Uzasadnienie
Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w części dotyczącej wpisu od skargi wyznaczonego na kwotę 100 zł wskazując, że Dyrektor Izby Skarbowej wydał co do niego kilka postanowień. Na urzędowym formularzu podał, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Dochody uzyskuje ze źródeł, których nie podał w kwocie 50-70 zł miesięcznie. W rubryce dotyczącej zobowiązań i stałych wydatków wnioskodawca wpisał brak.
W wyniku wezwania do przedłożenia dodatkowych informacji i dokumentów wnioskodawca w piśmie z dnia 14 grudnia 2016 r. podał, że nie jest zarejestrowany jako bezrobotny, nie korzysta z pomocy społecznej, mieszkanie pod adresem wskazanym przez wnioskodawcę należy do jego matki. Wnioskodawca nie posiada środków transportu ani nieruchomości. Pozostaje w związku małżeńskim od 1994 r. i od tego też roku ma ustanowioną z żoną rozdzielność majątkową. Od maja 2016 r. jest z żoną w separacji faktycznej, nie mieszkają razem. Aktualnie wnioskodawca mieszka ze swoją partnerką.
Skarżący wniósł o wyznaczenie innego terminu do złożenia dokumentu potwierdzającego zawieszenie działalności gospodarczej, wyciągów z rachunku bankowego z ostatnich 6 miesięcy oraz małżeńskiej umowy o rozdzielności majątkowej. Skarżący nie nadesłał wymienionych dokumentów. Przedłożone zostały zeznania podatkowe za lata 2014 i 2015, z których wynika, że za 2014 r. odnotowany został przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 41.227,98 zł, a za 2015 r. wyniósł on 1.000 zł.
Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, uzasadniając, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Według referendarza, skarżący przedstawił swoją sytuację w sposób wybiórczy, który uniemożliwia dokonanie oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych.
Następnie skarżący wniósł sprzeciw. W sprzeciwie zarzucił, że ocena przeprowadzona przez referendarza, a wskazana w uzasadnieniu skarżonego postanowienia, jest błędna i nie ma podstaw w złożonych dokumentach. Podniósł, że brak dochodów i prowadzenie gospodarstwa domowego pojedynczo prowadzić powinno do wniosków, iż nie prowadzi działalności gospodarczej i nie uzyskuje przychodów z tego tytułu, poza pracami dorywczymi. W przekonaniu skarżącego, postanowienie referendarza nie wskazuje na jakiej podstawie przyjęto, że jedynym kosztem na tym etapie postępowania jest wpis sądowy w wysokości 100 zł. W jego ocenie, brak wskazania podstaw do takiego wniosku jest naruszeniem przepisów postępowania w zakresie wszechstronnego rozważenia dowodów i miało istotne znaczenie dla wydanego rozstrzygnięcia.
Ponadto stwierdził, że rachunek bankowy nie jest obowiązkowy do istnienia i prowadzenia działalności gospodarczej. Zarzucił również referendarzowi brak rzetelności w rozważeniu materiału dowodowego w zakresie przedłożonych zeznań rocznych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność.
Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy, uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy w żądanym zakresie.
Po pierwsze, należy wyjaśnić, że wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" (art. 246 p.p.s.a.) prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy także pamiętać, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, określonych w ustawie. Tym samym, przyznanie prawa pomocy oznacza w istocie obciążenie kosztami postępowania pozostałych podatników.
W ocenie Sądu, należy zgodzić się z referendarzem sądowym, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, które na obecnym etapie obejmują wpis od skargi w wysokości 100 zł. Skarżący uchylił się bowiem od przedstawienia żądanych od niego informacji i dokumentów. Na zarządzenie referendarza wezwano bowiem stronę do przedłożenia m.in. dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem rodziny oraz szczegółowe kwotowe zestawienie tychże wydatków, wyciągu rachunku bankowego z ostatnich 6-ciu miesięcy. Skarżący nie przedłożył tych dokumentów zarówno w terminie wyznaczonym przez referendarza jak i później przy sprzeciwie.
Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, niewątpliwie zachodziła konieczność weryfikacji oświadczenia strony. Obowiązkiem wnioskodawcy jest jednak współpraca w tym zakresie. Niewywiązanie się z obowiązku udzielenia dodatkowych informacji skutkować musi odmową przyznania stronie prawa pomocy.
Co jednak istotne, na etapie sprzeciwu skarżący nie złożył żądanej przez referendarza dokumentacji mimo wyjaśnień referendarza zawartych w uzasadnieniu skarżonego postanowienia. Zarzucił natomiast, że złożone dokumenty powinny być wystarczające do oceny jego sytuacji. Niezłożenie dokumentów dotyczących sytuacji materialnej żony uzasadnił rozdzielnością majątkową, nie przedstawiając jednak umowy o rozdzielności małżeńskiej. To do rozpoznającego wniosek należy jednak uznanie, jakich dokumentów potrzebuje do oceny sytuacji finansowej strony. Ta zaś ma podporządkować się wezwaniu, pod rygorem negatywnej oceny jej wniosku.
Skarżący nie przedłożył również zestawienia wydatków ze wskazaniem źródeł ich finansowania. Nie wiadomo więc, z jakich źródeł się utrzymuje. Z wniosku złożonego na urzędowym formularzu PPF wynika bowiem, że nie osiąga żadnych dochodów. Natomiast z pisma z dnia 14 grudnia 2016 r. wynika, że obecnie mieszka z partnerką i nie ponosi kosztów utrzymania. Z tych względów Sąd przyjął, że strona skarżąca nie wykazała, aby uiszczenie kosztów postępowania wykraczało poza jej możliwości płatnicze.
W rezultacie Sąd postanowił utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 12 stycznia 2017 r., o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.