Uzasadnienie
W dniu 12 marca 2015 r. (data prezentaty) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęła skarga J. W. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta W. w przedmiocie rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...].
Przedmiotowa nieruchomość objęta była działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W. (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Z dniem wejścia w życie dekretu, tj. z dniem 21 listopada 1945 r., grunty nieruchomości [...] - w tym grunt przedmiotowej nieruchomości - przeszły na własność gminy m. W., a od 1950 r. - na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) - na własność Skarbu Państwa.
W dniu 30 kwietnia 2002 r. (data złożenia wniosku w organie) J. W. wystąpił o zwrot lub o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną przy ul. [...].
Wniosek ten został przekazany zgodnie z właściwością Prezydentowi W. przy piśmie z dnia 20 maja 2002 r. przez Urząd Dzielnicy [...].
Pismem z dnia 16 października 2003 r. Prezydent W., prowadząc postępowanie w tej sprawie, wystąpił do Delegatury Biura Gospodarki Nieruchomościami, Geodezji i Katastru w Dzielnicy [...] o przekazanie kompletnych akt własnościowych w/w nieruchomości.
Następnie w 2009 r. Prezydent wystąpił pismem z dnia 6 maja 2009 r. do Sądu Rejonowego [...] Wydział Ksiąg Wieczystych o wydanie zaświadczenia z czterech działów księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości, oraz pismem z dnia 17 sierpnia 2009 r. do Dyrektora Archiwum Państwowego W. o przekazanie materiałów dotyczących ewentualnego przedwojennego budynku posadowionego na przedmiotowej nieruchomości i dokumentu potwierdzającego datę lustracji tej nieruchomości oraz czytelnego zdjęcia lotniczego z 1945 r. z kolekcji fotogrametrycznej, planu hipotecznego sprzed 1945 r. z kolekcji map i planów W. i montażu fotoplanu W. sprzed 1945 r. w/w nieruchomości.
Pismem z dnia 22 lutego 2011 r. Prezydent W. wystąpił do Wydziału Architektury i Budownictwa w Dzielnicy [...] o udzielenie informacji kto i kiedy jako pierwszy inwestor wszedł z robotami budowlanymi na przedmiotową nieruchomość.
Ponadto, pismem z dnia 10 października 2012 r. Prezydent wystąpił do Biura Geodezji i Katastru o przesłanie wydruku informacji z rejestru gruntów dla przedmiotowej nieruchomości oraz odbitki z mapy sytuacyjnej z naniesionymi granicami działek ewidencyjnych oraz z granicami hipotecznymi.
Następnie pismem z dnia 10 października 2012 r. o w/w czynnościach organ poinformował wnioskodawcę, i wskazał, że decyzja w sprawie zostanie wydana do dnia 28 lutego 2013 r.
Prezydent W. pismem z 23 listopada 2012 r. wystąpił do Delegatury Biura Gospodarki Nieruchomościami dla Dzielnicy [...] o przesłanie decyzji o ustanowieniu użytkowania wieczystego i aktów dotyczących pierwszego i wtórnego obrotu przedmiotową nieruchomością.
Następnie, pismem z dnia 30 kwietnia 2013 r. Prezydent poinformował wnioskodawcę o kolejnym terminie zakończenia sprawy do dnia 30 września 2013 r. i wskazał, że z uwagi na fakt, iż przesłanką badaną w postępowaniu odszkodowawczym jest określenie dokładnej daty pozbawienia poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego faktycznej możliwości władania działką, wystąpiono pismem z dnia 30 kwietnia 2013 r. o przesłanie niezbędnych dokumentów do Urzędu W. Wydziału Infrastruktury dla Dzielnicy [...].
Ponadto, pismem z dnia 5 listopada 2013 r. organ poinformował wnioskodawcę, że ze względu na konieczność zebrania dodatkowej dokumentacji nie było możliwe zakończenie przedmiotowego postępowania w terminie określonym w art. 36 kpa. Organ wskazał, że decyzja w niniejszej sprawie zostanie wydana do dnia 28 lutego 2014 r. Organ poinformował również, iż pismem z dnia 5 listopada 2013 r. wystąpiono do Delegatury Biura Gospodarki Nieruchomościami w Dzielnicy [...] o przesłanie akt lokalizacyjnych obejmujących teren przedmiotowej nieruchomości oraz teczki ewidencyjnej nr [...].
Pismem z dnia 7 lipca 2014 r. skarżący J. W. złożył do Wojewody [...] zażalenie na niezałatwienie w terminie sprawy dotyczącej przyznania odszkodowania za nieruchomość objętą działaniem dekretu z dnia 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W., położoną przy ul. [...].
Postanowieniem z dnia [...] września 2014 r., nr [...], Wojewoda [...] uznał wniesione w sprawie zażalenie za uzasadnione i wyznaczył dodatkowy termin rozpatrzenia sprawy wynoszący 3 miesiące od daty doręczenia niniejszego postanowienia wraz z aktami sprawy.
Termin wyznaczony przez Wojewodę [...] upłynął w dniu 24 grudnia 2014 r.
Ponieważ powołany termin nie został dotrzymany, J. W. pismem z dnia 29 stycznia 2015 r. (data prezentaty) złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłe prowadzenie przez Prezydenta W. postępowania w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...].
Skarżący podniósł, że sprawa odszkodowania trwa już przeszło 13 lat, a przez te lata żaden z terminów podawanych w pismach organu na wydanie decyzji kończącej postępowanie nie został dotrzymany.
W odpowiedzi na skargę Prezydent W. poinformował, że w toku postępowania zgromadzono szereg materiałów mających na celu określenie, czy nieruchomość spełnia przesłanki wyznaczone w art. 215 ww. ustawy, kwalifikujące ją do przyznania odszkodowania. Wskazano, że do uzyskania kompletu dokumentacji niezbędnej do wydania decyzji merytorycznej rozstrzygającej wniosek o przyznanie odszkodowania z ww. nieruchomość, pozostaje wykonanie operatu szacunkowego określającego wartość przedmiotowej nieruchomości. Jednakże z uwagi na bardzo dużą ilość spraw oczekujących na zlecenie operatu szacunkowego nie zostało jeszcze zlecone wykonanie tego operatu. Ponadto, wskazano, iż pismem z dnia 2 marca 2015 r. strona została poinformowana o aktualnym stanie sprawy i przewidywanym terminie zakończenia postępowania. Wobec powyższego organ wniósł o oddalenie skargi.
Do dnia 16 czerwca 2015 r. (data rozpoznania sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie) do Sądu nie wpłynęła żadna informacja dotycząca merytorycznego rozpoznania przedmiotowego wniosku skarżącego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 149 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a." - sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie Sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowanie miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Na wstępie należy wskazać, że skarga w rozpoznawanej sprawie została wniesiona po wyczerpaniu środków zaskarżenia. Skarżący bowiem, przed wniesieniem skargi na bezczynność Prezydenta W., złożył zażalenie do Wojewody [...] w trybie art. 37 § 1 kpa.
Obowiązkiem organu właściwego do załatwienia sprawy jest podjęcie wszelkich niezbędnych czynności w celu wnikliwego i szybkiego rozstrzygnięcia sprawy. Organ administracji publicznej jest obowiązany do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki. Wyjątkowo, w przypadku gdy załatwienie sprawy wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, wydanie rozstrzygnięcia powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawie szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania, co wynika z art. 35 § 1, 2 i 3 kpa. Podkreślenia wymaga, że bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organu administracji publicznej występuje nie tylko wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie, ale również wtedy, gdy je podjął, lecz mimo ustawowego obowiązku, nie zakończył jej wydaniem decyzji lub innego aktu administracyjnego.
Ponadto, z ogólnych zasad postępowania administracyjnego wynika, że organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy zgodnie z art. 12 § 1 kpa, jak również mają obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do jej wyjaśnienia i załatwienia - stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 kpa.
Odnosząc powyżej wskazane ogólne zasady postępowania administracyjnego do rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż oznacza to obowiązek organu administracji publicznej podjęcia właściwych i celowych działań, które umożliwią rozpatrzenie wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. Wniosek ten rozpoznawany jest przez organ ponad 13 lat - zaś okoliczności podane przez Prezydenta w odpowiedzi na skargę nie stanowią, w ocenie Sądu, dostatecznego usprawiedliwienia niedotrzymania ustawowych terminów załatwienia sprawy.
Z uwagi na powyższe, w ocenie Sądu, przygotowywanie decyzji administracyjnej dotyczącej rozpatrzenia wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość przez ponad trzynaście lat - nie może usprawiedliwiać przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ w rozumieniu art. 149 p.p.s.a. Wskazać też należy, że zarówno wyrażona w art. 8 kpa zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, jak również zasada szybkości postępowania, wyrażona w art. 12 § 1 kpa, wręcz nakazują organom administracji publicznej przygotowanie całej potrzebnej dokumentacji od chwili wszczęcia sprawy w sposób szybki, efektywny i sprawny. Jak zaś wynika z materiału dokumentacyjnego sprawy, taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca.
Nawet jeśli postępowanie administracyjne jest szczególnie skomplikowane, to zwłoka organu w załatwieniu sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa - nie jest usprawiedliwiona. Stanowisko takie wynika z utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. W sprawie sygn. akt. IV SA 105/00 (LEX 53462) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: "Zasada sformułowana w art. 6 kpa, zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, odnosi się również do ścisłego przestrzegania terminów wyznaczonych do załatwiania spraw określonych w art. 35 i 36 kpa. Obowiązek załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki (art. 35 § 1 kpa) pozostaje także w bezpośrednim związku z dyrektywami zawartymi w art. 7 i 8 kpa, zobowiązującymi organy administracji publicznej do stania na straży praworządności i uwzględniania słusznego interesu obywateli a także pogłębiania prowadzonym postępowaniem zaufania obywateli do organów państwa."
Ponadto, Sąd wziął pod uwagę fakt, że Wojewoda [...] w swoim postanowieniu z dnia [...] września 2014 r. uznał wniesione w sprawie zażalenie za uzasadnione i wyznaczył dodatkowy termin rozpatrzenia sprawy wynoszący 3 miesiące od daty doręczenia niniejszego postanowienia - który również nie został dotrzymany.
Poza tym, Prezydent W. wskazał, iż decyzja nie została wydana - z uwagi na dużą ilość spraw z zakresu odszkodowań oraz z powodu niewykonania operatu szacunkowego określającego wartość przedmiotowej nieruchomości oraz konieczności zabezpieczenia środków pieniężnych na realizację decyzji.
Takie działanie organu, w ocenie Sądu, nie zasługuje na aprobatę. Podnoszona bowiem przez organ okoliczność niewykonania operatu szacunkowego określającego wartość nieruchomości w sprawie rozpoznania wniosku złożonego ponad 13 lat temu nie może stanowić przesłanki do sprzecznego z treścią art. 35 § 3 kpa powstrzymywania się od wydania decyzji o ustaleniu odszkodowania. Również konieczność zarezerwowania w budżecie środków finansowych nie może stanowić przesłanki do sprzecznego z treścią powołanego przepisu kpa powstrzymywania się od wydania decyzji o ustaleniu odszkodowania. Powołana konieczność zabezpieczenia środków finansowych dotyczy bowiem kwestii odrębnej, związanej z wykonaniem decyzji, natomiast nie dotyczy istoty sprawy, która powinna być rozstrzygnięta w trybie ustalonym w art. 104 § 1 kpa (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 30 grudnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 423/14, CBOSA oraz wyrok NSA w Warszawie z dnia 22 czerwca 1998 r., sygn. akt IV SAB 42/98, nie publik.).
W związku z powyższym, w niniejszej sprawie doszło do przewlekłego prowadzenia postępowania przez Prezydenta W. w rozumieniu art. 149 p.p.s.a. Z tego względu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę i zobowiązał Prezydenta W. do rozpatrzenia opisanego wniosku w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Wyznaczając ten termin Sąd miał na względzie stopień skomplikowania sprawy oraz realną możliwość jej załatwienia przez organ w wyznaczonym wyrokiem terminie.
W tym miejscu wskazać należy, że art. 149 p.p.s.a. zawiera normę, według której uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego polega nie tylko na zobowiązaniu organu do wydania aktu w określonym terminie, ale także na rozstrzygnięciu o tym, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa albo nie miały takiego charakteru.
O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok NSA z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13).
Sytuacja taka, w ocenie Sądu, zaistniała w przedmiotowej sprawie. Z akt administracyjnych wynika bowiem, że organ dokonywał czynności w sprawie niesystematycznie, w znacznych odstępach czasowych, w reakcji na pisemne ponaglenia skarżącego. Przy czym, dokonywane przez organ czynności nie zmierzały bezpośrednio do zakończenia postępowania. W ocenie Sądu, czynności dokonanych na przestrzeni ponad 13 lat Prezydent W. niewątpliwie mógł dokonać w czasie znacznie krótszym. Tymczasem stanie na straży praworządności wymaga od organu prowadzenia postępowania w taki sposób, aby nie było wątpliwości, że podejmuje wszelkie niezbędne działania zmierzające do załatwienia sprawy. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, postępowanie w niniejszej sprawie prowadzone było z rażącym naruszeniem art. 7, 8, 9, 12, 35 i 36 kpa.
Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy.