Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 31 października 2013r. skarżący F. W. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 100 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż jedynym źródłem utrzymania wnioskodawcy, prowadzącego samodzielne gospodarstwo domowe, jest renta w wysokości 472 zł. Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni 160 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 0,47 ha. Innego majątku nie posiada.
Argumentując trudną sytuację materialną wskazał na bezprawne zajęcie świadczenia emerytalnego T.U. W. w oparciu o fałszywe dowody.
Do złożonego wniosku skarżący dołączył dokument o nazwie "Wyłączność osobista". Z treści dokumentu wynika, że żona wnioskodawcy T. U. W. nadaje małżonkowi wyłączność osobistą w zarządzaniu oraz podejmowaniu jednoosobowych decyzji przed organami i sądami wspólnym majątkiem jaki posiadają na działce nr 351 i nr 367 w Ś.. W dokumencie zawarto zapis o zwolnieniu T.U.W. od ponoszenia odpowiedzialności za stan prawny posiadanego majątku z uwagi na nie podejmowanie przez nią decyzji w zakresie wspólnego majątku jak również nie inwestowanie w ten majątek. Końcowo zawarte zostało zastrzeżenie, iż T.U. W. zastrzega sobie prawo do swojej własnej emerytury, którą w całości zatrzymuje i przeznacza na własne cele bez żadnych zobowiązań. Dokument datowany jest na dzień 24.08.2009r. Notarialnie, tego samego dnia, został poświadczony własnoręczny podpis małżonki skarżącego.
Z włączonego do akt niniejszej sprawy formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy F. W. z dnia 8 lipca 2013r., złożonego w sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 70/13 wynika, iż skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i synem, który jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Na majątek wnioskodawcy składa się dom o powierzchni 160 m2, nieruchomość rolna o powierzchni 0,47 ha oraz nieczynny od 1990r. obiekt szklarniowy. Miesięczne dochody z renty wnioskodawcy oraz emerytury jego żony wynoszą w sumie 1595 zł. Wnioskodawca wyjaśnił również, iż do obowiązkowych opłat i kosztów utrzymania rodziny należą wydatki na podatek od nieruchomości 65 zł, energię elektryczną 350 zł, opłata za wodę 40 zł, ogrzewanie domu 300 zł, telefon 60 zł, utrzymanie posesji, domu i ogrodu 200 zł, lekarstwa i leczenie 150 zł oraz wyżywienie.
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w dalszej części zwanej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Instytucja przyznania prawa pomocy posiada wyjątkowy charakter i jest stosowana jedynie w sytuacjach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, z których wynika, iż wnioskodawca nie posiada wystarczających możliwości finansowych pokrycia kosztów postępowania związanych z jego udziałem w sprawie.
W pierwszej kolejności wyjaśnić należy konieczność włączenia do akt niniejszej sprawy formularza wniosku PPF złożonego w sprawie o sygn. II SAB/Ol 70/13. Wskazać należy, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie jak też przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe oraz innych osób (tj. członków najbliżej rodziny zobowiązanych do alimentacji). Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa.
Zwrócić należy uwagę na pogląd orzecznictwa wyrażony w wielu orzeczeniach sądów administracyjnych, zgodnie z którym dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy ma znaczenie okoliczność pozostawania wnioskodawcy w związku małżeńskim i ocena sytuacji majątkowej małżonka. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, dalej: k.r. i o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków.
Należy mieć również na względzie art. 23 k.r. i o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r sygn. GZ 71/04, publ. ONSAiWSA z. 1(4) 2005). Dlatego też ocena możliwości finansowych wnioskodawcy oceniana jest z uwzględnieniem sytuacji finansowo-majątkowej skarżącego jak i jego małżonki.
Załączony do wniosku przez skarżącego dokument o nazwie "Wyłączność osobista" nie skutkuje pominięciem, przy rozpoznaniu niniejszego wniosku, sytuacji materialnej i finansowej małżonki wnioskodawcy oraz jego stanu rodzinnego. Referendarzowi sądowemu z urzędu wiadomym było, iż skarżący pozostaje w związku małżeńskim i ma na utrzymaniu syna. Wnioskodawca wskazywał ponadto na zajęcie świadczenia emerytalnego T. U. W. w złożonym formularzu wniosku. Nie powoływał się również na rozwiązanie małżeństwa czy separację. Tym samym zasadnym było włączenie do akt niniejszej sprawy materiałów zebranych w sprawie o sygn. II SAB/Ol 70/13 dla zobrazowania sytuacji materialnej wnioskodawcy. Jak już wyżej wskazano dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy istotna jest okoliczność pozostawania wnioskodawcy w związku małżeńskim. Wskazano także, że nawet wprowadzenie umową majątkową, która musi być zawarta w formie aktu notarialnego (art. 47 § 1 k.r.i o.), ustroju rozdzielności majątkowej, nie zwalnia od obowiązku wzajemnej pomocy pomiędzy małżonkami.
Przedłożony do akt dokument nie jest natomiast majątkową umową małżeńską, nie został również sporządzony w formie aktu notarialnego. Zawarte w nim oświadczenia nie konstruują nowego stanu faktycznego, w którym uprawnionym byłoby pominięcie stanu majątkowego, sytuacji finansowej żony wnioskodawcy. Dlatego też uzupełniono niniejszy wniosek o dane wynikające z wniosku złożonego do sprawy o sygn. akt I SAB/Ol 70/13.
W ocenie Referendarza sądowego skarżący spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Posiadany dochód ze świadczeń emerytalno-rentowych - w łącznej wysokości 1.595 zł miesięcznie - nie jest wystarczający do utrzymania trzyosobowej rodziny i poniesienia kosztów związanych z wniesioną w niniejszej sprawie skargą. Skarżący podał, że miesięcznie ponosi wydatki z tytułu podatku od nieruchomości (65 zł), opłat za: energię elektryczną (350 zł), wodę (40 zł), telefon (60 zł), lekarstwa i leczenie (150 zł), utrzymanie posesji i ogrodu (200 zł), zakup opału (300 zł). Pozostała kwota przeznaczana jest na wyżywienie.
Nie można zakwestionować konieczności ponoszenia powyższych wydatków, w tym wydatków na opał czy utrzymanie posesji, ogrodu i domu, gdyż są to koszty przeznaczone na codzienne utrzymanie obiektów w stanie zabezpieczającym ich użyteczność i umożliwiającym korzystanie zgodnie z przeznaczeniem. Sytuacja rodziny jest trudna także z uwagi na bezrobocie pełnoletniego syna skarżącego, pozostającego na utrzymaniu rodziców. Zatem wysokość uzyskiwanych dochodów, jak i ponoszone wydatki przemawiają za przyjęciem poglądu, że skarżący nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny.
W związku z tym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.