Uzasadnienie
W.Ś. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim skargę "na bezczynność organu w sprawie przewlekłości postępowania odwoławczego", w której podniósł, że bezskutecznie upłynęło blisko sześć miesięcy od chwili wniesienia odwołania od decyzji w przedmiocie podatku od towarów i usług. Wskazał też, że Dyrektor Izby Skarbowej nie wydał decyzji, mimo że w toku postępowania odwoławczego nie podejmował czynności polegających na rozpatrywaniu wniosków strony, ani też nie prowadzono postępowania dowodowego.
Wyrokiem z dnia 29 października 2009 r., sygn. akt l SAB/Go 16/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uwzględnił powyższą skargę W.Ś. na bezczynność, zobowiązując organ odwoławczy, na podstawie art. 149 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej P.p.s.a., do wydania w terminie 60 dni od dnia doręczenia wyroku decyzji w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty 2005 r.
Na skutek skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 kwietnia 2011 r., sygn. akt l FSK 273/10 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim. W ocenie sądu kasacyjnego w sprawie nie wystąpiła bezczynność Dyrektora Izby Skarbowej. NSA wskazał przede wszystkim, że wskutek niezwykłej aktywności strony w postępowaniu odwoławczym organ, w reakcji na wnioski strony, podjął szereg czynności, co stanowiło przyczyny uzasadniające niedotrzymanie terminu załatwienia sprawy. Stosownie przy tym do art. 140 § 1 Ordynacji podatkowej organ odwoławczy kilkakrotnie zawiadomił stronę o niezałatwieniu sprawy we właściwym terminie, podając przyczyny niedotrzymania terminu i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. NSA dodał, że okoliczność, iż owe czynności procesowe organu zostały przedsięwzięte niekiedy z pewnym opóźnieniem nie świadczy o bezczynności organu.
W piśmie procesowym z dnia [...] lipca 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że postępowanie odwoławcze zakończyło się wydaniem decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty 2005 r. Podał jeszcze, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim rozpoznał skargę na powyższą decyzję. Wyrokiem z dnia 26 sierpnia 2010 r., sygn. akt I SA/Go 335/10 skargę oddalono.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sąd pierwszej instancji miał w pierwszej kolejności obowiązek uwzględnić stan sprawy istniejący na dzień jego orzekania. Rozpoznając skargę na bezczynność organu sąd orzeka bowiem z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego sprawy ustalonego w dniu wydania orzeczenia (tak w zachowującej aktualność tezie NSA zawartej w postanowieniu z dnia 23 września 1986 r., sygn. akt IV SAB 8/86 - ONSA 1896/2/50). Z dokonanych ustaleń wynika bezspornie, że Dyrektor Izby Skarbowej, którego bezczynność w rozpatrzeniu odwołania została zaskarżona, w dniu [...] lutego 2010 r. wydał decyzję odwoławczą w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty 2005 r.
Zgodnie natomiast z art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy stało się ono bezprzedmiotowe. Z taką sytuacją mamy do czynienia m.in. wtedy, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organ wyda akt, którego niewydanie było powodem złożenia skargi na bezczynność. Postępowanie sądowoadministracyjne staje się bezprzedmiotowe, jeżeli w jego toku nastąpiło zdarzenie, w którego następstwie zakończyła się sprawa sądowoadministracyjna co oznacza, że przed wydaniem wyroku wygasł przedmiot zaskarżenia.
Takie rozumienie istnienia przedmiotu postępowania sądowoadministracyjnego w przypadku skargi na bezczynność wynika z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I OPS 6/08, LEX nr 463487. Zgodnie z tą uchwałą "przepis art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) ma zastosowanie także w przypadku, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu - w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a tej ustawy -organ wyda akt lub dokona czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostawał w bezczynności".
W kontekście powyższego stan faktyczny sprawy jest bezsporny - po wniesieniu skargi na bezczynność (13 lipca 2009 r.), a przed wydaniem orzeczenia (20 lipca 2011r.) została wydana decyzja w postępowaniu odwoławczym, co do której w ocenie strony organ pozostawał w bezczynności. W tej sytuacji należało umorzyć postępowanie sądowe jako bezprzedmiotowe.
Mając powyższe na względzie, na podstawie cyt. przepisu art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji.
Strona 3 z 3
Zdanie Odrębne
ISAB/G0 32/11
Zdanie Odrębne
- s. Joanny Wierchowicz do postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 20 lipca 2011 r. sygn. akt I SAB/Go 32/11.
Nie podzielam rozstrzygnięcia w ww. postanowieniu. W moim przekonaniu w niniejszej sprawie winien zostać wydany wyrok rozstrzygający sprawę co do meritum tj. oddalający wyrokiem skargę z uwagi na to, iż bezczynność organu nie wystąpiła. Należy mieć na uwadze fakt, że przedmiotem kontroli Sądu I instancji w rozpoznawanej sprawie była skarga na bezczynność Dyrektora Izby Skarbowej w zakresie prowadzonego wobec skarżącego odwoławczego postępowania podatkowego. Wyrokiem z dnia 29 października 2009r., sygn. akt. I SAB/Go 16/09 tutejszy Sąd Administracyjny uwzględnił skargę i zobowiązał organ odwoławczy do wydania w terminie 60 dni decyzji w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty 2005r. Wyrok ten, w wyniku skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej, został uchylony wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2011r. - sygn. akt I FSK 273/10 i sprawa przekazana Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W motywach orzeczenia Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w sprawie nie wystąpiła bezczynność Dyrektora Izby Skarbowej i zalecił przy ponownym rozpoznaniu sprawy dokonać wykładni przepisów art. 139 § 3 i art. 140 § 1 Ordynacji podatkowej z uwzględnieniem oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu swojego wyroku.
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do treści art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wiąże Sąd, któremu sprawa została przekazana co do wykładni prawa dokonanej w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zgodnie z wyrażanymi zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie poglądami Sąd administracyjny może odstąpić od zawartej w orzeczeniu NSA wykładni prawa jedynie w wyjątkowych sytuacjach, w szczególności, jeżeli stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować przepisy prawa odmienne od wyjaśnionych przez NSA, jak również w przypadku, gdy przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, po wydaniu orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny, zmienił się stan prawny (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w 1 Gdańscy z 2 marca 2011 r. -I SA/Gd 92/11).
Nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, iż stan faktyczny nie zmienił się jak również nie zmienił się stan prawny. Dlatego też Sąd nie mógł odstąpić od oceny prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. W tych warunkach należało uznać, iż jakkolwiek organ podatkowy nie załatwił sprawy w terminie określonym w art. 139 § 3 Ordynacji podatkowej, ale stosownie do przepisu art. 140 Ordynacji podatkowej zawiadomił stronę o niezałatwieniu sprawy w terminie, podając przyczyny niedotrzymania terminu i wskazując nowy termin załatwienia sprawy konieczny ze względu na aktywność procesową strony w wyniku której organ zobowiązany był do podejmowania czynności procesowych, że nie wystąpiła bezczynność organu podatkowego.
Zatem strona bezzasadnie domagała się ochrony prawnej. Stwierdziwszy tę okoliczność Sąd winien skargę oddalić, a nie umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Stanowisku temu nie stoi na przeszkodzie treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 listopada 2008r.-l OPS 6/08 (LEX nr 463487). Przeciwnie w uchwale tej znajduje oparcie. Zgodnie z jej tezą przepis art. 161 § 1 pkt 3 z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) ma zastosowanie także w przypadku, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu - w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1»4a tej ustawy - organ wyda akt lub dokona czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostawał w bezczynności. Podkreślenia wymaga końcowy zwrot: "co do których pozostawał w bezczynności." Zwrócić należy także uwagę na treść wniosku Prezesa NSA o wyjaśnienie stosowania przepisów prawnych. Dotyczył on zagadnienia "czy przepis art. 161 § 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi może stanowić podstawę umorzenia postępowania sądowego w sytuacji, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu, organ ten wyda akt lub dokona czynności co do których pozostawał w bezczynności." Cała więc uchwała odnosi się do sytuacji, w której stwierdzono bezczynność a akt lub czynność organu, którego domagała się strona wydany został w ramach autokontroii.
Brak bezczynności nie może wywołać skutku w postaci umorzenia, ponieważ nie może dojść do ustania czegoś co nie miało miejsca. Taki pogląd wynika również z akapitu drugiego na stronie 6 zdanie 2 uzasadnienia uchwały, w którym stwierdza się: " 2
Oznacza to, że sąd powinien skargę na bezczynność organu oddalić, jeżeli stwierdzi, że wbrew twierdzeniom skarżącego organ nie pozostawał w bezczynności w dacie wniesienia skargi do sądu administracyjnego". W niniejszej sprawie organ podatkowy wydał decyzję w normalnym trybie, po przeprowadzeniu postępowania, zgromadzeniu dowodów i w zakreślonym przez siebie terminie. Nie bez znaczenia są również przepisy regulujące koszty postępowania. Wydanie postanowienia umarzającego postępowanie w sprawie nakłada na Sąd obowiązek zasądzenia od organu na rzecz strony kosztów postępowania (art. 201 ppsa).
Natomiast w sytuacji, gdy strona niezasadnie domagała się ochrony prawnej, zwrot kosztów jej nie przysługuje co wynika a contrario z art. 200 ppsa przewidującego zwrot stronie kosztów postępowania w razie uwzględnienia skargi. Tak więc treść rozstrzygnięcia nie jest obojętna w odniesieniu do kosztów postępowania. Strona mimo bezzasadności skargi premiowana byłaby, wbrew treści artykułu 200 ppsa, zwrotem kosztów postępowania sądowego w sytuacji gdy organ nie dopuścił się bezczynności.