Uzasadnienie
R. P. (dalej: "Strona" lub "Skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie pismem datowanym na 16 października 2021 r. skargę na decyzję z dnia 13 września 2021 r., Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nr [...] (dalej: "Organ") w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Skarga wpłynęła do organu w dniu 25 października 2021 r.
W skardze Skarżący wniósł o:
- - unieważnienie decyzji organu
- - stwierdzenie bezczynności organu od wydania prawomocnego wyroku NSA do czasu wydania decyzji,
- - stwierdzenie uniemożliwienia wglądu w akta sprawy, poprzez utrudnianie czynności, okazywanie akt niekompletnych, fragmentarycznych oraz nieokazanie pozostałych, o które wnioskował,
- - o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z materiałów opisanych w części 8 przedmiotowej skargi,
- - wypłacenie [...] zł odszkodowania.
Sąd po analizie skargi w związku z zamieszczeniem w jej treści, oprócz żądania uchylenia decyzji, również i wniosku Strony o stwierdzenie bezczynności organu podjął czynności w celu zarejestrowania odrębnej skargi w tym zakresie i nadania jej biegu pod przedmiotową sygnaturą I SAB/Sz 3/22.
W zakresie bezczynności Strona w uzasadnieniu przedmiotowej skargi z 16 października 2021 r., w części o nazwie "VOL 3" wskazała, że wyrok NSA w sprawie zapadł 15 grudnia 2020 r. a decyzja została wydana dopiero w dniu 13 września 2021 r. Skarżący wskazał, że wziął pod uwagę konieczność upływu czasu na zwrot akt, ale jego zdaniem od czasu przesłania akt celem merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ minęło więcej niż pół roku, a do tego rozstrzygnięcie zostało podjęte po interwencji Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców. Dodatkowo Strona wskazała, że zgodnie z jej wiedzą organ pracuje na aktach elektronicznych i oczekiwanie przez niego na zwrot akt w formie papierowej, nie powinno powodować tak długiego okresu do rozstrzygnięcia sprawy.
Dalej Strona stwierdziła, że bezczynność organu doprowadziła ją m.in. do uniemożliwienia zarobkowania oraz prowadzenia działalności firmy a także do braku możliwości w obsłudze klientów w zamówieniach publicznych. Bezczynność organu spowodowała również, zdaniem Skarżącego, brak możliwości uzyskania kredytu bankowego, promesy kredytowej, brak wsparcia z tarczy antykryzysowej oraz odmowę ZUS-u w udzieleniu trzymiesięcznej ulgi w płaceniu składek, a także odmowę podpisania umowy o dofinansowanie przez Urząd Marszałkowski i utratę [...] zł dofinansowania.
Dalej Skarżący podał, że od momentu złożenia wniosku do czasu wydania decyzji minęły dwa lata i ponad dwa miesiące. Natomiast jego zdaniem organ jest co najmniej pół roku w bezczynności, mimo jego licznych ponagleń. Strona wskazała na pisma, które składała na przestrzeni 2 lat, tj. m.in.: ponaglenie z dnia 17 stycznia 2020 r., złożone wraz z odwołaniem od decyzji nr [...] r., ponaglenie z dnia 27 lipca 2020 r., ponaglenie z dnia 20 sierpnia 2020 r., ponaglenie z dnia 20 września 2020 r., ponaglenie z dnia 23 października 2020 r złożone wraz z wnioskiem o cofnięcie skargi kasacyjnej.
W związku z powyższymi wnioskami, Strona zauważyła, że mają one taki sam charakter jak wniosek o umorzenie zaległości, a mimo to organ nie zainicjował osobnych postępowań. Zdaniem Skarżącego pozostały one bez rozpatrzenia a tym samym Organ pozostawał w wieloletniej i wielokrotnej bezczynności.
Ponadto Strona obszernie opisała swoje niezadowolenie z działania organu, a jako przykład m.in. wskazując, iż pismo organu z dnia 18 maja 2021 r., zostało nadane dopiero w dniu 10 czerwca 2021 r.
W odpowiedzi na skargę z dnia z 1 lipca 2022 r. (dotyczącej kwestii bezczynności) organ stwierdził, że akta sprawy z Naczelnego Sądu Administracyjnego otrzymał w dniu 23 marca 2021 r. Trafiły one pierwotnie do Wydziału Obsługi Prawnej, w którym obsługiwana była sprawa ze skargi na decyzję z dnia 14 stycznia 2020 r., nr [...]. Następnie akta zostały zwrócone do Wydziału odpowiedniego do ponownego rozpoznania sprawy. Następnie organ podjął czynności zalecone przez Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. wezwał Skarżącego do przedłożenia zeznania podatkowego za 2018 r. oraz księgę przychodów i rozchodów.
Końcowo w odpowiedzi na skargę organ stwierdził, że po dokonanej ponownej analizie materiału dowodowego już 13 września 2021 r. została podjęta decyzja nr [...]. W związku z powyższym organ wnosi o oddalenie skargi na bezczynność.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje
Skarga podlega odrzuceniu.
Na wstępie jednak wskazać należy, że sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym, bowiem zgodnie z art. 119 pkt 4 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm., dalej: "p.p.s.a."), który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 i ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137, ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a., kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1- 4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a oraz w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1–3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.
z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a.") oraz postępowań określonych w działach
IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021, poz. 1540 ze zm., dalej: "O.p.") oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. W tym zakresie przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie.
Na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1–4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych,w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
- 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
- 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Z kolei § 1a powołanego przepisu stanowi, że jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości lub w części (art. 151 p.p.s.a.).
Pojęcia bezczynności i przewlekłości zostały zdefiniowane w art. 37 § 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., dalej jako k.p.a.). Z treści przywołanej definicji normatywnej wynika, że organ jest bezczynny jeśli nie załatwi sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a.
Należy jednak podkreślić, iż merytoryczne rozpatrzenie zasadności skargi poprzedzone jest w każdym postępowaniu przed sądem administracyjnym badaniem dopuszczalności jej wniesienia. Stosownie do art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn (niż określonych w pkt 1-5 tej normy) wniesienie skargi jest niedopuszczalne.
W rozpoznawanej sprawie pismem z dnia 16 października 2021 r. Skarżący wywiódł skargę (data jej wpływu do organu - 25 października 2021 r.) żądając stwierdzenia bezczynności organu "od wydania prawomocnego wyroku NSA do czasu wydania decyzji". Jak wynika z treści skargi dotyczy to okresu od wydania wyroku NSA z dnia 15 grudnia 2020 r. sygn. akt I GSK 1254/20 do dnia wydania w II instancji decyzji odmownej organu z dnia 13 września 2021 r.
Z akt administracyjnych nadesłanych Sądowi wynika, że sprawa odmowy umorzenia należności Strony z tytułu składek została zakończona wydaniem przez organ decyzji ostatecznej (w II instancji) z dnia 13 września 2021 r. znak [...] Decyzja ta została doręczona Skarżącemu w dniu 25 września 2021 r., co dokumentuje zwrotne potwierdzenie odbioru.
Zatem skarga w omawianej sprawie została wniesiona po zakończeniu dwuinstancyjnego postępowania przed organem, któremu Skarżący zarzucił bezczynność, gdyż została sporządzona dopiero w dniu 16 października 2021 r., a wpłynęła do organu 25 października 2021 roku. Także z samej treści skargi i sformułowanych w niej żądań wynika, że została ona sporządzona już po wydaniu i doręczeniu Stronie decyzji organu z dnia 13 września 2021 r.
W dacie zatem wniesienia skargi organ nie mógł pozostawać w stanie bezczynności, gdyż stan ten nawet o ile by zaistniał, ustałby najpóźniej z chwilą załatwienia sprawy.
Wyjaśnić bowiem należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 22 czerwca 2020 r. wydanej w sprawie o sygn. akt II OPS 5/19, stwierdził, że wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania przez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Z uzasadnienia uchwały NSA wynika, że za niedopuszczalną należy uznać skargę na bezczynność wniesioną po zakończeniu postępowania administracyjnego. Odmienne rozumowanie oznaczałoby, że środek ten zamiast w swoim celu zmierzać do likwidacji stanu bezczynności, powiązany byłby zasadniczo z celem wykraczającym poza zakres postępowania administracyjnego, a więc z dążeniem do uzyskania prejudykatu.
W tym stanie rzeczy, skoro skarżący złożył skargę na bezczynność po wydaniu decyzji ostatecznej przez organ (czyli po zakończeniu postępowania), należało uznać, że stanowi to przeszkodę do stwierdzenia bezczynności na mocy art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
Wobec tego skargę jako niedopuszczalną należało odrzucić na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.