Uzasadnienie
G.A. i M.A. (dalej: "skarżący"), reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, pismem z 31 stycznia 2022 r. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta m. st. Warszawy (dalej" "Prezydent", "organ") w przedmiocie rozpoznania wniosku z 20 grudnia 1988 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w W., przy ul. [...], oznaczonej jako d. hip. "[...]" nr rej. [...] (obecnie hip. [...] – P.), która na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) przeszła na własność Gminy m. st. Warszawy.
Skarżący zarzucili Prezydentowi m. st. Warszawy naruszenie art. 35 wzwiązku z art. 12 k.p.a. Podnieśli, że na skutek braku działań przez Prezydenta, pismem z 21 stycznia 2021 r., wnieśli ponaglenie do Wojewody Mazowieckiego w związku z niezałatwieniem sprawy w terminie wynikającym z przepisów prawa. Postanowieniem z 2 sierpnia 2021 r., nr 606/2021. Wojewoda uznał ponaglenie za uzasadnione i wyznaczył Prezydentowi dodatkowy termin załatwienia sprawy, którego organ również nie dotrzymał. Ponadto skarżący wskazali, że Prezydent nie dopełnił obowiązku wynikającego z art. 36 k.p.a. i nie informował regularnie stron postępowania o przyczynach zwłoki w rozpoznaniu przedmiotowego wniosku oraz o nowym terminie załatwienia sprawy.
Mając powyższe na uwadze skarżący wnieśli o: 1) zobowiązanie Prezydenta m. st. Warszawy do merytorycznego zakończenia sprawy w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy;
- 2) stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa;
- 3) zasądzenie od organu na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wyjaśniając, że cały czas podejmuje czynności mające na celu zgromadzenie pełnego materiału dowodowego niezbędnego do wydania rozstrzygnięcia. Pismami z 2 kwietnia 2021 r. wystąpił do Biura Organizacji Urzędu o dostarczenie dokumentów dotyczących przedmiotowej nieruchomości oraz dawnych właścicieli hipotecznych a także do Sądu Rejonowego dla Warszawy-M. Ponadto strony postępowania zostały wezwane do sprecyzowania wniosków z 13 stycznia 2016 r. oraz 27 lutego 2019 r. poprzez jednoznaczne wskazanie czy strona ubiega się o zwrot czy odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość.
Podkreślono, że dnia 11 maja 2021 r. do organu zostało dostarczone opracowanie geodezyjne polegające na wkreśleniu dawnej nieruchomości hipotecznej w zdjęcia lotnicze z 1955 r. i 1960 r.
Ponadto zlecono wykonanie opracowania fotogrametrycznego polegającego na wkreśleniu i opisaniu dawnej nieruchomości hipotecznej na zdjęciach lotniczych z roku 1955 i 1960. Termin jego dostarczenia do organu został wyznaczony na 10 marca 2022 r.
W związku z powyższym, pismem z 4 marca 2022 r., strony postępowania zostały poinformowane, że zgodnie art. 36 § 1 k.p.a. przewidywany termin zakończenia prowadzonego postępowania to 30 czerwca 2022 r. oraz zostały wezwane do dostarczenia do akt sprawy oryginału/kopii poświadczanej za "zgodność z oryginałem" kompletnego aktu poświadczenia dziedziczenia z 18 kwietnia 2011 r., Rep. [...].
Jednocześnie organ wyjaśnił, że materia dotycząca orzekania przez organ na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy oraz ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r., poz. 65 ze zm.) jest materią skomplikowaną i trudną, a wydanie decyzji ostatecznej wymaga zgromadzenia i dogłębnej analizy materiału dowodowego, co musi trwać dłużej niż przy niektórych innych postępowaniach administracyjnych. Waga tych spraw, ich złożony charakter oraz stopień skomplikowania stanów faktycznych, które powinny być dokładnie i rzetelnie ustalone, wymagają wielu dokładnych czynności, co skutkuje długotrwałością działań niezbędnych w toku postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329), dalej "p.p.s.a." sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie.
Skarga jest zasadna. i skutkuje wydaniem rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 149 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a., zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Sąd stwierdza także, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Natomiast § 1a tego art. stanowi, że jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Przedmiotem skargi G.A. i M. A. jest bezczynność Prezydenta m. st. Warszawy, polegająca na nierozpoznaniu wniosku z 20 grudnia 1988 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w W., przy ul [...], oznaczonej jako d. hip. "[...]" nr rej. [...] (obecnie hip. [...] – [...]). Ta zaś ma miejsce wówczas, gdy w prawnie ustalonym przepisami procedury administracyjnej terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w danej sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem decyzji, czy innego aktu. Do tego rodzaju wniosków prowadzi także definicja bezczynności sformułowana w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. - w brzmieniu ustalonym art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 935). Dla stwierdzenia bezczynności nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy zostało to spowodowane zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu, ani stopień przekroczenia terminu załatwienia sprawy.
Okoliczności jakie spowodowały zwłokę oraz działania organu w toku rozpoznawania sprawy (jak też zaniechania) jak również stopień przekroczenia terminów będą miały natomiast istotne znaczenie przy ocenie Sądu, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.).
Zgodnie z ustanowioną w art. 12 k.p.a. zasadą szybkości postępowania, organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (§ 1). Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione bezzwłocznie (§ 2). W myśl art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Artykuł 36 § 1 k.p.a. nakłada z kolei na organy administracji publicznej obowiązek zawiadomienia strony o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., bądź terminie określonym w przepisie szczególnym, z podaniem przyczyny zwłoki oraz wskazania nowego terminu jej załatwienia.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że wystąpiły w niej niewątpliwie przesłanki uzasadniające stwierdzenie bezczynności Prezydenta m. st. Warszawy. Niesporna pozostaje bowiem okoliczność, że przedmiotowy wniosek z 20 grudnia 1988 r. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość położoną w Warszawie przy ul [...], oznaczonej jako d. hip. "[...]" nr rej. [...] (obecnie hip. [...] – P.) nie został rozpoznany. Do chwili obecnej Prezydent m. st. Warszawy nie podjął w sprawie merytorycznego rozstrzygnięcia, ani aktu przerywającego bieg terminów określonych w kodeksie.
Jak wynika z akt sprawy podejmowane w niniejszej sprawie przez organ czynności ograniczały się do kilkukrotnego wystąpienia do komórek organizacyjnych Prezydenta m. st. Warszawy o udzielenie informacji bądź o dostarczenie dokumentów dotyczących przedmiotowej nieruchomości oraz dawnych właścicieli hipotecznych.
Ponadto zwracano się do Archiwum Akt Nowych o przesłanie materiałów dotyczących przeznaczenia przedmiotowej nieruchomości w Ogólnym Planie Zabudowania Miasta Warszawy zatwierdzonym przez Ministerstwo Robót Publicznych w dniu 11 sierpnia 1931 r., oraz do Sądu Rejonowego o wydanie odpisu z księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości.
Jak wynika z akt sprawy były to jedyne czynności podjęte przez organ celem merytorycznego załatwienia niniejszej sprawy.
Takie działanie organu implikuje po stronie sądu obowiązek wyznaczenia mu terminu załatwienia sprawy (art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) oraz oceny charakteru zaistniałej zwłoki (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Ta natomiast w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy przybiera postać kwalifikowaną, tj. ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Zwłoka w skutecznym rozpoznaniu niniejszej sprawy z wniosku z dnia 20 grudnia 1988 r. wynosi prawie 34 lata, a podstawowym czynnikiem ją powodującym było podejmowanie w niej czynności procesowych bardzo dużych odstępach czasowych. Podejmowanie czynności procesowych w dużych odstępach czasowych oznacza, że jej sposób procedowania w sposób oczywisty i drastyczny pozostaje w sprzeczności z zasadami ogólnymi postępowania wyrażonymi w przepisach art. art.: 7, 8 i 2 k.p.a., jak też narusza w sposób rażący dyspozycję normy prawnej z art. 35 § 1 i 3 k.p.a.
Ustalając termin w jakim organ zobligowany będzie do załatwienia sprawy, Sąd wziął natomiast pod uwagę realną możliwość pozyskania w tym czasie dokumentów niezbędnych dla oceny zaistnienia przesłanek uprawniających do rozpoznania wniosku skarżących z dnia 20 grudnia 1988 r. Te zaś nie zawsze pozostają w jego gestii. Z tego względu oceniono, że terminem, w jakim możliwe jest realne zakończenia postępowania - będzie termin dwóch miesięcy.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz § 1a p.p.s.a. orzekł jak w punktach 1 i 2 wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono zaś na podstawie na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.