Uzasadnienie
Przedmiotem skargi M. L., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach jest - w świetle wyjaśnień skarżącej - przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Postanowieniem z dnia 23 września 2014 r., po przeprowadzeniu rozprawy, Sąd odrzucił ww. skargę z uwagi na jej niedopuszczalność. W motywach rozstrzygnięcia podkreślono, że M. L., przed wniesieniem skargi, nie wyczerpała przysługujących jej środków zaskarżenia. Odpis postanowienia doręczono jej pełnomocnikowi (mąż skarżącej) w dniu 9 października 2014 r.
Pismem z dnia 29 października 2014 r. skarżąca wystąpiła do Sądu z prośbą o ustanowienie dla niej doradcy podatkowego celem sporządzenia skargi kasacyjnej od ww. orzeczenia Sądu. W tych ramach zwróciła przede wszystkim uwagę na dysproporcję stron niniejszego postępowania w dostępie do obsługi prawnej. Zaznaczyła, że organ korzysta z radców prawnych, którzy są opłacani między innymi z jej składek.
W ramach urzędowego formularza PPF z dnia 29 października 2014 r., dołączonego do ww. pisma, skarżąca wystąpiła o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie doradcy podatkowego. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych. M. L. uzyskuje dochód z tytułu świadczeń emerytalnych w kwocie 1035 zł, zaś jej mąż – z tytułu świadczeń rentowych – 1097,53 zł.
Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o dokumenty źródłowe (patrz pismo z dnia 5 listopada 2014 r.), skarżąca podniosła w pierwszej kolejności (patrz pismo z dnia 18 listopada 2014 r. i dołączone doń dokumenty), że wnosi o ustanowienie radcy prawnego zamiast doradcy podatkowego. Oświadczyła dalej, że posiada kartę kredytową w jednym z banków, z którego otrzymała kredyt gotówkowy w kwocie 3000 zł i limit kredytowy do obsługi bieżących i pilnych wydatków. W oparciu o obszerną dokumentację źródłową, nadesłaną przez skarżącą przy ww. piśmie, ustalono, co następuje. Dochody skarżącej i jej męża zamykają się miesięcznie w kwocie około 1.570,00 zł netto. Do stałych miesięcznych wydatków należy zaliczyć opłaty z tytułu zużycia: energii elektrycznej (ok. 110 zł), gazu (66,12 zł), wody (73,02 zł). Wydatki te powiększają należności z tytułu: usług telekomunikacyjnych (ok. 80 zł), teleinformatycznych (107 zł), czynszu (ok. 360 zł).
Do rzeczonych wydatków należy zaliczy także koszty zakupu lekarstw (ok. 160 zł miesięcznie) oraz ubezpieczenia (60,40 zł). Dodatkowo budżet domowy skarżącej jest obciążany poprzez spłaty kredytów (rata jednego z nich stanowi miesięcznie kwotę 250 zł; drugi spłacany jest w nierównych ratach np. 30 zł; 180,42 zł; 161,09 zł). Zaległość z tytułu pierwszego z wymienionych kredytów stanowiła na dzień 27 sierpnia 2014 r. kwotę 21.343,42 zł. Kredyt gotówkowy zaciągnięto do kwoty 4.000,00 zł. Skarżąca posiada nadto zaległości z tytułu opłat za media. Na dzień 22 października 2014 r. zalegała z zapłatą 849,60 zł z tytułu zużycia wody.
Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje:
W punkcie wyjścia należało odnotować, że skarżąca ubiega się w tej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
Stosownie do treści art. 243 § 1 P.p.s.a., stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Prawo to może być przyznane w zakresie częściowym lub całkowitym (art. 245 § 1 P.p.s.a.).
Przyszło w tym miejscu podkreślić, iż skarga w niniejszej sprawie, złożona została na przewlekłe postępowanie prowadzone w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie zaś z treścią art. 239 pkt 1 lit. e) P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, której przedmiotem skargi jest działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Należało zatem stwierdzić, że takim zwolnieniem z mocy samej ustawy objęta jest w tej sprawie M.L. Oznacza to – mając na uwadze treść art. 241 P.p.s.a. – że skarżąca zwolniona jest od obowiązku ponoszenia zarówno opłat sądowych, w tym wpisów sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Z tych względów wniosek, w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, stał się bezprzedmiotowy, a postępowanie z tego wniosku podlega umorzeniu, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji, działając na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 i § 2 P.p.s.a.
W tym stanie rzeczy merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadziło się do zbadania przesłanki przyznania prawa pomocy w kontekście ustanowienia pełnomocnika. Stosownie do treści art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w tym zakresie, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Analiza dokumentacji źródłowej zgromadzonej w tej sprawie pozwoliła stwierdzić, że skarżąca nie będzie w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru dla sporządzenia przysługującej jej skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu z dnia 23 września 2014 r. Ustalono bowiem, że dla zbilansowania wydatków ponoszonych w jej gospodarstwie musiała zaciągnąć kredyt gotówkowy. Co więcej, analiza wyciągów z rachunku bankowego prowadzi do wniosku, że jej budżet domowy musi być także wspierany przez osoby trzecie.
W wyniku poczynionych wyżej ustaleń orzeczono w kwestii wniosku o ustanowienie pełnomocnika w pkt 2 części dyspozytywnej postanowienia, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., art. 254 § 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 tej ustawy.