Uzasadnienie
Skarżący, w treści skargi wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazali, że nie mają żadnego majątku ani środków na utrzymanie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, nie mają jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Nie uzyskują też dochodów. Pomaga im rodzina i pozyskują środki finansowej z pracy dorywczej.
Z kopii zeznania podatkowego i oświadczeń przedłożonych na wezwanie, skierowane podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej: p.p.s.a.), wynika, że małżonkowie w 2011 r. uzyskali przychód z innych źródeł w wysokości 796,40 zł, nie dysponują dokumentami wykazującymi miesięczne dochody, bo takich nie uzyskują. Opłaty za żywność, środki higieny, odzież, lekarstwa, itp. ponosi rodzina. Skarżący nie spłacają kredytów, nie posiadają rachunków bankowych, lokat ani kart kredytowych. Nie mają żadnego tytułu prawnego do nieruchomości położonej w N. przy ul. [...] (adres wskazany w skardze). Pod adresem w B., wskazanym na urzędowym formularzu wniosku, mieszkają małżonkowie i właścicielka – L.G.
A.G. nie jest zarejestrowana jako bezrobotna, natomiast A.G. jest zarejestrowany, bez prawa do zasiłku. Nie przedłożono w tym przedmiocie żadnego zaświadczenia.
Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
"Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, iż strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić" (zob. postanowienie NSA z 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12, LEX nr 1136765). Pełny obraz swojej sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej wnioskodawca obowiązany jest przedstawić już na etapie złożenia przedmiotowego wniosku na urzędowym formularzu.
Złożone oświadczenia co stanu rodzinnego, majątku i dochodów oraz ewentualne inne informacje dają w dalszej kolejności podstawę do sformułowania wezwania do przedstawienia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, jeżeli dane zawarte na urzędowym formularzu budzą wątpliwości. Ponadto wszelkie informacje powinny być logiczne i wiarygodne.
Podane wyżej wymogi stawiane wnioskodawcy podyktowane są zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., iż strona ponosi koszty związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zwolnienie od kosztów sądowych jest bowiem jednoznaczne z przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na budżet państwa. Pamiętać trzeba, że stanowią one daninę publiczną. Natomiast Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych.
Tymczasem przedstawione przez wnioskodawców dane przede wszystkim są niewyczerpujące. Po pierwsze, jak wynika z oświadczeń złożonych w wyniku wezwania, małżonkowie mieszkają wspólnie z rodziną, L.G. Takiej informacji nie podali na urzędowym formularzu. Nie są też znane dochody tego członka rodziny. Poza tym, skoro małżonkowie są praktycznie na utrzymaniu rodziny, ważkie znaczenie mają również dane co do jej członków, którzy tej pomocy udzielają – stan pokrewieństwa, stan rodzinny tych osób oraz źródło i wysokość dochodów, co mogłoby stanowić podstawę do oceny możliwości pokrycia kosztów sądowych przynajmniej w części. Również i w tym zakresie nie udzielono jakichkolwiek wyjaśnień, pomimo wezwania do wskazania źródła finansowania bieżących wydatków.
Co do szczegółowego, określonego kwotowo zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków – skarżąca jedynie wymieniła ich przeznaczenie – żywność, środki higieny, lekarstwa itd. Nie podała jednak żadnych kwot, co nie powinno przysparzać trudności nawet w sytuacji, gdy są finansowane przez osoby trzecie.
Wobec powyższego, nie było podstaw do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawców. W związku z tym, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.