Uzasadnienie
UZASADNIENIE
Pismem z [...] marca 2020 r. J. D. [1], B. K. i T. G. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z [...] lutego 1949 r. o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. hip. [...].
Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym.
Przedmiotowa nieruchomość objęta była działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), dalej jako "dekret". Z dniem wejścia w życie dekretu, tj. z dniem 21 listopada 1945 r., grunty nieruchomości [...] - w tym grunt przedmiotowej nieruchomości - przeszły na własność gminy [...], a od 1950 r. - na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) - na własność Skarbu Państwa.
Wnioskiem z [...] lutego 1949 r. 1 Rejonowy Urząd Likwidacyjny w [...] wystąpił do Zarządu Miejskiego w [...] o przyznanie A. G. prawa własności czasowej ww. nieruchomości za symboliczną opłatą.
Natomiast Prezydium Rady Narodowej w [...] wnioskiem z [...] kwietnia 1962 r., nr [...], wystąpiło do Sądu Powiatowego dla [...] w [...] o przepisanie na własność Państwa tytułu własności opisanej wyżej nieruchomości - w związku z niezłożeniem przez poprzedniego właściciela wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do tego gruntu.
Po rozpoznaniu powyższego wniosku Sąd Powiatowy dla [...] Wydział [...] [...] postanowieniem z [...] kwietnia 1962 r., dz. Kw nr [...], postanowił dokonać wpisu prawa własności placu przy ul. [...] na rzecz Skarbu Państwa.
Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] - po zapoznaniu się z wnioskiem M. D. z [...] czerwca 2005 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] kwietnia 1962 r., (dotyczącego przepisania nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] na rzecz Skarbu Państwa) - postanowieniem z [...] grudnia 2006 r., nr [...]:
- 1) zawiesiło postępowanie administracyjne na okres niezbędny do złożenia dokumentów wskazanych w pkt 2 i 3;
- 2. wezwało strony postępowania do podjęcia postępowania zmierzającego do ustalenia następców prawnych: A. P., J. G., M. H. i Z. K.;
- 3. wezwało strony postępowania do przedłożenia urzędowych odpisów postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po K. D. i J. D. [2].
W dalszej kolejności Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] września 2018 r., nr [...], działając z urzędu:
- 1. podjęło zawieszone postępowanie administracyjne wszczęte ww. wnioskiem M. D. z [...] czerwca 2005 r. o stwierdzenie nieważności pisma Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] kwietnia 1962 r. (dotyczącego przepisania nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] na rzecz Skarbu Państwa), zawieszone postanowieniem;
- 2. umorzyło postępowanie jako bezprzedmiotowe.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że ww. pismo Prezydium z [...] kwietnia 1962 r. nie jest decyzją - wobec czego brak było podmiotu, który można by oceniać w trybie art. 156 § 1 k.p.a.
Pismem z [...] stycznia 2019 r. J. D. [1], B. K. i T. G. potwierdzili dotychczasowe działania nieumocowanego pełnomocnika i podtrzymali nierozpoznany wniosek z [...] lutego 1949 r. o przyznanie prawa własności czasowej opisanej na wstępie nieruchomości złożony przez Naczelnika Rejonowego Urzędu Likwidacyjnego na podstawie art. 7 dekretu.
Następnie pismem z [...] lipca 2019 r. J. D. [1], B. K. i T. G. - na podstawie art. 37 k.p.a. - złożyli do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] ponaglenie na bezczynność Prezydenta [...] w rozpoznaniu ww. wniosku z [...] lutego 1949 r. o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości.
Natomiast Prezydent [...] pismem z [...] lipca 2019 r. wystąpił do Sądu Rejonowego dla [...] w [...] [...] Wydział [...] o wydanie uwierzytelnionego odpisu wykazu hipotetycznego obejmującego dział I i II z księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości wraz ze wskazaniem właścicieli gruntu na dzień [...] listopada 1945 r.
Jednocześnie pismem z [...] lipca 2019 r. poinformował pełnomocnika stron o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie, wskazując przyczyny zwłoki i nowy termin załatwienia sprawy do dnia [...] grudnia 2019 r.
Po rozpoznaniu ponaglenia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] postanowieniem z [...] sierpnia 2019 r., nr [...], uznało zażalenie za uzasadnione i wyznaczyło Prezydentowi [...] dodatkowy termin załatwienia sprawy do [...] października 2019 r.
Następnie pismem z [...] marca 2020 r. J. D. [1], B. K. i T. G. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z [...] lutego 1949 r. o przyznanie prawa własności czasowej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. hip. [...] - zarzucając organowi naruszenie art. 35 § 1, 2 i 3 k.p.a. w zw. z art. 12 k.p.a. oraz art. 36 § 1 i 2 k.p.a. polegające na braku podejmowania działań zmierzających do wydania rozstrzygnięcia w sprawie ww. wniosku.
Skarżący wnieśli o:
- 1. wyznaczenie Prezydentowi [...] miesięcznego terminu do wydania decyzji rozstrzygającej w sprawie wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżących,
- 2. rozpoznanie skargi w postępowaniu uproszczonym,
- 3. stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa,
- 4. zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że obecnie na mocy art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. z 2018, poz. 1817 ze zm.), grunt przedmiotowej nieruchomości, wchodzący aktualnie w skład działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...] i [...] z obrębu [...], stanowi własność [...].
Podniósł, że pismem z [...] lipca 2019 r. zlecono ustalenie, w granicach jakich działek ewidencyjnych znajduje się dawna nieruchomość hipoteczna położona w [...] przy ul. [...], ozn. hip. [...]. Zaś w lutym 2020 r. zostało sporządzone przez uprawnionego geodetę sprawozdanie techniczne polegające na wykonaniu mapy sytuacyjnej, zawierającej rozliczenie dawnej nieruchomości.
Zauważył także, że pismem z [...] kwietnia 2020 r., wezwano pełnomocnika stron do złożenia do akt sprawy oryginałów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem dokumentów, na podstawie których B. K. i T. G. wywodzą swój interes prawny do występowania, jako strona w prowadzonym postępowaniu, w terminie 14 dni od daty otrzymania wezwania. Jednocześnie poinformowano pełnomocnika o przyczynach zwłoki w załatwieniu sprawy oraz wskazano nowy termin załatwienia przedmiotowej sprawy do [...] sierpnia 2020 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna i skutkuje wydaniem rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 149 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej p.p.s.a.
W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania – taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie.
Stosownie do treści art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a., zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Sąd stwierdza także, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Natomiast § 1a tego art. stanowi, iż jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Należy również wskazać, że skarga w rozpoznawanej sprawie została wniesiona po wyczerpaniu środków zaskarżenia. Skarżący bowiem, przed wniesieniem skargi na bezczynność Prezydenta [...], złożyli ponaglenie w trybie art. 37 § 1 k.p.a. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...].
Zgodnie z treścią art. 35 § 1 i 3 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. W myśl natomiast art. 36 § 1 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia spraw.
Podnieść również należy, iż zgodnie z art. 12 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy, jak również zobowiązane są do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do jej wyjaśnienia i załatwienia - stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.
Bezczynność organu administracji publicznej ma zatem miejsce nie tylko wówczas, gdy w ustawowym ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie, ale również wtedy, gdy je podjął, lecz mimo ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem decyzji lub innego aktu administracyjnego.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd uznał, że sytuacja taka miała miejsce w przedmiotowej sprawie, bowiem - jak wynika z akt sprawy - wniosek [...] Rejonowego Urzędu Likwidacyjnego w [...] z [...] lutego 1949 r. o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], hip. [...] - nie został dotychczas rozpoznany.
W tym stanie rzeczy zarzut bezczynności Prezydenta [...] przy rozpoznawaniu wskazanego wniosku Sąd uznał za całkowicie uzasadniony.
Organ prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie uchybił wskazanym wyżej przepisom procesowym określającym terminy załatwiania spraw administracyjnych, a także naruszył wynikającą z art. 12 k.p.a. zasadę szybkości postępowania. Takie postępowanie podważa wyrażoną w art. 8 k.p.a. zasadę prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów Państwa.
Nawet, jeśli postępowanie administracyjne jest szczególnie skomplikowane, to zwłoka organu w załatwieniu sprawy, w terminie określonym w art. 35 k.p.a. - nie jest usprawiedliwiona. Stanowisko takie wynika z utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Stosownie do art. 149 p.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na bezczynność zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub dokonania czynności, jednocześnie Sąd stwierdza, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
W związku z powyższym Sąd uznał, że zaistniała w sprawie bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.
Wprawdzie Prezydent [...] nie dochował terminów załatwienia sprawy określonych w k.p.a. - to jednak należy mieć na względzie okoliczność, iż dopiero pismem z [...] stycznia 2019 r. skarżący potwierdzili wniosek o ustanowienie prawa własności czasowej złożony przez nieumocowanego pełnomocnika i potwierdzili dotychczasowe działania w sprawie. Dlatego też Sąd uznał, że działanie organu pod kątem bezczynności oceniać należy dopiero od złożenia przez skarżących ww. pisma z [...] stycznia 2019 r. Nie można pominąć również tego, iż organ obowiązany jest do ustalenia prawidłowego kręgu stron postępowania, co w tego typu sprawach jest czasochłonne.
Sąd, dokonując oceny charakteru stwierdzonej bezczynności, wziął pod uwagę czynności podejmowane przez organ zmierzające do zebrania kompletnego materiału dokumentacyjnego koniecznego do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, jak również to, że organ informował pełnomocnika stron postępowania o przyczynach zwłoki i wskazywał nowy termin załatwienia sprawy.
Sąd miał również na względzie skomplikowany charakter spraw z zakresu tzw. spraw dekretowych, gdzie należyte ustalenie stanu faktycznego związane jest z koniecznością pozyskania i analizą archiwalnych dokumentów sprzed kilkudziesięciu lat.
Art. 149 p.p.s.a. nie wskazuje kryteriów, jakimi powinien kierować się sąd, określając organowi termin do wykonania wyroku. Oznacza to, iż w kwestii określenia terminu Sąd dysponuje swobodą i nie jest związany terminami, o jakich mowa w art. 35 kpa. Powinien kierować się interesem strony, a przede wszystkim brać pod uwagę specyfikę danej sprawy.
Wobec powyższego Sąd uznał, że - biorąc pod uwagę dotychczasowe orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące składania wniosków dekretowych przez urzędy likwidacyjne (np. wyrok NSA z 28 listopada 2018 r., I OSK 212/17) - termin czterech miesięcy na rozpoznanie wniosku dekretowego z [...] lutego 1949 r. będzie adekwatny i realny.
Sąd zasądził też na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i § 1a, art. 120 w zw. z art. 119 pkt 4 oraz art. 200 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.