Uzasadnienie
D. O., I. O. i S. O. złożyły skargę na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z [...] listopada 1948 r. o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości położonego w [...] przy ul. [...], ozn. hip. [...].
Skarżące wniosły o zobowiązanie organu do wydania decyzji w terminie określonym przez Sąd, stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Skarżące wniosły także o przeprowadzenie dowodów z załączonych dokumentów, na okoliczność posiadania przez organ [...] listopada 2021 r. dokumentów potwierdzających następstwo prawne po H. M., bezzasadności zobowiązania do nadesłania dokumentacji potwierdzającej prawa do spadku po J. Z. w zakresie nieruchomości położonych w Polsce, pozorności działań organu i rażącej bezczynności.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] orzeczeniem z [...] czerwca 1956 r. odmówiło przyznania byłym właścicielom, w trybie art. 7 dekretu, prawa własności czasowej do gruntu ww. nieruchomości. Decyzja dekretowa została następnie wyeliminowana z obrotu prawnego poprzez stwierdzenie jej nieważności decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] listopada 2007 r., nr [...]. Tym samym Prezydent [...] zobowiązany jest do rozpoznania wniosku dekretowego.
Skarżące podały, że pismem z [...] maja 2012 r. Prezydent wezwał je do złożenia oryginałów bądź notarialnie uwierzytelnionych kopii postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku oraz umów o zbyciu praw i roszczeń do nieruchomości. Skarżące wymieniły dokumenty przedłożone w wyniku powyższego wezwania.
Wyjaśniły, że [...] maja 2020 r. i [...] maja 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wydało prawomocne i ostateczne decyzje nadzorcze obejmujące, tzw. decyzje lokalowe co do lokali nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Stwierdzono w nich, że decyzje lokalowe zostały wydane z naruszeniem prawa, jednakże nie można było stwierdzić ich nieważności z powodu wywołania przez te decyzje nieodwracalnych skutków prawnych.
Wobec braku wydania decyzji skarżące [...] października 2021 r. złożyły do Samorządowego Kolegium Odwoławcze w [...] zażalenie na postępowanie Prezydenta - zarzucając mu niezałatwienie sprawy w terminie ustawowym.
W odpowiedzi na powyższe organ, pismem z [...] listopada 2021 r., wezwał skarżące do nadesłania dokumentacji potwierdzającej następstwo prawne po H. M. i dokumentacji potwierdzającej prawa do spadku po J. Z., w zakresie nieruchomości położonych w Polsce.
Postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] grudnia 2021 r. stwierdzono, że zażalenie jest niezasadne, gdyż Prezydent wezwał do przedłożenia nowej dokumentacji i ustalił nowy termin rozpatrzenia wniosku.
Skarżące podniosły, że organ dysponuje już dokumentem potwierdzającym następstwo prawne po H. M. Z fotokopii akt postępowania toczącego się przed organem w sprawie nieruchomości przy ul. [...], z udziałem tych samych stron co przedmiotowe postępowanie wynika, że akt ten został dołączony do materiału dowodowego na stronie [...]. Prezydent [...] o tym fakcie dowiedział się bezpośrednio od J. D. na podstawie jej pisma z [...] listopada 2018 r. Nie było zatem żadnych przeszkód, aby Prezydent skorzystał z dokumentów, które znajdują się już w jego posiadaniu, zamiast zobowiązywać do ich złożenia skarżące.
Skarżące zaznaczyły, że Prezydent nie mógł zobowiązać do nadesłania dokumentacji potwierdzającej prawa do spadku po J. Z. w zakresie nieruchomości położonych w Polsce, gdyż w chwili śmierci J. Z. na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie istniał jakikolwiek składnik majątkowy w postaci nieruchomości (bądź innego ograniczonego prawa rzeczowego) stanowiącej własność tej osoby, który by legitymował skarżące do wszczęcia i skutecznego przeprowadzenia postępowania spadkowego po J. Z. w zakresie nieruchomości położonych na terenie Rzeczpospolitej Polskiej. Natomiast nieruchomość, której dotyczy niniejsze postępowanie stanowi własność Miasta [...] bądź osób trzecich (właścicieli wykupionych lokali). Na dzień śmierci J. Z. przysługiwało jej wyłącznie roszczenie o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do gruntu.
Podsumowując skarżące wskazały, że Prezydent pozostaje w rażącej bezczynności, naruszając przepisy art. 35 § 1, 2 i 3 kpa, art. 36 kpa i art. 37 § 2 kpa.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Prezydent wskazał, że pismem z [...] listopada 2021 r. wezwał do nadesłania dokumentów potwierdzających następstwo prawne po H. M.. Odnośnie do stanowiska skarżących, że akt poświadczenia dziedziczenia po tej zmarłej był w posiadaniu organu od listopada 2018 r., ponieważ został dostarczony do akt postępowania prowadzonego dla nieruchomości przy ul. [...], Prezydent wskazał, że organ w postępowaniu administracyjnym gromadzi materiał dowodowy dla każdego postępowania z osobna. W Biurze Spraw Dekretowych Urzędu [...] każde postępowanie posiada odrębną sygnaturę i jest prowadzone przez jednego z niespełna trzydziestu referentów, którzy w obrębie swoich referatów procedują postępowania dotyczące nieruchomości na terenie objętym dekretem z 26 października 1945 r. Liczba postępowań w referatach to w przypadku każdego z referentów kilkaset nieruchomości hipotecznych.
W związku z powyższym dokument wpływający do Biura jest dołączany do sprawy na podstanie wskazanej sygnatury bądź adresu nieruchomości. J. D. w piśmie przy którym dołączyła akt poświadczenia dziedziczenia wskazała jedynie sygnaturę i adres nieruchomości - [...].
Organ wyjaśnił, że w aktach sprawy znajduje się prawomocne postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z [...] maja 2012 r., sygn. akt [...] na podstawie którego stwierdzono w punkcie II, że podlega uznaniu na terenie Polski notarialne potwierdzenie dziedziczenia sporządzone [...] grudnia 2004 r. przez notariusza C. W. potwierdzające nabycie spadku po zmarłej [...] sierpnia 2004 r. J. Z. przez S. O. z wyłączeniem nieruchomości położonych w Polsce. W analogicznych przypadkach w postępowaniach procedowanych w trybie art. 7 dekretu z 26 października 1945 r. organ, jako potwierdzenie nabycia spadku w zakresie nieruchomości położonych na terenie Polski, wymagał postanowienia polskiego sądu tak jak to miało miejsce w przypadku spadku po T. O. (mężu J. Z.). Dlatego organ w piśmie z [...] listopada 2021 r. wezwał o powyższe, co pozostało bez odpowiedzi ze strony pełnomocnika.
Natomiast szczegółowe wyjaśnienia i dokumenty mogące mieć znaczący wpływ na ocenę zasadności wymagania dostarczenia potwierdzenia nabycia spadku w zakresie nieruchomości położonych na terenie Polski zostały doręczone dopiero do skargi.
Sąd oddalił wniosek o przeprowadzenie dowodów z dokumentów załączonych do skargi, gdyż dowody te odnosiły się do kwestii merytorycznych, mających znaczenie dla rozpoznania wniosku dekretowego, a nie oceny czy organ prowadzący postępowanie pozostawał, czy też nie pozostawał w bezczynności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 119 pkt 4 ppsa sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
Jak stanowi przepis art. 149 § 1 pkt 1 i § 1a ppsa Sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1- 4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu albo do dokonania czynności. Jednocześnie Sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Stosownie do art. 35 § 1 i 3 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. W myśl natomiast art. 36 § 1 kpa o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy.
Organ administracji publicznej pozostaje w bezczynności w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa, jeżeli nie dopełnił czynności określonych w art. 36 kpa lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych, mających na celu usunięcie przeszkody w wydaniu decyzji. Jak wynika z akt sprawy Prezydent nie załatwił sprawy w terminach określonych w wyżej wskazanych przepisach, co oznacza, że pozostawał w bezczynności (art. 37 § 1 pkt 1 kpa).
W sprawie ze skargi na bezczynność organu Sąd zobowiązany jest nie tylko do ustalenia, że organ nie podjął w terminie przewidzianym dla załatwienia sprawy czynności, do których był zobowiązany, lecz także do ustalenia i wyjaśnienia przyczyn, z powodu których ich nie wykonał. Należy przy tym wziąć pod uwagę zarówno charakter sprawy, jak i specyfikę obowiązującego trybu jej załatwienia.
Jak wynika z akt sprawy decyzją z [...] listopada 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło nieważność orzeczenia dekretowego z [...] czerwca 1956 r. Po zwrocie akt przez Kolegium do Prezydenta organ ten od 2008 r. do 2011 r., od 2012 do 2015 r. i od 2015 r. do 2017 r. nie podejmował żadnych czynności w sprawie. Następnie toczyły się postępowania nadzorcze dotyczące decyzji o sprzedaży lokali w budynku posadowionym na przedmiotowym gruncie. Akta sprawy zostały zwrócone do Prezydenta [...] czerwca 2020 r. Z akt tych nie wynika, aby do [...] listopada 2021 r. organ podejmował czynności w sprawie. Następnie pismem z [...] listopada 2021 r. wezwał skarżące do nadesłania dokumentacji potwierdzającej następstwo prawne po H. M., jak i do dokumentacji potwierdzającej prawa do spadku po J. Z., w zakresie nieruchomości położonych w Polsce.
Należy zgodzić się z Prezydentem, że organ w postępowaniu administracyjnym gromadzi materiał dowodowy dla każdego postępowania z osobna. Dokument czy pismo wpływające do organu zostaje dołączany do sprawy o wskazanej sygnaturze bądź podanym adresie nieruchomości. Wobec tego stanowisko skarżących, że złożenie żądanych dokumentów do sprawy dotyczącej innej nieruchomości może być skuteczne także w innej sprawie (w innym postępowaniu) jest chybione, zwłaszcza przy tak dużej ilości spraw dekretowych prowadzonych przez organ. Jednakże Prezydent, wobec zaistniałych przeszkód w prowadzeniu postępowania miał możliwość skorzystania z instrumentów prawnych, które skutkowałyby uznaniem, że nie jest on bezczynny.
Zaznaczyć należy, że niezależnie od obowiązku rozpoznania sprawy zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 7 i 77 § 1 kpa organ winien dokładać wszelkich starań celem załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki oraz informować strony o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie, podając przewidywany termin zakończenia postępowania. Niewątpliwie w przedmiotowej sprawie organ nie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków. Organ na bieżąco nie informował skarżące o przyczynie zwłoki i o przewidywanym terminie załatwienia sprawy. Uczynił to dopiero w piśmie z [...] listopada 2021 r.
Mając na uwadze powyższe Sąd zobowiązał Prezydenta [...] o rozpoznania wniosku w terminie jednego miesiąca od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami uznając, że jest to realny termin na załatwienie sprawy.
W ocenie Sądu, organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu. Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie, z przyczyn wyżej omówionych.
Mając na uwadze wszystkie powyżej wskazane okoliczności Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i pkt 3 oraz § 1a ppsa (pkt 1 i 2 sentencji). W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ppsa (pkt 3 sentencji).