Uzasadnienie
S.B. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim skargę "na bezczynność organu w sprawie przewlekłości postępowania odwoławczego", w której podniosła, że bezskutecznie upłynęło blisko siedem miesięcy od chwili wniesienia odwołania od decyzji w przedmiocie podatku od towarów i usług. Wskazała też, że Dyrektor Izby Skarbowej nie wydał decyzji, mimo że w toku postępowania odwoławczego nie były rozpatrywane dodatkowe wnioski strony, ani też nie prowadzono postępowania dowodowego.
Wyrokiem z dnia 29 października 2009r., sygn. akt I SAB/Go 22/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uwzględnił powyższą skargę S.B. na bezczynność, zobowiązując organ odwoławczy, na podstawie art.149 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej P.p.s.a., do wydania w terminie 60 dni od dnia doręczenia wyroku decyzji w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2005r.
Na skutek skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 lutego 2011r., sygn. akt I FSK 234/10 uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim. W ocenie sądu kasacyjnego w sprawie nie wystąpiła bezczynność Dyrektora Izby Skarbowej. NSA wskazał przede wszystkim, że wskutek aktywności procesowej strony organ odwoławczy był zobowiązany do dokonania szeregu czynności, co stanowiło przyczyny uzasadniające niedotrzymanie terminu załatwienia sprawy. Organ przy tym, stosownie do art.140 §1 Ordynacji podatkowej, zawiadomił stronę o niezałatwieniu sprawy w terminie, podając przyczyny niedotrzymania terminu i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. NSA dodał, że okoliczność, iż owe czynności procesowe organu przedsięwzięto niekiedy z pewnym opóźnieniem nie świadczy o bezczynności organu.
W piśmie procesowym z dnia [...] czerwca 2011r. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał m.in., że postępowanie odwoławcze zakończyło się wydaniem decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] stycznia 2010r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2005r.
Ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącej radca prawny podtrzymał skargę w całości oraz wniósł o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sąd pierwszej instancji miał w pierwszej kolejności obowiązek uwzględnić stan sprawy istniejący na dzień jego orzekania w sprawie. Rozpoznając skargę na bezczynność organu sąd orzeka bowiem z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego sprawy ustalonego w dniu wydania orzeczenia (tak w zachowującej aktualność tezie NSA zawartej w postanowieniu z dnia 23 września 1986r., sygn. akt IV SAB 8/86 - ONSA 1896/2/50). Z dokonanych ustaleń wynika bezspornie, że Dyrektor Izby Skarbowej, którego bezczynność w rozpatrzeniu odwołania została zaskarżona, w dniu [...] stycznia 2010r. wydał decyzję odwoławczą w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2005r.
Zgodnie natomiast z art.161 §1 pkt3 P.p.s.a. sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy stało się ono bezprzedmiotowe. Z taką sytuacją mamy do czynienia m.in. wtedy, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organ wyda akt, którego niewydajnie było powodem złożenia skargi na bezczynność. Postępowanie sądowoadministracyjne staje się bezprzedmiotowe, jeżeli w jego toku nastąpiło zdarzenie, w którego następstwie zakończyła się sprawa sądowoadministracyjna co oznacza, że przed wydaniem wyroku wygasł przedmiot zaskarżenia.
Takie rozumienie istnienia przedmiotu postępowania sądowoadministracyjnego w przypadku skargi na bezczynność wynika z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008r., sygn. akt I OPS 6/08, LEX nr 463487. Zgodnie z tą uchwałą "przepis art.161 §1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) ma zastosowanie także w przypadku, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu - w sprawach określonych w art.3 §2 pkt 1-4a tej ustawy - organ wyda akt lub dokona czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostawał w bezczynności".
W kontekście powyższego stan faktyczny sprawy jest bezsporny – po wniesieniu skargi na bezczynność ([...] lipca 2009r.), a przed wydaniem orzeczenia ([...] czerwca 2011r.) została wydana decyzja w postępowaniu odwoławczym, co do której w ocenie strony organ pozostawał w bezczynności. W tej sytuacji należało umorzyć postępowanie sądowe jako bezprzedmiotowe.
Mając powyższe na względzie, na podstawie cyt. przepisu art.161 §1 pkt3 P.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji.
Ustanowionemu w ramach prawa pomocy pełnomocnikowi skarżącej Sąd przyznał z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej wynagrodzenie, zgodnie z art.250 P.p.s.a oraz §14 ust. 2 pkt1 lit. c w związku z §15 pkt1 oraz §16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).
(-) Alina Rzepecka (-) Joanna Wierchowicz (-) Krystyna Skowrońska-Pastuszko
Zdanie Odrębne
- s. Joanny Wierchowicz do postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 30 czerwca 2011r. sygn. akt I SAB/Go 18/11.
Nie podzielam rozstrzygnięcia w ww. postanowieniu jak i motywów przedstawionych w jego uzasadnieniu. W moim przekonaniu w niniejszej sprawie winien zostać wydany wyrok rozstrzygający sprawę co do meritum tj. oddalający wyrokiem skargę z uwagi na to, iż bezczynność organu nie wystąpiła.
Należy mieć na uwadze fakt, że przedmiotem kontroli Sądu I instancji w rozpoznawanej sprawie była skarga na bezczynność Dyrektora Izby Skarbowej w zakresie prowadzonego wobec skarżącej odwoławczego postępowania podatkowego. Wyrokiem z dnia 29 października 2009r., sygn. akt. I SAB/Go 22/09 tutejszy Sąd Administracyjny uwzględnił skargę i zobowiązał organ odwoławczy do wydania w terminie 60 dni decyzji w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2005r. Wyrok ten, w wyniku skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej, został uchylony wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2011r. – sygn. akt I FSK 234/10 i sprawa przekazana Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W motywach orzeczenia Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w sprawie nie wystąpiła bezczynność Dyrektora Izby Skarbowej i zalecił przy ponownym rozpoznaniu sprawy dokonać wykładni przepisów art. 139 § 3 i art. 140 § 1 Ordynacji podatkowej z uwzględnieniem oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu swojego wyroku.
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do treści art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wiąże Sąd, któremu sprawa została przekazana co do wykładni prawa dokonanej w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zgodnie z wyrażanymi zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie poglądami Sąd administracyjny może odstąpić od zawartej w orzeczeniu NSA wykładni prawa jedynie w wyjątkowych sytuacjach, w szczególności, jeżeli stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować przepisy prawa odmienne od wyjaśnionych przez NSA, jak również w przypadku, gdy przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, po wydaniu orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny, zmienił się stan prawny (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańscy z 2 marca 2011r. -I SA/Gd 92/11). Nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, iż stan faktyczny nie zmienił się jak również nie zmienił się stan prawny.
Dlatego też Sąd nie mógł odstąpić od oceny prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. W tych warunkach należało uznać, iż jakkolwiek organ podatkowy nie załatwił sprawy w terminie określonym w art. 139 § 3 Ordynacji podatkowej, ale stosownie do przepisu art. 140 Ordynacji podatkowej zawiadomił stronę o niezałatwieniu sprawy w terminie, podając przyczyny niedotrzymania terminu i wskazując nowy termin załatwienia sprawy konieczny ze względu na aktywność procesową strony w wyniku której organ zobowiązany był do podejmowania czynności procesowych, że nie wystąpiła bezczynność organu podatkowego. Zatem strona bezzasadnie domagała się ochrony prawnej. Stwierdziwszy tę okoliczność Sąd winien skargę oddalić, a nie umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Stanowisku temu nie stoi na przeszkodzie treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 listopada 2008r.-I OPS 6/08 (LEX nr 463487). Przeciwnie w uchwale tej znajduje oparcie. Zgodnie z jej tezą przepis art. 161 § 1 pkt 3 z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) ma zastosowanie także w przypadku, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu - w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a tej ustawy - organ wyda akt lub dokona czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostawał w bezczynności. Podkreślenia wymaga końcowy zwrot: "co do których pozostawał w bezczynności." Zwrócić należy także uwagę na treść wniosku Prezesa NSA o wyjaśnienie stosowania przepisów prawnych. Dotyczył on zagadnienia "czy przepis art. 161 § 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi może stanowić podstawę umorzenia postępowania sądowego w sytuacji, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu, organ ten wyda akt lub dokona czynności co do których pozostawał w bezczynności." Cała więc uchwała odnosi się do sytuacji, w której stwierdzono bezczynność a akt lub czynność organu, którego domagała się strona wydany został w ramach autokontroli.
Brak bezczynności nie może wywołać skutku w postaci umorzenia, ponieważ nie może dojść do ustania czegoś co nie miało miejsca. Taki pogląd wynika również z akapitu drugiego na stronie 6 zdanie 2 uzasadnienia uchwały, w którym stwierdza się: " Oznacza to, że sąd powinien skargę na bezczynność organu oddalić, jeżeli stwierdzi, że wbrew twierdzeniom skarżącego organ nie pozostawał w bezczynności w dacie wniesienia skargi do sądu administracyjnego". W niniejszej sprawie organ podatkowy wydał decyzję w normalnym trybie, po przeprowadzeniu postępowania, zgromadzeniu dowodów i w zakreślonym przez siebie terminie.
Nie bez znaczenia są również przepisy regulujące koszty postępowania. Wydanie postanowienia umarzającego postępowanie w sprawie nakłada na Sąd obowiązek zasądzenia od organu na rzecz strony kosztów postępowania (art. 201 ppsa). Natomiast w sytuacji, gdy strona niezasadnie domagała się ochrony prawnej, zwrot kosztów jej nie przysługuje co wynika a contrario z art. 200 ppsa przewidującego zwrot stronie kosztów postępowania w razie uwzględnienia skargi. Tak więc treść rozstrzygnięcia nie jest obojętna w odniesieniu do kosztów postępowania. Strona mimo bezzasadności skargi premiowana byłaby, wbrew treści artykułu 200 ppsa, zwrotem kosztów postępowania sądowego w sytuacji gdy organ nie dopuścił się bezczynności.
/-/ J. Wierchowicz