Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] października 2019 r., nr [...] którą na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art 67a § 1 pkt 2 – postanowieniem z dnia 14 lipca 2020 r. sprostowano omyłkę w miejsce art 67a § 1 pkt 2 wpisując art 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm., dalej O.p.), po rozpatrzeniu odwołania P. K. (dalej: Strona, Skarżący, Wnioskodawca, Podatnik), utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] odmawiającej umorzenia zaległości podatkowych z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2014 r., 2015 r. i 2016 r. w łącznej wysokości 55.773,40 zł wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej wysokości 8.005,00 zł oraz odsetek od niezapłaconych zaliczek na podatek dochodowy za 01,02,03,04/2015r. w łącznej wysokości 3.703,00 zł oraz umarzającej postępowanie w zakresie zobowiązań w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2010, 2011 i 2012 wraz z odsetkami za zwłokę oraz odsetek od niezapłaconych w terminie zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za 01,02,04,05,06,07,08/2011 r.
W dniu 14.12.2017 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. wpłynął wniosek Strony o umorzenie zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę. W uzasadnieniu wskazał, że prowadził działalność gospodarczą w zakresie m.in. produkcji odzieży i dodatków do odzieży. W związku ze złą koniunkturą panującą na rynku, sytuacja Wnioskodawcy pogorszyła się znacząco i trwale, wskutek czego zaprzestał on spłaty wymagalnych należności na rzecz Skarbu Państwa. Dotychczasowe postępowania egzekucyjne wykazały brak jakiegokolwiek majątku i Wnioskodawca nie jest w stanie opłacić zaległych zobowiązań podatkowych. Podniósł, że spowodowałoby to nadmierne dla niego obciążenie, które doprowadziłoby do Jego upadku nie tylko jako przedsiębiorcy, ale przede wszystkim jako osoby fizycznej. Z powyższego wywiódł, że ewentualna odmowa umorzenia zadłużenia podatkowego byłaby, dalece niecelowa i spowodowałaby pokrzywdzenie Wnioskodawcy i jego rodziny.
W 2017 roku oddalono wniosek o ogłoszenie upadłości Strony z uwagi na brak majątku. Wobec powyższego, zdaniem pełnomocnika Strony, w niniejszej sprawie mamy do czynienia z sytuacją nadzwyczajną, losowym przypadkiem, w którym dłużnik nie jest w stanie uregulować zaległości, gdyż jego sytuacja materialna, w tym uzyskiwane dochody nie pozwalają na pokrycie koniecznych wydatków związanych z codziennym funkcjonowaniem. Stąd uwzględnienie wniosku nie będzie sprzeczne ani z przesłanką ważnego interesem podatnika ani interesu publicznego.
Decyzją z dnia [...] 2018 r., nr [...] organ I instancji odmówił umorzenia zaległości podatkowych z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2010,2011,2012,2013,2014,2015 i 2016 wraz z odsetkami za zwłokę oraz odsetek od niezapłaconych zaliczek na podatek dochodowy za 01,02,04,05,06,07,08/2011 r. i 01,02,03,04/2015 r. W zakresie należności dotyczących podatku od towarów i usług organ wydał odrębne rozstrzygnięcie. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. decyzją z dnia [...] 2018 r., nr [...] uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzją z dnia [...] 2018 r., nr [...] organ I instancji odmówił umorzenia zaległości podatkowych z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015 i 2016 wraz z odsetkami za zwłokę oraz odsetek od niezapłaconych zaliczek na podatek dochodowy za 06, 07, 08/2011 r. oraz umorzył postępowanie w zakresie odsetek od niezapłaconych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za 01, 02,04,05/2011 r. z uwagi na przedawnienie. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej decyzją z dnia [...] 2018 r., nr [...] ponownie uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Następnie decyzją z dnia [...] 2019 r., nr [...] organ I instancji odmówił umorzenia zaległości podatkowych z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2014, 2015 i 2016 wraz z odsetkami za zwłokę. W zakresie odsetek za zwłokę od niezapłaconych w terminie zaliczek na podatek dochodowy za 01,02,03,04/2015 r. które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia decyzji z dnia [...] 2018 r. - również odmówił ich umorzenia. Natomiast w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2010, 2011 i 2012 wraz z odsetkami za zwłokę oraz odsetek od niezapłaconych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za 01,02,04,05,06,07,08/2011 r. organ I instancji umorzył postępowanie z uwagi na przedawnienie tych należności.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. decyzją z dnia [...] 2019r., nr [...] ponownie uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia z uwagi na zdezaktualizowany materiał dowodowy w postaci oświadczenia majątkowego oraz braku analizy okoliczności podnoszonych przez Wnioskującego o ulgę przy ocenie wystąpienia przesłanek ważnego interesu podatnika i interesu publicznego.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, organ I instancji wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] 2019 r., nr [...] odmówił umorzenia zaległości podatkowych z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2014, 2015 i 2016 wraz z odsetkami za zwłokę oraz odsetek od niezapłaconych zaliczek na podatek dochodowy za 01,02,03,04/2015 r., a także umorzył postępowanie w zakresie zobowiązań w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2010, 2011 i 2012 wraz z odsetkami za zwłokę oraz odsetek od niezapłaconych w terminie zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za 01,02,04,05,06,07,08/2011 r. z uwagi na ich przedawnienie. Organ I instancji odmówił przyznania ulgi, stwierdzając, że zarówno sytuacja finansowa, rodzinna oraz okoliczności powstania zaległości podatkowych nie spełniają przesłanki ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego.
Pełnomocnik Strony wniósł odwołanie w części dotyczącej odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2014, 2015 i 2016 wraz z odsetkami za zwłokę oraz odsetek od niezapłaconych zaliczek na podatek dochodowy za 01,02,03,04/2015 r. zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 O.p. poprzez nie przeprowadzenie stosownego postępowania dowodowego, wskutek czego niemożliwe było ustalenie stanu faktycznego sprawy i rozpatrzenie całości materiału dowodowego, a tym samym prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w tej części i orzeczenie co do istoty sprawy, stosownie do art. 233 § 2 O. p. W uzasadnieniu podnosząc, że sytuacja Strony nosi znamiona nadzwyczajnej i losowej, nie jest zaś celowym działaniem Wnioskodawcy.
Ponadto zmierza do wywiązania się ze swoich zaległości, lecz jego sytuacja finansowa nie pozwala mu na zaspokojenie wszystkich. Wskazano, że Wnioskodawca wystąpił z wnioskiem o rozłożenie na raty zapłaty zaległości podatkowych z tytułu podatku od towarów i usług do Naczelnika Urzędu Skarbowego w D., a dalsze ewentualne układy ratalne spowodują, że nie będzie w stanie zaspokajać swoich potrzeb materialnych.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że aktualna sytuacja finansowo-materialna Strony jest trudna z uwagi na deklarowane niskie dochody, konieczność ponoszenia wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem oraz wysokie saldo zadłużenia. Jednak okoliczność ta sama w sobie nie może stanowić uzasadnienia do wydania decyzji zgodnej z żądaniem Strony, gdyż trudna sytuacja materialna (nawet jeżeli wystąpi) nie stanowi sama w sobie przesłanki uzasadniającej udzielenie ulgi w spłacie. W przedstawionym przez Stronę stanie faktycznym nic nie wskazuje na to, aby trudna sytuacja Strony nie mogła ulec poprawie, np. w wyniku podjęcia zatrudnienia z wyższym wynagrodzeniem.
Nadto należy mieć na względzie, że zaległość podatkowa, a co za tym idzie odsetki za zwłokę powstały w wyniku prowadzenia przez Stronę działalności gospodarczej i istotne pozostaje, że okoliczności powstania zaległości podatkowych nie miały charakteru losowego, nieprzewidywalnego czy nadzwyczajnego. Wskazał organ, że w niniejszym stanie faktycznym nie sposób dopatrzeć się sytuacji szczególnej, której trudno byłoby zapobiec, przy oczekiwanej od osoby prowadzącej działalność gospodarczą staranności, zapobiegliwości i umiejętności planowania. Dlatego też organ odwoławczy uznał, że jest ona konsekwencją świadomie podejmowanych decyzji gospodarczych i decydowaniu o niedokonywaniu wymaganych wpłat zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych w trakcie trwania roku podatkowego.
Skarżący decydując się na rozpoczęcie działalności gospodarczej, przyjął odpowiedzialność za wszelkie decyzje podjęte w ramach jej prowadzenia. Jako podmiot profesjonalny, działający na rynku od 2002 r. - zdawał sobie sprawę z konieczności dokonywania comiesięcznych wpłat zaliczek na podatek dochodowy. Strona miała świadomość, że wskutek braku ich realizowania w trakcie roku podatkowego, po złożeniu rocznego zeznania podatkowego nieuregulowane kwoty skumulują się, a podatek jaki będzie należało wpłacić na rzecz Skarbu Państwa, będzie znacznie wyższy niż kwoty podlegające zapłacie przy dokonywaniu regularnych wpłat zaliczek. Podkreślił także organ, że na przestrzeni lat Skarżący osiągał bardzo wysokie dochody, które pozwalały na bieżące regulowanie zaliczek, a w razie ich braku na opłacenie podatku po zakończeniu roku podatkowego. Jako podmiot samodzielny powinien w taki sposób zaplanować prowadzoną działalność gospodarczą i związane z nią dochody, aby nie generować zaległości podatkowych kosztem innych ponoszonych wydatków.
Podkreślono, że Strona w momencie złożenia wniosku o ulgę w spłacie posiadała również zaległości podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług na łączną kwotę 258.135,63 zł wraz z odsetkami za zwłokę oraz z tytułu pobrania, a nie wpłacenia w ustawowym terminie, zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT-4). Nieregulowanie bieżących należności podatkowych miało zatem charakter trwały i powinno być oceniane w kategoriach kredytowania prowadzonej działalności gospodarczej przy użyciu środków należnych Skarbowi Państwa. Strona zobowiązana była do wpłat comiesięcznych zaliczek na podatek dochodowy, czynności tych jednak nie dokonywała pozostawiając do swojej dyspozycji środki należne budżetowi państwa.
Podkreślono, że organ podatkowy przyznaje ulgę w spłacie zaległości podatkowej w indywidualnych, wyjątkowych sytuacjach, które wynikają z przyczyn niezależnych od starającego się o ulgę. Zdaniem organu odwoławczego, sytuacja powyższa nie nosi znamion wyjątkowego, czy spowodowanego czynnikami nadzwyczajnymi, na które sam Podatnik nie miał wpływu. Była to świadoma i suwerenna decyzja Podatnika, której konsekwencji nie może przerzucać na Skarb Państwa posiadający kompetencje do uzyskiwania wierzytelności należnych mu z mocy prawa. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. zauważył, że w przedmiotowej sprawie kluczowe pozostaje subiektywne postrzeganie przez Stronę swojej sytuacji materialnej i osobistej jako spełniającej przesłanki do udzielenia ulgi w spłacie. Wnioskodawca inicjując postępowanie podatkowe wskazał na fakt pogorszenia swojej sytuacji finansowej w skutek problemów w prowadzonej działalności.
Nie przedstawił jednak żadnych dowodów potwierdzających stawianą tezę, pomimo wezwań organu do uzupełnienia materiału dowodowego, przedłożył jedynie oświadczenie o stanie majątkowym z dnia 3.01.2017 r. (złożone w dniu 3.01.2018 r.) oraz z dnia 6.06.2019 r.
Podkreślono, że organy podatkowe zobowiązane są do obiektywnej analizy materiału dowodowego i oceny sytuacji Strony w kontekście wystąpienia przesłanek ważnego interesu podatnika i interesu publicznego, aby można mówić o spełnieniu tych przesłanek, sytuacja w której znajduje się Strona musi nosić znamiona nadzwyczajnej, nieprzewidywalnej i niezależnej od działań samego Podatnika. Natomiast aktualna, trudna sytuacja materialna Podatnika, jak i okoliczności powstania zaległości objętych postępowaniem nie mogą być w taki sposób postrzegane. Zatem podniesione przez Stronę okoliczności nie przemawiają za uznaniem, iż w niniejszej sprawie występuje przesłanka ważnego interesu podatnika.
Przechodząc do analizy przesłanki interesu publicznego, organ odwoławczy stwierdził, że również ta przesłanka w niniejszej sprawie nie wystąpiła. Podkreślił, że zgodnie z ustawą zasadniczą jaką jest Konstytucja RP każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków przewidzianych w ustawie. Podatki są bowiem świadczeniami pieniężnymi, które cechuje przymusowość. Wskazana przesłanka nawiązuje do wartości ogólnospołecznych takich jak bezpieczeństwo, sprawiedliwość i zaufanie obywateli do działania organów władzy. Dopuszcza ona zatem do głosu dobro ogółu, które w danym przypadku może przemawiać za złagodzeniem postawy wobec dłużnika podatkowego, a co za tym idzie za zastosowaniem wobec niego jednej z wyjątkowych form pomocy w ramach obowiązujących w systemie prawnym ulg w spłacie. Ulga w spłacie stanowi pomoc państwa, udzieloną po to, aby poprzez zapłatę podatku nie doprowadzić do efektów niepożądanych z punktu widzenia społecznego, jak i indywidualnego podatnika i jego rodziny.
Oceniając zasadność wniosku o ulgę organy powinny rozważyć, czy sytuacja ekonomiczna, rodzinna podatnika rokuje możliwość spłaty zaległości, choćby w ratach i czy koszty prowadzenia postępowania egzekucyjnego w sytuacji majątkowej podatnika nie przewyższą możliwych do uzyskania od niego kwot. Nie służy bowiem interesom państwa podejmowanie prób przymusowego wykonania zobowiązania podatkowego, które generować będą jedynie koszty, bez efektów w postaci odzyskania należności. Organ podatkowy rozpatrujący wniosek o umorzenie zaległości podatkowej wraz z odsetkami, winien mieć na względzie, że przez pojęcie interesu publicznego należy rozumieć dyrektywę postępowania nakazującą respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich przykładowo, jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, czy zaufanie obywateli do organów władzy. Ustawodawca uznał co prawda, że dopuszczalne jest w pewnych wyjątkowych okolicznościach danie pierwszeństwa przed zasadą powszechności opodatkowania innym konstytucyjnym zasadom, jak zasada zaufania obywatela do państwa (art. 2 Konstytucji RP), zasada uwzględnienia dobra rodziny - nakazująca państwu szczególną pomoc i opiekę dla rodzin niepełnych czy wielodzietnych, znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP), zasada zabezpieczenia społecznego dla osób, które pozostają bez pracy i bez środków utrzymania bez własnej winy (art. 67 ust. 2 Konstytucji RP), jednak przyznanie takiego pierwszeństwa musi być uzasadnione wyjątkowością sytuacji, w której znalazł się podatnik ubiegający się o ulgę w spłacie.
W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. żadna z wymienionych wyjątkowych sytuacji, nie wystąpiła w stanie faktycznym sprawy, ustalonym w prowadzonym postępowaniu. Organ zauważył, że w demokratycznym państwie prawa generalnie obowiązującą regułą w stosunkach prawno-podatkowych jest rzetelne i terminowe płacenie należności, zatem stosowanie ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, w tym szczególnie takiej ulgi jak umorzenie jest instytucją o charakterze nadzwyczajnym i wyjątkowym. Wobec czego zastosowanie takiej ulgi będzie uzasadnione w takich wypadkach, które zostały spowodowane działaniem czynników, na które podatnik nie miał wpływu i które były niezależne od jego postępowania. Z takich preferencji, jakimi są ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych nie można czynić bowiem powszechnie stosowanego środka prowadzącego w istocie do zwolnienia z nakazu zapłaty zobowiązania w określonym przez prawo terminie płatności.
Przyznanie ulg podatkowych nie może prowadzić do nadmiernego uprzywilejowania określonych kategorii podatników w celu poprawy ich kondycji ekonomicznej kosztem innych grup, rzetelnie wywiązujących się ze swoich ustawowych obowiązków i płacących podatki w ustalonych terminach oraz wymaganej wysokości, skoro wpływy z podatków stanowią źródło finansowania wszystkich celów o charakterze ogólnospołecznym.
Organ odwoławczy stwierdził, że Skarżący miał wpływ na powstawanie zaległości podatkowych, gdyż nie odprowadzał na bieżąco należnych kwot podatków, podczas, gdy równocześnie wykazywał dochody. Co za tym idzie należności te kumulowały się i kwota jaka aktualnie pozostaje Stronie do spłaty jest wysoka. Niesprawiedliwe i sprzeczne z interesem publicznym wobec innych podmiotów działających na wolnym rynku, rzetelnie wywiązujących się ze swoich zobowiązań wobec Skarbu Państwa byłoby potraktowanie w sposób preferencyjny przedsiębiorcę działającego w taki sposób jak wnioskujący o ulgę w spłacie.
Ponadto, organ II instancji zauważył, że z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania I instancyjnego wynika, iż wobec Strony prowadzone są postępowania egzekucyjne, z wniosku innych wierzycieli (Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, [...] Urzędu Wojewódzkiego [...], Urzędu Miasta D.), na łączną kwotę opiewającą na około 1.150.000,00 zł. W tych okolicznościach odmowa udzielenia wnioskowanej ulgi nie polepszy sytuacji Podatnika, bowiem nie wpłynie na jego sytuację finansową.
Biorąc zatem pod uwagę kwoty zaległości oraz ich liczbę, ewentualne udzielenie ulgi nie polepszyłoby w istotny sposób sytuacji materialnej i osobistej Skarżącego, ani jej nie pogorszy. Ponadto, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. biorąc pod uwagę kwotę dochodu Strony oraz ponoszone wydatki na bieżące utrzymanie (1.633,78 - miesięczny dochód, 1.280,00 zł - wydatki), zważywszy na ciężką sytuację w której znalazł się wnioskujący o ulgę w spłacie, nie dostrzega sytuacji w której zagrożone byłoby zarówno Jej codzienne funkcjonowanie, jak i pokrzywdzenie rodziny. Z materiału dowodowego wynika, że Strona posiada rozdzielność majątkową z małżonką od roku 1997, a syn jest osobą pełnoletnią, tak więc funkcjonują oni niezależnie od wnioskującego o ulgę i pomimo, że pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym nie są od niego zależni.
Wobec powyższego organ odwoławczy orzekł jak w sentencji.
Na powyższą decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 8 października 2019 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę złożył Skarżący.
Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
- 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. naruszenie: art. 122, 187 § 1, 191 O.p. poprzez nieprzeprowadzenie stosownego postępowania dowodowego, przez co niemożliwe było ustalenie stanu faktycznego sprawy i rozpatrzenie całości materiału dowodowego, a tym samym prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy;
- 2. naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 67a § 1 O. p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, iż w niniejszym stanie fatycznym nie mamy do czynienia z ważnym interesem państwa i podatnika uzasadniającym umorzenie należności skarbowych, co skutkowało nie prawidłowym rozstrzygnięciem.
Wobec powyższego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. w części dotyczącej "odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowych z tytułu podatków od towarów i usług za m-ce XI i XII 2014r., I,II, III,, IV, V 2015 w łącznej wysokości 119 380,90 zł wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej wysokości 41 041,00 zł".
W uzasadnieniu skargi zarzucił, że argumentacja organu jest oczywiście nietrafna i ostać się nie może. Wskazał, że podtrzymuje dotychczasowe stanowisko, w którym to odmowa umorzenia zadłużenia byłaby dalece niecelowa i spowodowałaby pokrzywdzenie dla wnioskodawcy i jego rodziny, nie tylko z uwagi na fakt, iż najbliższa rodzina uczestniczy w spłacie zaległości, ale również ze względu na okoliczności, iż w obecnej sytuacji nie jest w stanie poza osobistymi staraniami, partycypować w kosztach utrzymania najbliższych. Ponadto wbrew twierdzeniom organu, okoliczność ponoszenia przez Skarżącego kosztów utrzymywania winna pozostawać kwestią bezsporną gdyż według badań wykonanych przez Kantar Millward Brown na potrzeby raportu "Portfel statystycznego Polaka", co miesiąc statystyczne gospodarstwo domowe ma do zapłaty zobowiązania na kwotę 1572 zł. Wskazane w oświadczeniu koszty są bezsporne, podobnie odnosząc się do okoliczności nie przedłożenia przez mocodawcę, żadnych dowodów wskazujących na skale zadłużenia, winno się podkreślić, iż zakres zadłużenia jest zgodny z wiedzą organu.
Ponadto podniósł, iż Naczelnik Urzędu Skarbu w D. decyzją z dnia [...] 2019 r., nr [...] odmówił rozłożenia na raty zaległości podatkowej z tytułu podatków od towarów i usług za m-ce XI i XII 2014 r, I,II, III,, IV, V 2015 w łącznej wysokości 119 380,90 zł wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej wysokości 41 041,00 zł wskazując w tej decyzji, iż rozłożenie na raty byłoby dalece nie celowe, z uwagi brak możliwości finansowych Wnioskodawcy, który nie jest w stanie w odpowiedniej wysokości spłacać zadłużenie. Podkreślił Skarżący, że mając na uwadze stanowisko organu, mamy do czynienia z nadzwyczajną sytuacją, w której to z jednej strony podmiot administracyjny odmawia umorzenia należności, a z drugiej strony odmawia rozłożenia na raty, co implikuje tezę naruszenia zarówno interesu podatnika, jak i publicznego, bowiem Wnioskodawca, chciałby poradzić sobie z trudną dla niego i jego rodzinny sytuacją, tym samym zredukować w miarę możliwości zadłużenie.
Niemniej jednak nie jest w stanie pokryć wszystkich należności, bowiem jego warunki ekonomiczne, oraz sytuacja rodzina na to nie pozwala, tym bardziej iż spłaca należności ZUS i wniósł rozłożenie na raty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za grudzień 2012 r., listopad i grudzień 2014 oraz styczeń, luty, marzec, kwiecień i maj 2015 r., dalsze układy ratalne spowodują, iż nie będzie w stanie zaspokoić swoich potrzeb materialnych.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z przyczyn zupełnie innych niż w niej podnoszone.
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę administracji publicznej - obejmującą orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne, które oceniane są z punktu widzenia ich legalności, a więc zgodności z prawem materialnym i procesowym. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd następuje więc w przypadku stwierdzenia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy. W zakresie tak określonej kognicji Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna, bowiem skarżone rozstrzygnięcie narusza prawo w stopniu nie dającym się zaakceptować.
Zgodnie z art. 165 § 1 O.p. - postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W zakresie oparcia postępowania na zasadzie skargowości żądanie strony wyznacza przedmiot i granice postępowania. Treść żądania wypływa z przepisów prawa materialnego i musi w nich mieć oparcie. Wszczęte z inicjatywy Podatnika postępowanie, obejmowało żądanie - umorzenia zaległości podatkowych - oparte zostało na przepisie materialnoprawnym z art. 67a § 1 pkt 3 O.p. Przepis ten stanowi, że w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.
W przypadku wszczęcia postępowania na żądanie strony, to Strona określa zarówno przedmiot, jak i zakres postępowania. Żądanie strony determinuje więc zakres rozstrzygnięcia, a organ nie może w dowolny sposób kształtować lub domniemywać zakresu przedmiotowego żądania określonego we wniosku strony.
W spornej sprawie Podatnik wnioskiem z 24 listopada 2017 r. (data wpływu do organu 14.12.107 r.) zwrócił się do Urzędu Skarbowego w D. cyt. "o umorzenie w całości zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę". We wniosku nie określił tytułu zaległości o których umorzenie wnosi, ani za jaki okres.
Organy podatkowe nie domagały się od podatnika sprecyzowania żądania, choć jego zakres nie był oczywisty.
W postępowaniu wszczynanym na wniosek, precyzyjne określenie przez Podatnika zakresu przedmiotowego żądania, ma decydujące znaczenie, przesądza ono bowiem zarówno o granicach postępowania, jak i rozstrzygania organu. Zapobiega bowiem wyjściu poza granice żądania, jak i nierozpoznaniem całości żądania – co skutkuje wadliwością rozstrzygnięcia.
W niniejszej sprawie z treści wniosku nie wynikało jakich zaległości podatkowych dotyczy i za jakie okresy. Nie wystarczające do prawidłowego rozpoznania sprawy było wskazanie, że Podatnik wnosi o umorzenie w całości zaległości podatkowych
Organ I instancji miał zatem prawo i obowiązek, żądać w trybie art. 169 O.p. takiego sprecyzowania przez Podatnika zakresu jego żądania, aby wyeliminować w tym względzie jakiekolwiek wątpliwości. W szczególności niedopuszczalnym jest domniemywanie przez organ zakresu żądania Strony, co skutkowało też w niniejszej sprawie różnym określeniem zakresu żądania Strony w wydawanych przez organ I instancji decyzjach, na co zwrócił uwagę organ odwoławczy w decyzji kasacyjnej z [...] 2018 r, wskazując, że w pierwszej kolejności organ I instancji winien ustalić przedmiot postępowania. Z tej powinności organ I instancji się nie wywiązał, gdyż wydając kolejną decyzję z dnia [...] 2019 r. samodzielnie sprecyzował żądanie. Strony. Niewątpliwie brak określenia przedmiotu żądania, spowodował naruszenie normy prawa procesowego określonej art. 165 § 1 O.p. Przepis ten legitymuje organ do rozstrzygania tylko w zakresie objętym żądaniem, Strony. Natomiast z zasady skargowości wynika, że inicjatywa we wszczęciu i określeniu granic postępowania dotyczącego uprawnień Strony - należy do Strony a nie do organu.
Zakres rozstrzygnięcia organu nie może być bowiem ani szerszy ani węższy niż zakres wszczętego wnioskiem Strony postępowania, co odnosi się zarówno do okresu i tytułu zaległości umorzenia których żąda Strona na podstawie art. 67 a § 1 pkt 3 O.p. Pozycja organu, jako gospodarza postępowania, obliguje organ do przestrzegania przepisów regulujących inicjatywę wszczęcia postępowania (art. 165 § 1 O.p.) a naruszenie zasady skargowości (w tym, co do zakresu żądania strony), stanowi naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogłoby być uznane za wadę kwalifikowaną (rażącego naruszenia prawa) - obwarowaną sankcją nieważności decyzji z art. 247 § 1 pkt 3 O.p. Zasadność tak drastycznych skutków potwierdza teza wyroku z 7 marca 2001 r., III SA 181/00 (Poradnik VAT 2001 r. Nr 18, str.
49) "umorzenie kwoty zaległości podatkowej zgodnie z żądaniem podatnika, gdy dotyczy kwoty wyższej od rzeczywistej stanowi o wydaniu decyzji z rażącym naruszeniem prawa, bo odnosi się do uchwytnego kryterium oceny stosowania prawa w sprawie" (por. Ordynacja podatkowa - komentarz 2004, s. 843, Wyd. Unimex).
Orzekający w sprawie Sąd uznał jednak, że w sytuacji, gdy postępowanie w przedmiocie umorzenia zaległości zostało wszczęte z inicjatywy Strony, która w sposób nieprecyzyjny określiła zakres swojego żądania, zaś zaniedbanie organu polegało na nie domaganiu się jego sprecyzowania i domniemywaniu zakresu tego żądania, to nie ma potrzeby stosowania najdalej idących skutków (w postaci stwierdzenia nieważności decyzji). W tej sytuacji, Sąd uznał za wystarczające dla skorygowania stwierdzonych w postępowaniu nieprawidłowości - uchylenie decyzji obu instancji tak, aby w ponownie prowadzonym postępowaniu wyeliminować przy udziale Strony wszelkie wątpliwości związane z przedmiotowym zakresem żądania objętego wnioskiem o umorzenie zaległości.
Wyeliminowanie z obrotu prawnego spornych decyzji z przyczyn podanych wyżej - czyni przedwczesnym rozważanie innych zarzutów skargi, które w istocie również zmierzały do uchylenia spornej decyzji. Rozważanie przesłanek umorzenia musi odnosić się do konkretnego zakresu żądania, stąd merytoryczna ocena rozstrzygnięcia przez Sąd, może być dokonana po wcześniejszym określeniu przedmiotowego zakresu żądania strony zarówno co do tytułu zaległości i okresu jakiego dotyczą. Do tak określonego zakresu żądania Strony oraz sytuacji finansowej i faktycznej podatnika - winny organy odnieść ustawowe przesłanki umorzenia zaległości podatkowych określone w art. 67 a O.p.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu - stwierdzone naruszenie prawa procesowego (art. 165 § 1 O.p.) z powodu rozstrzygania przez organ w nie sprecyzowanym przez stronę zakresie - uzasadniało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 - § 4 p.p.s.a. Na zasądzone koszty składa się wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 480,00 zł, kwota opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa w wysokości 17,00 zł oraz uiszczony wpis w kwocie 500,00 zł