Uzasadnienie
B. R., A. S., A. G. i A. J. pismem z [...] marca 2019 r. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o wypłatę odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. hip. [...].
Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym.
Powyższy wniosek o ustalenie odszkodowania za nieruchomość objętą działaniem dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] wpłynął do Urzędu [...] [...] grudnia 1995 r.
Jak wynika z akt sprawy Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z [...] grudnia 2000 r., nr [...] stwierdził nieważność decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z [...] października 1955 r., nr [...], którą utrzymano w mocy orzeczenie Prezydium Rady Narodowej z [...] czerwca 1955 r., nr [...], odmawiające przyznania prawa użytkowania wieczystego do wskazanej nieruchomości [...].
Następnie, na skutek wydania powyższego rozstrzygnięcia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] listopada 2001 r., nr [...] uchyliło ww. decyzję Prezydium Rady Narodowej z [...] czerwca 1955 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Rozstrzygając zatem po raz kolejny wniosek o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do opisanego gruntu orzeczeniem z [...] kwietnia 2009 r., nr [...] Prezydent [...] ustanowił użytkowanie wieczyste do udziału w części gruntu o powierzchni [...] m2. Z kolei decyzją z [...] czerwca 2011 r., nr [...] ustanowił on użytkowanie wieczyste do kolejnej części gruntu o pow. [...] m2. Po czym rozstrzygnięciem z [...] grudnia 2012 r., nr [...] organ ustanowił na [...] lat prawo użytkowania wieczystego gruntu zabudowanego o pow. [...] m2 oraz odmówił ustanowienia tego prawa do gruntu o pow. [...] m2.
Pismem z dnia [...] marca 2019 r. skarżący wnieśli ponaglenie.
W złożonej skardze na bezczynność skarżący wnieśli o:
- - o zobowiązanie Prezydenta [...] do rozstrzygnięcia sprawy w określonym terminie,
- - stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności w sprawie i
- - orzeczenie o przyznaniu od organu na rzecz skarżących sumy pieniężnej, zgodnie z art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 P.p.s.a.
Skarżący uzasadnili, że uchylony z dniem 1 września 2004 r. art. 160 kpa zawierał szczególne przepisy o odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa za wydanie decyzji administracyjnej z naruszeniem art. 156 § 1 kpa. Zgodnie z przepisami postępowania administracyjnego przeprowadzenie postępowania i załatwienie sprawy było obligatoryjnym obowiązkiem organu, z uwagi na ww. wniosek. Organ nie zawiadomił stron o podjętych czynnościach w toku postępowania, a skarżący wnieśli ponaglenie.
W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] przedstawił przebieg postępowania o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości i wniósł o oddalenie skargi w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), przywoływanej dalej jako "P.p.s.a." sprawa mogła zostać rozpoznana w trybie uproszczonym.
Skarga jest uzasadniona, co skutkowało wydaniem przez Sąd wyroku zobowiązującego organ do wydania orzeczenia w określonym terminie.
Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności;
- 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
- 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w danej sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, czy innego aktu. Dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia, ani stopień przekroczenia terminu załatwienia sprawy, ani fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność ta została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu. Te okoliczności będą miały znaczenie dopiero przy ocenie charakteru stanu zwłoki, a więc czy przybrała ona postać rażącego naruszenia prawa.
Konieczność wydania orzeczenia, na podstawie powołanych przepisów, obliguje sąd administracyjny, aby ten, opierając się o zgromadzony w sprawie materiał dokumentacyjny, ocenił, czy organ administracji, załatwiając sprawę, podjął wszelkie niezbędne czynności w celu wnikliwego i szybkiego jej rozstrzygnięcia, co wynika z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 12 § 1 i art. 77 § 1 kpa. Obowiązkiem Sądu jest więc zbadanie, czy organ administracji powziął środki przewidziane prawem do załatwienia sprawy w terminie.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że zaistniały w niej przesłanki uzasadniające stwierdzenie bezczynności Prezydenta, a tym samym wydanie orzeczenia, o którym mowa w art. 149 § 1 p.p.s.a. – tj. zobowiązania organu do wydania aktu w określonym terminie. Poza sporem jest bowiem to, że organ nie rozpoznał wniosku z 1995 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość objętą działaniem dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...]. Organ nie wydał rozstrzygnięcia w sprawie, a więc pozostaje w zwłoce w jej rozpoznaniu.
W związku z powyższym zarzut bezczynności organu przy rozpoznawaniu powyższego wniosku należało uznać za uzasadniony, co skutkuje wyznaczeniem dwumiesięcznego terminu do załatwienia sprawy. Sąd wyznaczając wskazany termin miał na względzie realną możliwość zakończenia postępowania. Okres ten w ocenie Sądu jest wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w spawie i nie spowoduje uszczerbku dla gwarancji procesowych stron, biorących w nim udział.
Oceniając przesłanki wynikające z art. 149 § 1a p.p.s.a., Sąd doszedł do przekonania, że bezczynność organu w rozpoznaniu niniejszej sprawy miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
W przedmiotowej sprawie wniosek nie został rozpoznany od 1995 r. Uwzględniając nawet złożoność sytuacji prawnej ww. gruntu, objętego działaniem dekretu [...], wskazać jednak należy, że organ w 2012 r. odmówił przyznania prawa użytkowania do części gruntu, a mimo to nie podjął czynności, celem przyznania odszkodowania za utracone nieruchomości. Powyższa konstatacja powoduje, iż nierozpoznanie przez organ wniosku w terminie określonym w kpa., a także sposób działania organu w sprawie, niewątpliwie godziło w zasadę szybkości postępowania (art. 12 kpa.) oraz zasadę zaufania uczestników tego postępowania do organów władzy publicznej (art. 8 kpa.). Przy czym o rażącym naruszeniu prawa można mówić jednak tylko wtedy, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako celowe unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu.
Tak długi czas, w którym organ nie podejmował żadnych czynności w sprawie odszkodowania, powoduje, że naruszenie wskazanych uprzednio przepisów postępowania uznać należy za rażący.
Odnosząc się z kolei do wniosku skarżących o ukaranie organu grzywną i przyznanie na ich rzecz sumy pieniężnej, Sąd nie uwzględnił tych żądań. Przyznanie tej sumy, jak też ukaranie grzywną mogą uzasadniać tylko szczególne okoliczności sprawy, tj. wyjątkowo rażący charakter zwłoki w jej rozpoznaniu, jak też obawa, że bez zastosowania tych środków orzeczenie organu nie zostanie wydane. W niniejszej szeroko rozumianej sprawie administracyjnej taka sytuacja nie wystąpiła. Nie można bowiem pominąć faktu, że organ musiał rozstrzygnąć uprzednio o prawie użytkowania wieczystego do gruntu, a dopiero w przypadku uprawomocnienia się podjętych rozstrzygnięć, przyznać odszkodowanie. Z tego względu przyznanie sumy pieniężnej na rzecz skarżących w obecnym stanie faktycznym sprawy stanowiłoby zbyt dotkliwą sankcję dla organu za niedochowanie ustawowych terminów prowadzenia postępowania.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i pkt 3 oraz art. 149 § 1a p.p.s.a. w zw. z art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 i 2 wyroku. W pkt 3 sentencji orzeczono na podstawie art. 151 tej ustawy. W przedmiocie kosztów sądowych (pkt 4 wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 powołanej ustawy w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).