Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2021 r. K. K. (dalej jako: "skarżący"), wystąpił o stwierdzenie nieważności nienależnie wpłaconego podatku po zmarłym R. K. Pismem z dnia [...] kwietnia 2022 r. skarżący złożył ponaglenie w sprawie stwierdzenia nienależnie wpłaconego podatku.
Pismem z dnia [...] maja 2022 r. skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku na bezczynność Wójta Gminy B. P. w przedmiocie sprawy wszczętej na jego wniosek z dnia [...] czerwca 2021 r. o stwierdzenie nieważności nienależnie wpłaconego podatku. Skarżący podniósł, że nie uzyskał żadnej odpowiedzi ze strony Wójta odnośnie ponaglenia. W związku ze skargą wniósł o wydanie decyzji w sprawie stwierdzenia nienależnie wpłaconego podatku w związku z wnioskiem z dnia [...] czerwca 2021 r.
W odpowiedzi na skargę Wójt wskazał, że w zakresie ww. wniosku o stwierdzenie nienależnie wpłaconego podatku, nie znajdując podstaw do stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...]odmówił stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości. Podał, że skarżący dnia [...] sierpnia 2021 r. złożył odwołanie od ww. decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...]uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując na potrzebę istotnego poszerzenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Realizując wytyczne Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. dotyczące zbadania terminu przedawnienia zobowiązania, Wójt Gminy Bielsk P.postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2022 r. włączył do akt postępowania informację Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. P. z dnia [...] kwietnia 2022 r. o przebiegu postępowania egzekucyjnego i przeprowadzonych czynnościach egzekucyjnych oraz opis przebiegu postępowania egzekucyjnego znak pisma: [...]zobowiązanej J.K. i zobowiązanego K. K.oraz informacje Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. P. z dnia [...] sierpnia 2020 r. Po ponownym rozpoznaniu sprawy nie znajdując możliwości stwierdzenia nadpłaty w podatku Wójt Gminy B. P. decyzją z dnia [...] maja 2022 r. nr [...]umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe w sprawie wniosku o stwierdzenie nienależnie wpłaconego podatku za lata 2011-2019. Wójt stwierdził, że skoro rozpatrzył wniosek skarżącego, tym samym odpadła przesłanka wydania orzeczenia na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a. i postępowanie powinno podlegać umorzeniu.
W piśmie z dnia [...] czerwca 2022 r. skarżący podniósł m.in., że dopiero w momencie złożenia skargi do WSA w Białymstoku, organ podjął działania w owej sprawie, które będzie skutkować kolejnym przedłużeniem terminu jej rozpoznania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie.
Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w zakresie wydawania przez nie decyzji administracyjnych,postanowień, wydanych w postępowaniu administracyjnym na które służy zażalenie albo kończących postępowanie, postanowień rozstrzygających sprawę co do istoty, postanowień wydanych w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, innych niż wskazane wyżej aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa oraz pisemnych interpretacji przepisów prawa podatkowego wydawanych w indywidualnych sprawach - art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 12 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej jako: "k.p.a."), organy administracji publicznej mają obowiązek działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Na organie prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do załatwienia sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Stosownie natomiast do treści art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Z art. 35 § 3 k.p.a. wynika zaś, że załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania.
Do terminów tych nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu, o czym stanowi art. 35 § 5 k.p.a.
Aktualnie obowiązujący art. 53 § 2b p.p.s.a. stanowi, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Wyczerpanie przysługującego stronie środka zaskarżenia w trybie przewidzianym w art. 37 § 1 k.p.a. przez jego wniesienie (do właściwego organu) stanowi warunek dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ (art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a.). Warunek ten będzie spełniony niezależnie od stanowiska zajętego przez właściwy organ, do którego skierowano ponaglenie (por. postanowienie NSA z 8 listopada 2013 r., II OSK 2655/13).
W przedmiotowej sprawie pismem z [...] grudnia 2021 r. skarżący wniósł o stwierdzenie nienależnie wpłaconego podatku w łącznym zobowiązaniu podatkowym za lata 2011 – 2016.
Skarga została wniesiona z zachowaniem wymogów formalnych, o których mowa w art. 53 § 2b p.p.s.a., bowiem skarżący przed jej wniesieniem skierował do organu w dniu 8 kwietnia 2022 r. ponaglenie.
Pismem z 1 maja 2022 r. skarżący za pośrednictwem organu złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku na bezczynność Wójta Gminy B. P. w rzeczonym przedmiocie.
Pismem z [...] maja 2022 r., Wójt wskazał, że na dzień przekazania akt sądowi postępowanie zostało zakończone w związku z czym wniósł o umorzenie postępowania w sprawie.
W tym kontekście skład orzekający zwraca uwagę na dwie uchwały podjęte w siedmioosobowym składzie Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W pierwszej z nich, z 22 czerwca 2020 r., II OPS 5/19, NSA wskazał, że (cyt.): "Wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.". Z kolei w uchwale z 7 marca 2022 r., II OPS 1/21, sąd ten wyraził pogląd, że (cyt.): "Skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego wniesiona po jego ostatecznym zakończeniu, poprzedzona ponagleniem złożonym w jego toku, podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.".
Mając na uwadze treść powyższych judykatów, skład orzekający akcentuje specyficzne okoliczności zaistniałe w realiach niniejszej sprawy. Mianowicie postanowienie w sprawie organ wydał po wpłynięciu skargi na bezczynność. Zatem w dniu złożenia skargi do organu sprawa nie była załatwiona.
Nawiązując do powoływanej wyżej uchwały NSA z 7 marca 2022 r., II OPS 1/21, sąd zauważa, że (cyt.): "Za rozstrzygnięcie sprawy przez organ administracji należy przy tym uznać nie tyle samo wydanie aktu administracyjnego, ale jego uzewnętrznienie wobec stron postępowania w postaci jego doręczenia stronom ze skutkiem prawnym ostatecznego zakończenia postępowania administracyjnego. Samo wydanie aktu przez organ jest bowiem czynnością techniczną, która nabiera doniosłości prawnej w postaci rozstrzygnięcia sprawy dopiero w chwili, gdy zostanie skutecznie oświadczona stronom postępowania, jako kończąca tok postępowania.". Skoro więc postanowienie odniosło zamierzony skutek dopiero z chwilą jego doręczenia stronie, tj. [...] lipca 2022 r., a więc już po wniesieniu skargi, to biorąc pod uwagę stan wiedzy skarżącego na dzień składania tego środka zaskarżenia, nie było podstaw do uznania przedmiotowej skargi na bezczynność i przewlekłość postępowania za niedopuszczalną i podlegającą przez to odrzuceniu. Skład orzekający stanął zatem na stanowisku, że możliwe jest jej merytoryczne rozpoznanie.
Podkreślenia wymaga, że istotą skargi na bezczynność jest to, aby w przypadku uwzględnienia skargi, sąd zobowiązał organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (art. 149 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Oceniając, czy organ pozostaje w bezczynności, sąd bierze pod uwagę sytuację faktyczną i prawną istniejącą w dacie orzekania. Z treści art. 149 § 1 p.p.s.a wynika, że wydanie przez organ decyzji lub innego aktu po wniesieniu skargi na bezczynność wyłącza możliwość zobowiązania organu do załatwienia sprawy.
W analizowanym przypadku organ rozpoznał sprawę z wniosku skarżącego już po wniesieniu skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, ale ją rozpoznał.
Z tego powodu bezprzedmiotowe stało się orzekanie o zobowiązaniu organu do rozpoznania sprawy i dlatego też sąd umorzył postępowanie w tym zakresie, co znalazło swój wyraz w pkt 1 sentencji wyroku, a podstawę ku temu stanowi przepis art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
Taki sposób rozstrzygnięcia, będący następstwem podjęcia przez organ stosownego działania po wniesieniu skargi na bezczynność, nie zwalnia jednak sądu z obowiązku orzekania w przedmiocie stwierdzenia, czy w sprawie organ dopuścił się bezczynności i czy bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Zgodnie z art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. W myśl art. 149 § 1a p.p.s.a., jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Wobec powyższego sąd orzekł jak w pkt 2 sentencji wyroku, stwierdzając na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., że Wójt Gminy Bielsk Podlaski na dzień złożenia skargi pozostawał w bezczynności, gdyż nie rozpatrzył wniosku skarżącego.
Przy czym, dla stwierdzenia stanu bezczynności nie mają znaczenia podnoszone w odpowiedzi na skargę okoliczności. Dla stwierdzenia bezczynności wystarczające jest stwierdzenie obiektywnego stanu rzeczy w postaci braku reakcji na określone, wymagane prawem sytuacje. Stwierdzenie bezczynności lub jej braku nie jest uzależnione od zawinienia podmiotu zobowiązanego do określonego prawem działania.
Czyniąc zadość obowiązkowi nałożonemu przepisem art. 149 § 1a p.p.s.a., sąd stwierdza, że bezczynność organu nie miała charakteru rażącego.
Kwalifikacja naruszenia prawa jako rażącego oznacza stan, w którym wyraźnie, ewidentnie naruszono treść obowiązku wynikającego z przepisu prawa i naruszenie to posiada pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako "zwykłe" naruszenie prawa. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, ale musi być ono znaczne i niezaprzeczalne oraz pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności czy oczywistego lekceważenia przepisów (por. np. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 675/12; postanowienie NSA z dnia 27 marca 2013 r. sygn. akt II OSK 468/13, wyrok NSA z dnia 29 listopada 2018 r. sygn. akt II GSK 1619/18, wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Zauważenia wymaga, że po wniesieniu skargi, organ wydał postanowienie załatwiające merytorycznie sprawę. Brak jest przy tym przesłanek do uznania, że niewydanie postanowienia w ustawowym terminie było celowym i nacechowanym złą wolą opóźnieniem rozpatrzenia zarzutów skarżących. Oznacza to, że w okolicznościach tego przypadku nie może być mowy o kwalifikowanym naruszeniu prawa. Z tego też powodu sąd orzekł stosownie do treści art. 149 § 1a p.p.s.a. jak w punkcie 3 sentencji wyroku.
O zwrocie kosztów postępowania sąd orzekł natomiast po myśli art. 200 p.p.s.a. Do kosztów tych zaliczono uiszczony wpis sądowy w wysokości 100 zł.
Sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, a podstawę ku temu stanowił art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 p.p.s.a.