sprawie, potwierdzają także przepisy art. 252 § 1 i art. 255 p.p.s.a.
Wedle pierwszego z powołanych przepisów (art. 252 § 1 p.p.s.a.), wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym.
Zgodnie zaś z drugim przepisem (art. 255 p.p.s.a.), jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. służy zatem weryfikacji oświadczeń strony oraz uzupełnieniu stanu wiedzy Sądu o jej sytuacji i możliwościach płatniczych.
W ocenie Sądu, z uwagi na ogólnikowe dane zawarte w formularzu wniosku, zaistniała konieczność – jak prawidłowo uznał referendarz sądowy - wezwania skarżącej w trybie art. 255 p.p.s.a. o złożenie dodatkowych wyjaśnień w zakresie niezbędnym do oceny wniosku. Skarżąca jednak, pomimo prawidłowego doręczenia jej wezwania, uchyliła się od przedstawienia dokumentów i informacji tam żądanych. Akta sprawy potwierdzają również, że skarżąca nie skorzystała z możliwości ich złożenia wraz ze sprzeciwem. W konsekwencji, brak współpracy skarżącej w zakresie należytego udokumentowania okoliczności mających wpływ na ocenę wnioskowanego prawa pomocy, w szczególności poprzez złożenie zeznań podatkowych skarżącej i jej męża za 2014 rok, czy też zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków, skutkować musiał uznaniem przez Sąd, że nie zachodzą podstawy do przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego i zwolnienia od kosztów sądowych.
Odnosząc się natomiast do argumentacji skarżącej odnośnie do stopnia skomplikowania sprawy należy wyjaśnić, że stopień zawiłości problemów prawnych nie stanowi przesłanki warunkującej zasadność zgłoszonego żądania w zakresie wyznaczenia pełnomocnika z urzędu. Wyłączną przesłanką w tym zakresie jest bowiem, podobnie jak w przypadku zwolnienia od wymaganych opłat sądowych, stan majątkowy wnioskodawcy.
Reasumując, prawo pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania sądowego ze środków publicznych i przez to zwolnienie z partycypowania w jakichkolwiek kosztach postępowania sądowego, powinno się sprowadzać wyłącznie do przypadków, w którym zdobycie przez stronę środków do sfinansowania udziału w tym postępowaniu jest niemożliwe. Tymczasem, skarżąca, pomimo twierdzenia, że nie ma możliwości sfinansowania wynagrodzenia pełnomocnika i uiszczenia wpisu sądowego, nie wykazała poprzez złożenie stosownych informacji i dokumentów źródłowych, że znajduje się w takim położeniu majątkowym.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1) w związku z art. 260 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowił jak w sentencji.