Uzasadnienie
W sprawie skarżący J. M. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w kwocie 100 zł złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.
Wnioskodawca uzasadniał, że sprawa jest skomplikowana oraz wymaga specjalistycznej wiedzy i doświadczenia, zaś jego aktualny stan finansowy nie pozwala mu na poniesienie kosztów postępowania. W 2012 roku skarżący nie uzyskał żadnego dochodu, nie posiada żadnego majątku ruchomego ani nieruchomego, żadnych zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych ani żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej równowartość 3.000 euro.
W treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że jest osobą samotną, mieszkającą w wynajmowanym przez jego rodziców mieszkaniu. Nie posiada stałego źródła utrzymania ani innych dochodów, jedynie, jak wynika z akt administracyjnych dołączonych do skargi, wykonuje on drobne prace budowlane, za które otrzymuje wynagrodzenie. W oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu podnosi, że dochody za wykonywane usługi budowlane uzyskuje w tzw. szarej strefie, nie stwierdza jednak ich wysokości oraz regularności ich uzyskiwania.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że źródłem utrzymania wnioskodawcy są prace dorywcze u sąsiadów i znajomych, polegające na drobnych naprawach remontowych i praca w ogródkach. W piśmie z dnia 13 grudnia 2012 r. skierowanym do Dyrektora Izby Skarbowej wnioskodawca wskazał, że jest osobą chorą z nikłą nadzieją na polepszenie stanu zdrowia. Skarżący jest osobą bezrobotną.
Z dokumentów dopełniających wniosek o przyznanie prawa pomocy stosownie do wezwania referendarza sądowego o uzupełnienie wniosku na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) wynika, ponad informacje wcześniej podane, że miesięczny koszt utrzymania skarżącego wynosi 894 zł, w tym 150 zł – czynsz, media – 44 zł, wyżywienie – 400 zł, środki higieny – 20 zł, ubranie – 20 zł, lekarstwa – od 80 zł do 110 zł oraz inne wydatki – około 180 zł.
Skarżący argumentował ponadto, że mieszka ze swoimi rodzicami i jest osobą samotną. Jednocześnie wskazuje, że jego źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalne, jakie przysługuje jego rodzicom, S. L. w kwocie 1.363,36zł i H. L. w kwocie 1.504,84 zł.
Wedle zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy z dnia 28 czerwca 2013 r. wynika, że skarżący od dnia 28 czerwca 2013 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Wnioskodawca oświadczył, że ze względu na nieuzyskanie jakichkolwiek dochodów w roku 2012 r. nie składał on zeznania podatkowego o wysokości osiągniętego dochodu za rok 2012.
Z wyciągów z rachunków bankowych dołączonych do wniosku wynika, że na rachunku w Banku [...] posiada skarżący środki na kwotę 18,02 zł, na rachunku w [...] posiada środki o wartości 5 zł, a na rachunku w [...] – 11 zł.
Po rozpatrzeniu wniosku, referendarz sądowy postanowieniem z dnia 16 lipca 2013 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W sprzeciwie od w/w postanowienia skarżący wniósł o jego uchylenie i ponowne rozpoznanie wniosku. Wskazał, że postanowienie w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy jest niezasadne, a uzasadnienie sprzeczne z dokumentami przedłożonymi w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do brzmienia art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym swoim zakresem dwie instytucje procesowe, a mianowicie "instytucję zwolnienia od kosztów" oraz instytucję "ustanowienia fachowego pełnomocnika". Instytucje te są w istocie rodzajem pomocy Państwa dla osób znajdujących się w obiektywnie trudnej sytuacji majątkowej i finansowej.
Przy czym to do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą. Podkreślić należy także, że w swojej ocenie Sąd związany jest granicami wytyczonymi przez art. 199 p.p.s.a., tj. zasadą ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Sytuacja majątkowa skarżącego (brak stałego źródła dochodu od 2012 r., od czerwca 2013 r. bezrobotny bez prawa do zasiłku, pozostający na utrzymaniu rodziców, dochody skarżący uzyskuje z prac dorywczych w tzw. szarej strefie w kwocie niższej niż wydatki na jego utrzymanie), daje podstawy do przyjęcia, że konieczność poniesienia jakichkolwiek dodatkowych wydatków związanych czy to z kosztami sądowymi, czy też z wynagrodzeniem profesjonalnego pełnomocnika wiązałaby się z prawdopodobieństwem dalszego pogorszenia sytuacji skarżącego. Z tego względu Sąd uznał za zasadne przyznanie zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych.
Jednocześnie Sąd stwierdził, że skarżący powinien mieć w rozpatrywanej sprawie zapewnioną pomoc profesjonalnego pełnomocnika. Treść pism skarżącego wskazuje, iż ma on problemy z dostatecznie jasnym formułowaniem swoich oświadczeń i wniosków. Jednocześnie sytuacja finansowa uniemożliwiałaby mu pozyskanie pomocy profesjonalnego pełnomocnika we własnym zakresie, dlatego też zasadne jest przyznanie mu takiej pomocy z urzędu.
Podsumowując stwierdzić należy, że prawo pomocy ma stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP), tzn. ma umożliwić realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. W związku z tym w procesie badania istnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. należy mieć na uwadze to, czy orzeczenie odmowne nie będzie pozostawało w sprzeczności z tą zasadą. Zdaniem Sądu ryzyko zaistnienia takiej sytuacji zostało wystarczająco uprawdopodobnione przez wnioskodawcę i dlatego na podstawie ww. przepisu należało orzec jak w sentencji.