Uzasadnienie
T. G., D. G. i I. W. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o ustalenie, na podstawie art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], nr hip. "[...]". Skarżący wnieśli o zobowiązanie organu do rozpoznania wniosku odszkodowawczego w terminie 1 miesiąca od daty zwrotu akt administracyjnych sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem, stwierdzenie że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz wymierzenie Prezydentowi [...] grzywny na podstawie art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej "Ppsa".
Dodatkowo skarżący wystąpili o zasądzanie od organu na ich rzecz kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu strony wskazały, że wniosek odszkodowawczy został złożony 24 października 2016 r. W wyniku wniesionego zażalenia Wojewoda [...] postanowieniem z [...] lipca 2017 r. nr [...] wyznaczył organowi dodatkowy 3-miesięczny termin na załatwienie sprawy. Do dnia wniesienia skargi Prezydent nie wydał jednak w sprawie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia.
W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie, wskazując, że w toku prowadzonego postępowania podejmował czynności zmierzające do gromadzenia pełnego materiału dowodowego, niezbędnego do wydania prawidłowej decyzji merytorycznej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.
Zgodnie z art. 149 § 1 Ppsa, sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a Ppsa). W myśl art. 149 § 2 Ppsa sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.
Z ogólnych zasad postępowania administracyjnego wynika, że organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy (12 § 1 Kpa), a także zobowiązane są podejmować wszelkie kroki niezbędne do jej wyjaśnienia i załatwienia (art. 7 i art. 77 § 1 Kpa).
Stosownie do art. 35 § 1 Kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od daty wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 Kpa). W myśl art. 36 § 1 Kpa o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w ustawowym terminie określonym w art. 35 Kpa lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 Kpa).
Podkreślenia wymaga, że instytucja skargi na bezczynność organu ma na celu ochronę strony poprzez doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Badając zasadność takiej skargi sąd czyni to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania orzeczenia sądowego.
W ocenie Sądu skarga T. G., D. G. i I. W., na bezczynność Prezydenta [...] jest uzasadniona. W przedmiotowej sprawie bezsporne jest bowiem, że Prezydent [...] w prowadzonym postępowaniu dopuścił się bezczynności. Organ nie zakończył sprawy i nadal pozostaje w zwłoce w rozpoznaniu wniosku odszkodowawczego.
Jak wynika z akt sprawy, przedmiotowy wniosek wpłynął do organu 31 października 2016 r. Zatem, od tej daty rozpoczął bieg termin do załatwienia sprawy określony w art. 35 § 3 Kpa. Tymczasem, pomimo upływu 1,5 roku od złożenia przez skarżących opisanego wniosku, Prezydent [...] nie zakończył postępowania i nie podjął rozstrzygnięcia w sprawie. Z tego względu, Sąd zobowiązał organ do rozpatrzenia wniosku w terminie 3 miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. W ocenie Sądu, w okolicznościach przedmiotowej sprawy wyznaczony termin 3-miesięczny dla załatwienia wniosku odszkodowawczego jest terminem wystarczającym i dającym realną możliwość ustalenia przez organ dokładnego stanu faktycznego oraz wydania orzeczenia w sprawie.
Jednocześnie Sąd stwierdził, że zaistniała w sprawie bezczynność Prezydenta [...] miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok NSA z 23 października 2013 r. sygn. akt I OSK 1181/13).
W ocenie Sądu, taka sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie. Postępowanie w sprawie rozpoznania wyżej opisanego wniosku trwa już 1,5 roku. W tym czasie organ nie podjął ani jednej czynności procesowej i nadal uchylał się od rozpoznania sprawy. Akta wyraźnie wskazują, że jedyną aktywną stroną postępowania byli skarżący, wyręczając organ m. in. w gromadzeniu materiału dowodowego. Tymczasem stanie na straży praworządności wymaga od organu prowadzenia postępowania w taki sposób, aby nie było wątpliwości, że podejmuje wszelkie niezbędne działania zmierzające do załatwienia sprawy. Dotyczy to również spraw skomplikowanych i wymagających gromadzenia dokumentów.
Ponadto, brak możliwości zakończenia postępowania powinien zostać zakomunikowany stronie niezwłocznie po upływie terminów ustawowych (art. 36 Kpa). Niestety, z akt niniejszej sprawy wynika, że organ ani razu nie uczynił zadość powyższemu obowiązkowi.
Jednocześnie, Sąd nie uwzględnił wniosku skarżących o wymierzenie organowi grzywny, a tym samym skarga w tym względzie podlegała oddaleniu. Należy przypomnieć, że wymierzenie grzywny na podstawie art. 149 § 2 Ppsa jest dodatkowym środkiem stosowanym w sytuacjach rażącego naruszenia prawa, zmierzającym, poprzez dolegliwość finansową, do zmobilizowania organu do wydania decyzji. Sąd w obecnej sytuacji nie widzi podstaw do zastosowania dodatkowego środka mającego na celu zmobilizowanie organu do rozpoznania sprawy. Dodatkowo wskazać należy, że wniosek odszkodowawczy skarżących z 24 października 2016 r., jest relatywnie nowy w stosunku do innych wniosków o odszkodowanie oczekujących na rozpatrzenie przez Prezydenta [...]. Organ ma zaś do rozpatrzenia wiele tego typu spraw, w tym spraw znacznie starszych, co jest znane Sądowi z urzędu.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 i art. 149 § 1a Ppsa orzekł, jak w punkcie 1 i 2 wyroku. W punkcie 3 wyroku orzeczono na podstawie art. 151 w zw. z art. 149 § 2 Ppsa. W przedmiocie kosztów postępowania zawartych w punkcie 4 wyroku orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 Ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 Ppsa.