Uzasadnienie
Pismem z dnia 31 lipca 2008 r., następnie uzupełnionym pismem z dnia 21 sierpnia 2008 r., K. i M. K. wnieśli skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Z akt sprawy wynika, że w dniu 4 lipca 2008 r. skarżący, powołując się na swoją trudną sytuację finansową, złożyli wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne. Pismem z dnia 15 lipca 2008 r. zostali poinformowani o wszczęciu postępowania w sprawie. Do chwili złożenia skargi do sądu Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wydał decyzji w sprawie. Przez złożeniem ww. skargi K. i M. K. nie wystąpili z zażaleniem na bezczynność Zakładu.
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o przekazanie sprawy według właściwości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zmianami; powoływanej dalej jako p.p.s.a.) skargę do sądu administracyjnego można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie (art. 52 § 2 p.p.s.a.). Przed rozpoznaniem skargi sąd ustala zatem w pierwszej kolejności, czy skarżący wyczerpał przysługujące mu środki zaskarżenia.
Zgodnie z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz.U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 ze zmianami; powoływanej dalej jako u.s.u.s.).w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należą sprawy umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.). Analogiczne unormowanie znajduje się także w art. 180 k.p.a. stanowiącym, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach.
Przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie określają trybu, w jakim strona postępowania prowadzonego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych może domagać się wydania decyzji w sprawie z zakresu umorzenia należności z tytułu składek w przypadku, gdy organ zwleka z wydaniem takiej decyzji. Nie określa także terminów załatwienia spraw. W sprawach tego rodzaju nie ma zastosowania art. 83 ust. 3 u.s.u.s., zgodnie z którym "odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia wydania wniosku o świadczenie lub inne roszczenia". Przepis ten stanowi bowiem element szczególnego, sprawowanego przez sądy powszechne, trybu kontroli nad rozstrzygnięciami wydawanymi przez Zakład. Decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, podobnie jak i pozostałe rozstrzygnięcia o charakterze uznaniowym podejmowane przez Zakład, wymienione w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., podlegają wyraźnemu wyłączeniu z zakresu spraw rozpoznawanych przez sądy powszechne.
Zdaniem sądu wyłączenie to obejmuje również bezczynność organu w tym przedmiocie (por. postanowienie WSA z dnia 31 maja 2007 r., V SAB/Wa 6/07, dostępne na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego www.nsa.gov.pl).
W tym stanie rzeczy zastosowanie mają przepisy kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące terminów załatwiania spraw (art. 35 k.p.a. i art. 36 k.p.a.) jak również określające sposób postępowania w przypadku, gdy organ mimo upływu tych terminów nie podejmuje rozstrzygnięcia, do jakiego jest zobowiązany (art. 37 k.p.a.).
Zgodnie z art. 37 § 1 k.p.a. na niezałatwienie sprawy w terminie określonym art. 35 k.p.a. strona może wnieść zażalenie do organu administracji publicznej wyższego stopnia nad organem pozostającym w bezczynności. Zażalenie, o którym mowa w art. 37 § 1 k.p.a. należy do środków zaskarżenia wymienionych w art. 52 § 2 p.p.s.a, zatem wniesienie skargi na bezczynność organu jest dopuszczalne dopiero po uprzednim wniesieniu tego środka.
W postępowaniu administracyjnym organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest – co wynika wprost z art. 66 ust. 5 u.s.u.s. – minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego.
Z akt sprawy nie wynika, aby skarżący składali do tego organu zażalenie, o którym mowa w art. 37 k.p.a. Uznać zatem należało, że nie wyczerpali środków zaskarżenia, co jest warunkiem dopuszczalności wniesienia skargi na bezczynność organu.
W tym stanie sprawy sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., odrzucił skargę.
Odnosząc się do kwestii właściwości sądu wskazać należy, że na mocy § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz.U. nr 163, poz. 1016) tutejszy sąd stał się właściwy do rozpoznawania spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28-29 u.s.u.s., w sytuacjach w których na obszarze jego właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę. Tutejszy sąd stał się również właściwy do rozpoznania spraw zarejestrowanych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie, w których nie wyznaczono terminu rozprawy (§ 2 ww. rozporządzenia).
Skoro zatem skarżący zamieszkują na obszarze właściwości tutejszego sądu, a sprawa nie została nawet zarejestrowana w WSA w Warszawie, właściwym do jej rozpoznania był Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi.
M.Ko.