Uzasadnienie
A. Z. pismem z dnia 24 kwietnia 2023 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Rzecznika Praw Obywatelskich w przedmiocie działania organu.
W uzasadnieniu skargi strona skarżąca powołuje się na swoje konstytucyjne prawo występowania obywatela z petycjami, wnioskami i skargami oraz nadmienia, iż w ciągu kilku ostatnich lat na piśmie zwracała się o możliwość przyjęcia i wysłuchania na bezpośrednim spotkaniu w sprawie napisania skargi kasacyjnej lub skargi nadzwyczajnej, tj. w sprawach, w których według strony skarżącej jej prawa zostały w rażący sposób naruszone decyzjami organów publicznych oraz wyrokami sądów. Jak podkreśla strona skarżąca żadne z ww. pism nie zostało rozpoznane pozytywnie to znaczy nie wyznaczono terminu w celu odbycia bezpośredniego spotkania z Rzecznikiem Praw Obywatelskich. Według strony skarżącej Rzecznik Praw Obywatelskich nie realizuje ustawowych obowiązków, a konstytucyjne prawa obywateli są łamane. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o odrzucenie skargi. Wskazał, że w obowiązującym porządku prawnym, nie występuje norma prawna zobowiązująca Rzecznika Praw Obywatelskich do podejmowania żądanych przez obywateli działań we wszystkich sprawach, w których zwracają się do Rzecznika Praw Obywatelskich. Do oceny Rzecznika Praw Obywatelskich należy, czy w konkretnej sprawie wystąpiły przesłanki naruszenia praw i wolności obywatelskich uzasadniające działanie Rzecznika Praw Obywatelskich.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023.259 ze zm..), powoływanej dalej jako p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4, lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 4a tej ustawy.
Skarga na bezczynność organu administracji publicznej jest dopuszczalna, gdy organ zwleka z wydaniem decyzji, postanowienia albo aktu lub z dokonaniem czynności dotyczących uprawnień, lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, a sprawa ma charakter sprawy z zakresu administracji publicznej.
W tej sprawie przedmiotem skargi jest bezczynność Rzecznika Praw Obywatelskich w przedmiocie rozpoznania wniosku Skarżącego o naruszenie praw obywatelskich.
W tym miejscu należy zauważyć, że Rzecznik Praw Obywatelskich nie jest organem administracji publicznej, lecz konstytucyjnym organem ochrony prawa (rozdział IX ustawy zasadniczej - Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.). Stosownie do treści art. 210 ustawy zasadniczej jest on w swojej działalności niezawisły, niezależny od innych organów państwowych i odpowiada jedynie przed Sejmem na zasadach określonych w ustawie.
Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (Dz.U.2020.627, tekst jednolity z dnia 8 kwietnia 2020 r.) Rzecznik Praw Obywatelskich stoi na straży wolności i praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz w innych aktach normatywnych, w tym również na straży realizacji zasady równego traktowania.
W myśl art. 11 ust. 1 ww. ustawy Rzecznik Praw Obywatelskich po zapoznaniu się z każdym skierowanym do niego wnioskiem może podjąć sprawę, poprzestać na wskazaniu wnioskodawcy przysługujących mu środków działania, przekazać sprawę według właściwości lub nie podjąć sprawy – zawiadamiając o tym wnioskodawcę i osobę, której sprawa dotyczy.
W orzecznictwie sądów administracyjnych, jak trafnie wskazał Rzecznik Praw Obywatelskich, ugruntowane jest stanowisko, że rozpatrywanie przez Rzecznika Praw Obywatelskich kierowanych do niego wniosków nie następuje w formach przewidzianych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a. Dlatego też ocena podejmowanych przez Rzecznika Praw Obywatelskich działań nie należy do sądu administracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. I OSK 3272/14 oraz z dnia 12 maja 2017 r., sygn. I OZ 589/17).
Skoro zatem działania Rzecznika Praw Obywatelskich podejmowane na podstawie przepisów ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich nie należą do aktów podlegających kontroli sądu administracyjnego, skarga wniesiona w tej sprawie jest niedopuszczalna.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 58 § 1 pkt 1) i § 3 p.p.s.a. należało orzec, jak w sentencji.