Wyrok WSA we Wrocławiu z 3 listopada 2017 r., I SA/Wr 809/17

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu

Rozpoznanie

w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 listopada 2017 r.

Sprawa

sprawy ze skargi A sp. z o.o. we W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia 13 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika D. Urzędu Skarbowego we W. z dnia 26 kwietnia 2017 r. nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. na rzecz A sp. z o.o. we W. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Skład

Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska przewodniczący, sprawozdawca
Sędzia WSA Zbigniew Łoboda
Sędzia WSA Marta Semiczek

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika D. Urzędu Skarbowego we W. z dnia 26 kwietnia 2017 r. nr [...] wydane w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego określonych na kwotę 11.018,40 zł, prowadzonego wobec A Sp. z o.o. (dalej: Strona Skarżąca) na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 25.04.2016 r. o nr [...].

Naczelnik D. Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie powyższego tytułu wykonawczego z 25 kwietnia 2016 r., obejmującego należności z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące kwiecień, czerwiec i lipiec 2013 r.

Pismem z dnia 25 maja 2016r. Strona wystąpiła do Naczelnika D. Urzędu Skarbowego o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W dalszym toku postępowania Strona sprecyzowała, iż powyżej wskazany wniosek jest również żądaniem wydania zaświadczenia o wysokości kosztów egzekucyjnych naliczonych i wyegzekwowanych w sprawie.

Pismem z 12 września 2016r. organ zawiadomił Stronę o naliczonych kosztach postępowania w wysokości 11.018,40 zł, a 26 kwietnia 2017r. wydano w tym zakresie postanowienie.

Na postanowienie to Strona złożyła zażalenie zarzucając naruszenie przepisów naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016 r., poz. 599 z późn. zm. - dalej u.p.e.a.), w związku z art. 190 ust. 3 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej poprzez nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14, przejawiające się określeniem kosztów egzekucyjnych przedmiotowego postępowania na podstawie przepisów, które przez Trybunał Konstytucyjny uznane zostały za niezgodne z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej oraz wskutek niezastosowania przepisów w zakresie obowiązku miarkowania kosztów egzekucyjnych w sytuacji niewielkiego wkładu pracy i niewielkiej ilości czynności dokonanych w toku egzekucji administracyjnej przez organ egzekucyjny. W związku z powyższym Strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia Naczelnika D. Urzędu Skarbowego we W. i rozstrzygnięcie sprawy zgodnie z wnioskiem Strony.

Dyrektor Izby Skarbowej, zaskarżonym postanowieniem z dnia 13.06.2017 r. utrzymał w mocy powyższe postanowienie. W uzasadnieniu decyzji podkreślono, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie kosztów egzekucyjnych został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 2016 r. z 16 sierpnia 2016, a to oznacza, że wszystkie podmioty maja obowiązek przestrzegania tego orzeczenia. Jednak, zdaniem organu, wyrok ten ma charakter zakresowy. Wyrok taki nie wywołuje zatem skutków prawnych uchylających. Jest swego rodzaju apelem do ustawodawcy, aby ten odpowiednio dostosował wadliwe prawo do wymogów konstytucyjnych. Wskazano, że w uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny wyraźnie określił, że "dla właściwej realizacji wyroku Trybunału w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko któ- rym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorze- nia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Trybunał Konstytucyjny, jako "ustawodawca negatyw- ny" nie ma w tym zakresie kompetencji. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej, ponieważ ustawodawca nie dokonał odpowiednich zmian, należało uznać, ze organ egzekucyjny mógł określić koszty na podstawie zakwestionowanych przepisów.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na opisane postanowienie, Skarżąca wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła naruszenie:

• art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w związku z art. 190 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji przez błędne zastosowanie, przejawiające się nieuwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14 przy określaniu wysokości kosztów egzekucyjnych postępowania na podstawie wskazanych przepisów, które przez Trybunał Konstytucyjny uznane zostały za niezgodne z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej oraz wskutek niezastosowania zaleceń Trybunału Konstytucyjnego w zakresie obowiązku miarkowania wysokości kosztów egzekucyjnych w sytuacji niewielkiego wkładu pracy i niewielkiej ilości czynności dokonanych w toku egzekucji administracyjnej przez organ egzekucyjny;
• naruszenie art. 15 i art. 138 § 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: KPA) w związku z art. 18 u.p.e.a. w związku z art. 190 ust. 1 oraz ust. 3 Konstytucji, przez błędne zastosowanie skutkujące naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania, przejawiające się utrzymaniem w mocy postanowienia Naczelnika D. Urzędu Skarbowego we W. w przedmiocie wysokości kosztów egzekucyjnych, pomijającego w swoim rozstrzygnięciu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14, stanowiącego o niekonstytu- cyjności stosowania przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., na podstawie których zostało wydane postanowienie organu egzekucyjnego;
• naruszenie art. 77 § 1 w związku z art. 6, art. 7, art. 11 KPA w związku z art. 18 u.p.e.a. w związku z art. 190 ust. 1 oraz ust. 3 Konstytucji przez błędne zastosowanie objawiające się brakiem zbadania rzeczywistych nakładów pracy oraz wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny, co w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14 jawi się jako kluczowe przy określaniu wysokości kosztów egzekucyjnych w realiach stanu faktycznego jak w przedmiotowej sprawie;
• naruszenie art. 107 § 3 w związku z art. 8, art. 11 KPA w związku z art. 18 u.p.e.a. w związku z art. 190 ust. 1 oraz ust. 3 Konstytucji poprzez niedostatecz- ne wyjaśnienie z jakich względów organ nadzoru utrzymując postanowienie or- ganu egzekucyjnego, nie uwzględnił wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14, pomimo stwierdzenia niekonstytucyj- ności stosowania przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 U.p.e.a., na podstawie których zostało wydane postanowienie organu egzekucyjnego.

W ocenie Strony, skoro przepis jest niekonstytucyjny - gdyż nie określa górnej granicy opłat za dokonane czynności egzekucyjne - to prawidłowe jest zastosowanie wyłącznie minimalnych opłat wynikających z tego uregulowania. Strona podkreśliła, że wbrew stanowisku organu, bierna postawa ustawodawcy nie może stanowić podstawy do stosowania wadliwej normy prawnej przez organ egzekucyjny, a stosowanie przepi- sów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie może odbywać się z pominięciem uzasadnienia wyro- ku Trybunału Konstytucyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podkreślił, że organ mógł określić wysokość kosztów egzekucyjnych opierając się na obowiązujących przepisach, a kwota kosztów egzekucyjnych została określona prawidłowo. Organ nie jest uprawniony do miarkowa- nia kosztów egzekucyjnych gdyż obowiązuje go zasadna legalizmu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wskazać należy, że sporem w sprawie jest niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i pominięcie przez organy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r. sygn. akt SK 745/13 (Dz. U. z 2016 r., poz. 1244). Przedmiotem tego orzeczenia była między innymi kontrola zgodności z normami konstytucyjnymi wskazanych w skardze przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Trybunał orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasa- dą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, a nadto, że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgod- ny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Trybunał orzekł również, że art. 64 § 8 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie przewidu- je możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowa- nej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Tak więc przepisy, które stanowiły materialnoprawną podstawę obciążenia Skarżącej kosztami postępowania egzekucyjnego, a których naruszenie zarzuciła Skarżąca w skardze do sądu, zostały uznane za niezgodne z Konstytucją RP ze wskazanych w sentencji wyro- ku Trybunału powodów. W uzasadnieniu orzeczenia Trybunał podkreślił, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną". Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punk- tu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustala- nia opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacja- mi. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. W ocenie Trybunału za sprzeczną z zasadniczym celem postępowania egzekucyjnego należy uznać także normę prawną, zgodnie z którą dłużnik zostaje obciążony pełną wysoko- ścią opłaty w wypadku dobrowolnego zaspokojenia wierzyciela. Norma ta nie tylko nie motywuje do dobrowolnego spełnienia świadczeń dochodzonych w egzekucji, ale wykazuje wręcz cechy swoistej kary finansowej, nakładanej za zachowanie pożądane i zgodne z prawem. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne a stosownie do ust. 3 wchodzą w życie z dniem ogłoszenia. (vide również wyrok NSA z 04.11.2016 r., sygn. II FSK 204/14).

W niniejszej sprawie zaskarżone postanowienie wydane zostało w czasie, gdy omawiane przepisy nie korzystały już z domniemania konstytucyjności, gdyż wyrokiem Trybunału orzeczono o ich niekonstytucyjności. Przepisy będące podstawą wydania zaskarżonego postanowienia były przedmiotem rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego w wyroku SK 31/14. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisów skutkuje niemożliwością zastosowania takiego przepisu zarówno przez Sąd jak i przez organ w postępowaniu administracyjnym jaki i sądowo-administracyjnym. Orzeczenie Trybunału powoduje bowiem trwałą eliminację przepisu z systemu prawnego. W tej sytuacji za nieskuteczne należy uznać argumenty organu, że pomimo stwierdzenia niekonstytucyjno- ści przepisu należy go nadal stosować, gdyż ustawodawca nie wprowadził nowego uregulowania. Bierna postawa ustawodawcy nie usprawiedliwia stosowania przez organy egzekucyjne niekonstytucyjnej normy prawnej. Wskazać należy, że z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wynika wprost, że kwestionowany przepis art.64 §1 pkt 4 z systemu oprawnego został wyeliminowany (nie kwestionuje tego również zdanie odrębne złożone do uzasadnienia wyroku Trybunału) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej opłaty za dokonane czynności egzekucyjne.

W tej sytuacji organ winien rozważyć, czy przepisy art. 64 § 1 pkt 4 mogą być stosowane jedynie co do minimalnej wysokości, czy też w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego ustalone na podstawie współmierności poniesionych kosztów organu egzekucyjnego, nakładu pracy w związku z wyegzekwowaniem należności, do kosztów egzekucyjnych, jakimi faktycznie zostaje obciążona Strona. Dlatego zasadnym jest za- rzut Skarżącej, że organ nie wskazał jakie konkretnie koszty i wydatki egzekucyjne mia- ły wpływ na powstanie kosztów w wysokości 11.018,40 zł.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie przepisów art.145 § 1 pkt 1 lit.a) (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718. ze zm., dalej: p.p.s.a.) orzekł, jak w wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie przepisów art. 200 i 205 § 2 i 4 p.p.s.a.