Uzasadnienie
Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu wskazując na trudną sytuację majątkową. Uzasadniał, że profesjonalna pomoc w postępowaniu jest niezbędna z uwagi niekorzystne i niezrozumiałe dla strony interpretowanie przez organ podatkowy przepisów prawa.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca zakreślił rubrykę dotyczącą osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, podał, że nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Uzyskuje dochody ze stosunku pracy w wysokości 1.635,97 zł brutto, co potwierdził zaświadczeniem z zakładu pracy. Z zaświadczenia tego wynika, że wynagrodzenie netto w miesiącach maj, czerwiec i lipiec 2012 r. wynosiło kolejno: 1.189.55 zł, 1.428,27 zł i 1.166,86 zł. Dodatkowo wnioskodawca przedłożył zeznanie podatkowe za 2011 r., w którym wykazany został przychód ze stosunku pracy w wysokości 17.317,63 zł.
Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej: p.p.s.a.), skarżący nadesłał kopię wyroku z 2006 r., mocą którego został nałożony na niego obowiązek opłacania alimentów na dwoje dzieci w łącznej wysokości 700 zł. Ponadto oświadczył, że wszystkie zarobione pieniądze przeznacza na własne utrzymanie, gdyż jego wynagrodzenia graniczy z płacą minimalną. Z reszty stara się płacić alimenty na rzecz dzieci, bowiem groziłaby mu egzekucja komornicza z wynagrodzenia. Nie posiada rachunków bankowych, lokat ani kart kredytowych. Nie posiada żadnego tytułu prawnego do nieruchomości położonej w P. pod adresem wskazanym we wniosku jako adres zamieszkania – nie jest to jego własność.
W ocenie Referendarza sądowego, tak przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności nie dają wystarczającej podstawy do dokonania oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych.
Zgodnie z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego, a więc w zakresie całkowitym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w oparciu o przytoczoną regulację, przede wszystkim wskazać należy, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji, spoczywa na niej samej.
Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić (zob. postanowienie NSA z 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12, LEX nr 1136765). Pełny obraz swojej sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej wnioskodawca obowiązany jest przedstawić już na etapie złożenia przedmiotowego wniosku na urzędowym formularzu. Złożone oświadczenia co do stanu rodzinnego, majątku i dochodów oraz ewentualne inne informacje dają w dalszej kolejności podstawę do sformułowania wezwania do przedstawienia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, jeżeli dane zawarte na urzędowym formularzu są niewystarczające lub budzą wątpliwości. Ponadto wszelkie informacje powinny być logiczne i wiarygodne.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanego wniosku, w ocenie Referendarza sądowego, okoliczności przedstawione przez skarżącego nie odzwierciedlają w pełni jego sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej, a co za tym idzie – budzą wątpliwości.
Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, iż nie zostały udzielone wszystkie informacje żądane w wezwaniu. Wnioskodawca nie przedstawił zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków, które miało być szczegółowe, określone kwotowo. Z kolei w kontekście udzielonych wyjaśnień zdaje się, że zdeklarowane i wykazane zaświadczeniem wynagrodzenie nie stanowi pełnej kwoty rzeczywistych miesięcznych dochodów. Obliczenia dokonane przez rozpoznającego wniosek Referendarza prowadzą do wniosku, że miesięcznie, po opłaceniu alimentów, pozostaje skarżącemu średnio około 500-600 zł, czyli mniej niż połowa zarobku. Taka kwota z kolei, przy obecnych cenach produktów i usług, które są niezbędne dla zapewnienia podstawowych potrzeb socjalnych, jest nawet niewystarczająca na pokrycie tego rodzaju wydatków. Wnioskodawca natomiast twierdzi, że głównie przeznacza zarobione środki na własne utrzymanie, a resztę na alimenty.
Jednakże z danych, które podał, wywieść trzeba, iż alimenty opłaca w całości. Jeśli zaś chodzi o wymagane zestawienie, to jego przedstawienie, choćby tylko z przybliżonymi kwotami bieżących wydatków, nie powinno przysparzać trudności, tym bardziej w sytuacji, gdy do dyspozycji pozostaje tak niewielka kwota, jaką wskazał skarżący, przy której ważony jest każdy wydatek.
Nie został także wyjaśniony tytuł prawny do nieruchomości, w której wnioskodawca mieszka. Nie wiadomo, czy ją wynajmuje, użycza, w całości, czy w części i czy ponosi koszty jej utrzymania. Te informacje rzutują też na ocenę wiarygodności miesięcznych dochodów i ponoszonych z nich wydatków.
W każdym razie, podane informacje okazały się zbyt lakoniczne dla podjęcia oceny faktycznej sytuacji finansowej wnioskodawcy, co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy.
Końcowo wyjaśnić wypada, że regulacje ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dotyczące prawa pomocy, uzależniają ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu od przesłanek dotyczących sytuacji materialnej wnioskodawcy, a nie od stopnia jego znajomości prawa i zdolności podejmowania czynności procesowych w postępowaniu sądowym.
Mając wobec tego na uwadze powyższe, na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.