Uzasadnienie
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku postanowieniem z dnia 15 stycznia 2018 r. przyznał A. D. prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.
W rozpoznawanej sprawie Okręgowa Izba Rada Radców Prawnych w [...] wyznaczyła pełnomocnikiem A. D. r.pr. M. S. Dnia 27 lutego 2018 r. wyznaczony pełnomocnik w siedzibie sądu wykonał fotografie z akt sprawy (k. 95). Powziął także informację, że na dzień 20 marca 2018 r. został wyznaczony termin posiedzenia niejawnego. Pismem z dnia 1 marca 2018 r. pełnomocnik wniósł o odroczenie rozprawy o dwa tygodnie w związku urlopem ojcowskim zaplanowanym na okres od 5 do 18 marca 2018 r., wskazując, że ze względu na krótki termin pomiędzy zakończeniem urlopu a posiedzeniem niejawnym nie ma możliwości udzielenia skarżącej profesjonalnej pomocy prawnej, w tym skontaktowaniu się ze skarżącą celem omówienia sprawy i sporządzeniu pisma procesowego. W przedmiotowym piśmie pełnomocnik zawarł także wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oświadczając, że nie zostały one w całości uiszczone.
Wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2018 r., po rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę A. D. na bezczynność Prezydenta Miasta [...] w przedmiocie przyznania dotacji.
W piśmie z dnia 14 czerwca 2018 r., w odpowiedzi na wezwanie referendarza do złożenia wyjaśnień, jakie czynności pełnomocnik podjął w sprawie, pełnomocnik oświadczył, że 19 marca 2018 r. spotkał się ze skarżącą, zapoznał się z dokumentami przedstawionymi przez skarżącą i znajdującymi się w aktach sprawy. Zapoznał się też z przepisami prawa mającymi zastosowanie w sprawie, poglądami doktryny oraz orzecznictwem sądów, ale także organów administracji w zakresie prawa ochrony środowiska. Pełnomocnik wskazał, że powziął wątpliwości co do właściwości sądu administracyjnego do rozpoznania sprawy skarżącej i w związku z tym nie składał pism procesowych. Po wydaniu wyroku, w rozmowie telefonicznej uzyskał on informację o treści wyroku, o czym poinformował skarżącą.
Następnie, w dniu 18 kwietnia 2018 r. spotkał się ze skarżącą, która zrezygnowała z ubiegania się o sporządzenie uzasadnienia wyroku wobec braku woli podejmowania dalszych czynności w sprawie (dowód: oświadczenie skarżącej). W tej sytuacji pełnomocnik odstąpił od dalszych działań w sprawie.
Postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił przyznania radcy prawnemu M. S. wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy.
W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że w postępowaniu sądowym pełnomocnik nie podjął czynności, które można by uznać za udzielenie pomocy prawnej, za którą należałoby się wynagrodzenie. Podjęte czynności polegające na rozmowie ze skarżącą, zapoznaniu się z aktami sprawy oraz ich analizie faktycznej i prawnej, bez podjęcia dalszych czynności procesowych, nie są wystarczające do uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie rzeczywiście udzielona. Są to jedynie czynności poprzedzające faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej. W postępowaniu przed sądem czynności pełnomocnika powinny znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy, poprzez wyrażenie przez niego stanowiska w sprawie oraz, w razie potrzeby, złożenie w imieniu strony niezbędnych wniosków procesowych.
W sprzeciwie od powyższego postanowienia podniesiono zarzuty naruszenia:
- 1) przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), powoływanego dalej jako "p.p.s.a.", poprzez uznanie, że działania podjęte przez pełnomocnika nie stanowią pomocy prawnej,
- 2) art. 84 Konstytucji poprzez nałożenie obowiązku nieodpłatnej przymusowej pomocy prawnej bez określonej ustawowo podstawy prawnej,
- 3) art. 4 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności poprzez nałożenie obowiązku nieodpłatnej pracy bez określonej ustawowo podstawy prawnej oraz pozbawienie prawa do wynagrodzenia za pracę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje
Wnioskujący o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnik został ustanowiony w trybie art. 244 p.p.s.a., który to przepis stanowi, że przyznane stronie prawo pomocy obejmować może zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§1), a ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa.
Zgodnie z art. 250 § 1 p.p.s.a., wyznaczony pełnomocnik, otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych udokumentowanych wydatków.
Szczegółowe zasady otrzymywania przez radców prawnych wynagrodzenia, o którym mowa w powołanym przepisie, określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2016 r. poz. 1715 ze zm.), powoływane dalej jako rozporządzenie.
Z § 4 ust. 1 tego rozporządzenia wynika, że opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Opłatę tę podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług (§ 4 ust. 3).
Zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1870 t.j.), świadczenie pomocy prawnej przez radcę prawnego polega w szczególności na udzielaniu porad i konsultacji prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed urzędami i sądami w charakterze pełnomocnika lub obrońcy.
Natomiast w § 4 ust. 2 rozporządzenia prawodawca przewidział możliwość ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej 150% opłat określonych w rozdziałach 2-4, które następuje z uwzględnieniem m.in. nakładu pracy radcy prawnego, w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu, wkładu radcy prawnego w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie, stopnia zawiłości sprawy, w szczególności trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażono stanowisko, że wynagrodzenie należy się pełnomocnikowi za pomoc prawną faktycznie udzieloną stronie, dla której pełnomocnik z urzędu został ustanowiony, a czynności pełnomocnika nie mające charakteru pomocy prawnej nie mogą stanowić podstawy do przyznania mu wynagrodzenia ze środków Skarbu Państwa (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2005 r., sygn. OZ 720/04, postanowieniem SN z dnia 12 lutego 1999 r. sygn. II CKN 341/98).
Podzielając to stanowisko, zauważyć jednak należy, że zakres udzielanej stronie przez ustanowionego w ramach prawa pomocy radcę prawnego, adwokata lub doradcę podatkowego pomocy prawnej nie jest ograniczony wyłącznie do podejmowania za stronę czynności procesowych. Niewątpliwe ustanowienie w ramach prawa pomocy radcy prawnego, adwokata lub doradcy podatkowego ma zapewnić stronie, która spełnia warunki przyznania prawa pomocy (nie jest w stanie pokryć kosztów wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru) pomoc w postępowaniu profesjonalnego prawnika. Pomoc ta związana jest głównie z reprezentowaniem strony w postępowaniu, t.j. podejmowaniem czynności procesowych. Niemniej jednak, brak takiego działania nie zawsze będzie równoznaczny z brakiem czynności radcy prawnego lub innego profesjonalnego pełnomocnika związanych z udzieleniem stronie postępowania pomocy prawnej przez wyjaśnienie jej sytuacji prawnej i ocenę prawną podejmowanych przez stronę działań.
Nakład pracy pełnomocnika w postaci czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy jest uwzględniany przy wymiarze wynagrodzenia ustanowionego z urzędu radcy prawnego, a treść unormowania art. 244 p.p.s.a., nie ogranicza przewidzianej w nim instytucji do procesowego aspektu ustanowienia pełnomocnika. Przepis ten stanowi bowiem o przyznaniu prawa pomocy przez ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie to jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa, wyznaczony radca prawny automatycznie staje się pełnomocnikiem strony, bez konieczności udzielania mu pełnomocnictwa, niemniej jednak jego pomoc w postępowaniu dla strony ma wymiar szerszy niż podejmowanie za stronę czynności procesowych.
Nie można wykluczyć, że w sytuacji braku czynność procesowych ustanowiony radca prawny będzie w stanie wykazać, że podjął wobec strony działania związane z profesjonalną pomocą prawną w prowadzonej sprawie.
W rozpoznawanej sprawie radca prawny M. S. nie składał wprawdzie pism procesowych dotyczących istoty sporu, niemniej jednak podjął czynności związane ze sprawą. Pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy w siedzibie sądu (k. 95), ponadto – jak podnosi – zapoznał się z przepisami prawa mającymi zastosowanie w sprawie, poglądami doktryny oraz orzecznictwem sądów i organów administracji w zakresie związanym z przedmiotem sprawy. Dbając o interes reprezentowanej strony, podjął kroki mające na celu nawiązanie kontaktu ze skarżącą przed rozpoznaniem sprawy przez sąd, złożył wniosek o przesunięcie terminu jej rozstrzygnięcia, jak również poinformował skarżącą o efekcie zakończonego postępowania i jego skutkach dla strony. Z uwagi na tryb uproszczony, w jakim rozpoznano sprawę obecność pełnomocnika na posiedzeniu sądu nie była wymagana. Brak zaskarżenia wydanego w sprawie wyroku spowodowany był wolą skarżącej, co potwierdza treść złożonego przez nią pisemnego oświadczenia.
Ustanowiony radca prawny podjął czynności, które wymagały nakładu pracy i wiązały się z poświęceniem czasu na pomoc prawną dla skarżącej.
W ocenie Sądu, podjęte przez pełnomocnika czynności mieszczą się w katalogu pomocy prawnej, za którą na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. przysługuje wynagrodzenie.
Radcy prawnemu ustanowionemu z urzędu przysługuje, co do zasady, przewidziane w § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia wynagrodzenie w wysokości 240 zł.
W okolicznościach niniejszej sprawy, Sądu uznał, że w sprawie zachodzą przesłanki z art. 250 § 2 p.p.s.a., który to przepis stanowi, że w uzasadnionych przypadkach, sąd może obniżyć wynagrodzenie, o którym mowa w § 1. Uwzględniając okoliczność, że pełnomocnik nie podejmował przed sądem czynności za stronę i nie wyrażał w formie pisemnej ani ustnej stanowiska prawnego co do istoty sprawy, sąd określił wysokość należnego wynagrodzenia w kwocie stanowiącej połowę przewidzianej stawki t.j. 120 zł.
Wynagrodzenie to należało powiększyć o stawkę podatku od towarów i usług w wysokości 23 %, zgodnie z § 4 ust. 3 rozporządzenia w związku z art. 41 ust. 1 i art. 146a pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U z 2017 r., poz. 1221 ze zm.). Stąd kwota należna pełnomocnikowi z tytułu wynagrodzenia wynosi łącznie 147,60 zł brutto (120 zł + 27,60 zł należnego podatku od towarów i usług).
Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2) i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3).
Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
- - na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 250 § 2 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia zmienił zaskarżone sprzeciwem rozstrzygnięcie i orzekł o przyznaniu radcy prawnemu M. S. wynagrodzenia tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Orzeczenia sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.