Uzasadnienie
Skarżący, działający przez radcę prawnego, po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 4.588 zł, wniósł o zwolnienie go z tego obowiązku. Uzasadniając wniosek wskazał, że w związku z toczącymi się sprawami zawiesił działalność gospodarczą i nie osiąga z tego tytułu żadnych przychodów. Obecnie utrzymuje się z prac dorywczych i zleceń wykonywanych na terytorium UE, poza Polską. Nie osiąga z tego tytułu regularnych przychodów, w związku z czym nie jest w stanie wskazać miesięcznych dochodów. Dodał, iż stan jego zdrowia się pogorszył, co ogranicza możliwość zarobkowania. Nie posiada też majątku ruchomego z którego mógłby uiścić wpis. Wskazał, że na utrzymaniu ma małoletnią córkę.
Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką, nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wskazał, że stan zdrowia się pogorszył z powodu intensywnej pracy fizycznej – istnieje konieczność poddania się operacji przepukliny i kręgosłupa.
Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych rachunków ani innych produktów bankowych, nieruchomość, w której zamieszkuje, jest własnością żony, z którą ma ustanowioną rozdzielność majątkową od 2009 r. Skarżący jest właścicielem pojazdu [...], rocznik [...], o wartości [...] zł, na którym ustanowiony jest zastaw skarbowy. Rodzina wydatkuje miesięcznie około 1.800 zł, w tym m.in. na żywność 500 zł, na lekarstwa i leczenie prywatne żony około 210 zł, na podatek rolny i od nieruchomości oraz na KRUS – kwartalnie 1.020 zł. Źródłem finansowania tych wydatków jest – zgodnie z oświadczeniem – praca sezonowa małżonków w okresie letnim (maj, czerwiec, wrzesień) przy zbiorze truskawek i jabłek w H.. Z tego tytułu ich łączny dochód wynosi 5.000 euro.
Z przedłożonych dokumentów wynika, że w 2014 r. skarżący nie uzyskał z działalności gospodarczej (prowadzonej do września) żadnych przychodów, ponosząc koszty ich uzyskania w kwocie 3.000,98 zł. Pozostałe dokumenty potwierdzają złożone oświadczenia.
Powyższe dane nie dają podstaw do uwzględniania żądania przedmiotowego wniosku.
Podstawą prawną jego rozpoznania jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Zaznaczyć trzeba, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji, spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Wszelkie wyjaśnienia powinny być przy tym logiczne i wiarygodne.
Jako takich (spójnych i logicznych) nie można ocenić danych, które udostępnił skarżący.
W pierwszej kolejności, w ocenie referendarza sądowego, nie są spójne oświadczenia dotyczące uzyskiwanych dochodów. Uzasadniając wniosek skarżący, działając przez pełnomocnika podał, że utrzymuje się z pracy dorywczej na terenie UE i nie jest w stanie podać miesięcznej wartości dochodów, gdyż są nieregularne. Następnie, w wyniku wezwania do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, wnioskodawca był już w stanie podać dokładnie kraj, czas wykonywania pracy i wysokość zarobków oraz to, że pracują sezonowo razem z żoną. Dodać tutaj wypada, że zgodnie z oświadczeniem, żona skarżącego choruje na chorobę tarczycy [...]. W takiej sytuacji praca fizyczna, wymagająca dużego wysiłku, nie jest wskazana. Okoliczność ta zatem może poddać w wątpliwość fakt zarobkowania żony przy zbiorze jabłek i truskawek w H..
Po drugie, mało wiarygodne jest oświadczenie co do miesięcznie ponoszonych wydatków. Trudno dać wiarę, aby 3-osobowa rodzina wydatkowała zaledwie 500 zł na wyżywienie przy obecnych cenach żywności. Mało wiarygodne jest też, że na utrzymanie samochodu [...], którego pojemność silnika wynosi od 2.300 do 3.000 cm3, wnioskodawca ponosi koszt tylko 200 zł, mając na uwadze aktualne ceny paliwa. Wreszcie pominięto całkowicie wydatki, które zawsze są ponoszone w domach jednorodzinnych, to jest za wodę i ścieki, a także wydatki na małoletnią córkę.
Ponadto, jak wynika z przedłożonych dokumentów, żona skarżącego opłaca składki na ubezpieczenie KRUS i ubezpieczeniem tym są objęci oboje małżonkowie. Natomiast zgodnie z przepisami ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, ubezpieczeniu takiemu podlega obowiązkowo: rolnik, zamieszkujący i prowadzący na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek działalność rolniczą w pozostającym w jego posiadaniu gospodarstwie rolnym o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego użytków rolnych lub dział specjalny produkcji rolnej, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także jego małżonek.
Z powyższego należałoby zatem wywieść, że żona skarżącego posiada gospodarstwo rolne, na którym prowadzi działalność rolniczą. Nie wiadomo jednak, w jaki sposób gospodarstwo to jest wykorzystywane i czy w związku z jego posiadaniem rodzina uzyskuje dodatkowe dochody.
To, że małżonkowie mają ustanowioną rozdzielność majątkową, w procesie przyznania prawa pomocy nie ma żadnego znaczenia. Istotne jest, że małżonkowie mieszkają wspólnie, a tym samym partycypują w wydatkach związanych z utrzymaniem jednego gospodarstwa domowego. Inaczej bowiem finansowane jest gospodarstwo jednoosobowe, inaczej kształtują się koszty utrzymania w sytuacji, gdy kilka osób mieszka wspólnie, a nadto każda z nich uzyskuje mniejsze lub większe dochody. Poza tym, co do znaczenia majątkowej rozdzielności małżeńskiej w sytuacji ubiegania się o przyznanie prawa pomocy niejednokrotnie wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny, który przykładowo w postanowieniu z dnia 10 listopada 2011 r., sygn. akt II FZ 362/11 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl) zwrócił uwagę, iż badając zasadność przyznania prawa pomocy istotna jest okoliczność pozostawania przez małżonków we wspólnym gospodarstwie domowym. Wpływa ona bowiem na ocenę zdolności ponoszenia kosztów sądowych niezależnie od istniejącego małżeńskiego ustroju majątkowego skarżącego.
Wobec powyższego stwierdzić należało, że wnioskodawca nie podał wszystkich informacji, które mają wpływ na jego sytuację finansową i majątkową, a te które zostały udzielone, nie są wiarygodne. W tym stanie rzeczy brak jest podstaw do dokonania rzetelnej oceny jego możliwości płatniczych, co skutkuje uznaniem przedmiotowego wniosku jako nieuzasadnionego.
W związku z tym, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.