Uzasadnienie
Pismem z 21 września 2015 r. J. R. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta W. w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania z utraconą nieruchomość [...], położoną w rejonie ulic [...],[...] i [...], stanowiącą dawną działkę nr [...] objętą księgą hip. "[...]", będącą w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279) własnością J. R. Skarga ta została wniesiona w następującym stanie faktycznym.
Wnioskiem z [...] czerwca 2012 r., doprecyzowanym pismem z [...] listopada 2012 r. następcy prawni J. R. (wśród których był J. R.) wystąpili do Prezydenta W. o ustalenie w trybie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2015 r. poz. 1774) odszkodowania za opisaną na wstępie nieruchomość.
Wobec braku podejmowania przez Prezydenta W. rozstrzygnięcia w sprawie inicjatorzy postępowania wnieśli [...] marca 2015 r. do Wojewody [...] zażalenie na bezczynność organu, w następstwie rozpoznania którego Wojewoda ów, postanowieniem z [...] czerwca 2015 r. nr [...], wyznaczył Prezydentowi W. trzymiesięczny termin na rozpoznanie sprawy odszkodowania. Przy czym uczynił to bazując wyłącznie na dokumentach przedłożonych przez stronę, a to wobec nieprzekazania przez Prezydenta W. - mimo dwukrotnego wezwania - akt sprawy i nie ustosunkowania się przez niego do zażalenia. Termin ten upłynął bezskutecznie, w konsekwencji czego J. R., wniósł wskazaną na wstępie skargę, żądając wyznaczenie Prezydentowi W. przez Sąd terminu na rozpoznanie wniosku odszkodowawczego oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę (udzielonej 2 marca 2016 r.) organ wniósł o jej oddalenie wskazując, że pełnomocnik wnoszących o odszkodowanie pismem z 1 marca 2016 r. poinformowany został o przyczynach niedotrzymania terminu oraz planowanym zakończeniu postępowania (wyznaczonym do 30 czerwca 2016 r.)
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
skarga jest uzasadniona.
Przedmiotem skargi J. R. jest bezczynność Prezydenta W., polegająca na nierozpoznaniu wniosku z [...] czerwca 2012 r., o przyznanie odszkodowania za utraconą nieruchomość [...] położoną w rejonie ulic [...],[...] i [...], stanowiącą dawną działkę nr [...] objętą księgą hip. "[...]".
Bezczynność organu zachodzi zaś, gdy w prawnie określonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie - ale mimo ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem stosownego aktu. Dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność ta została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu. Okoliczności jakie spowodowały zwłokę organu oraz jego działania w toku rozpoznawania sprawy (jak też zaniechania) oraz stopień przekroczenia terminów będą miały natomiast znaczenie przy ocenie Sądu, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy była ona rażąca, w rozumieniu art. 149 § 1a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), przywoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", czy też nie.
Zgodnie z ustanowioną w art. 12 k.p.a. zasadą szybkości postępowania, organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (§ 1). Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione bezzwłocznie (§ 2). W myśl art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Artykuł 36 § 1 k.p.a. nakłada z kolei na organy administracji publicznej obowiązek zawiadomienia strony o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., bądź terminie określonym w przepisie szczególnym, z podaniem przyczyny zwłoki oraz wskazania nowego terminu jej załatwienia.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że wystąpiły w niej niewątpliwie przesłanki uzasadniające stwierdzenie bezczynności Prezydenta W. Niesporna pozostaje bowiem okoliczność, że wniosek o przyznanie odszkodowania (obejmujący swym zakresem szereg nieruchomości w tym m.in. dawną działkę nr [...]), nie został przez organ rozpoznany. Wpłynął on natomiast do organu 29 czerwca 2012 r., co wynika z umieszczonej na nim prezentaty Kancelarii Urzędu W. Od tego momentu zatem rozpoczął swój bieg, określony w art. 35 k.p.a., termin w jakim winien on być rozpoznany. To z kolei oznacza, że zainicjowane nim postępowania winno ulec zakończeniu najpóźniej 29 sierpnia 2012 r. Tymczasem, do chwili obecnej Prezydent W. nie podjął w sprawie merytorycznego rozstrzygnięcia, ani aktu przerywającego bieg terminów określonych w kodeksie. Nie dopełnił także obowiązku z art. 36 § 1 k.p.a. i nie informował stron o przyczynach zwłoki i nowym terminie zakończenia postępowania.
Trudno bowiem za takowe dopełnienie obowiązku wynikającego z ww. przepisu uznać wyznaczenie nowego terminu załatwienia sprawy po niemal 4 latach od jej zainicjowania i po wniesieniu skargi. Z taką zaś sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie (vide pismo BGN Urzędu W. z [...] stycznia 2015 r. nr [...] - w aktach adm. dołączonych do sprawy I SAB/Wa 175/16). Oznacza to, że przez ten czas organ, będąc właściwym w sprawie, pozostaje w bezczynności, co implikuje po stronie Sądu obowiązek wyznaczenia mu terminu załatwienia sprawy oraz oceny charakteru zaistniałej zwłoki.
Ta zaś w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy przybiera postać kwalifikowaną w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a., a więc rażąco narusza prawo. Żadne bowiem okoliczności nie mogą usprawiedliwiać blisko czteroletniej zwłoki w jej załatwieniu. Tym bardziej gdy jest to efektem kilkuletniego zaniechania podejmowania przez organ jakichkolwiek efektywnych działań zmierzających do zakończenia postępowania. Zważyć wszak należy, że o ile po wpłynięciu w 2012 r. wniosku podjął on w początkowym okresie postępowania kilka czynności – wystąpił do Sądu Rejonowego dla [...] o zaświadczenie z księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości oraz wystąpił do właściwych komórek organizacyjnych Urzędu Miasta o akta własnościowe i akta lokalizacyjne inwestycji na niej poczynionych (vide pisma BGN Urzędu W. z 13 lipca 2012 r., 1 października 2012 r. i 18 grudnia 2012 r.), to począwszy od 2013 r. do dnia wniesienia zażalenia na bezczynność organu (w marcu 2015 r.) zaprzestał podejmowania w sprawie jakichkolwiek działań.
Po wniesieniu zażalenia ograniczył się zaś jedynie do weryfikacji poprawności określenia przez inicjatorów postępowania udziałów w przynależnym im roszczeniach wynikających z dziedziczenia (vide wystąpienie z 22 kwietnia 2015 r. nr [...] o opinię prawną - znajdujące się w aktach adm. dołączonych do sprawy I SAB/Wa 175/16) Kolejne czynności w sprawie podjął natomiast dopiero po wniesieniu skargi - występując 1 marca 2016 r. do Archiwum Państwowego o odpis fragmentu Ogólnego planu zabudowania W. z 1931 r. i informując pełnomocnika stron o przyczynach zwłoki i nowym terminie załatwienia sprawy (wyznaczając go wówczas na dzień 30 czerwca 2016 r.)
Taki sposób procedowania sprawy – bez zaistnienia jakichkolwiek obiektywnie zaistniałych przeszkód tłumaczących ten stan rzeczy - pozostaje w oczywistej sprzeczności z zasadą szybkości postępowania, co w dalszej kolejności prowadzić musi nieuchronnie do podważenia zaufania uczestników tego postępowania do organów władzy publicznej, a tym samym w sposób rażący narusza normy zawarte w przepisach art. 8 i 12 k.p.a. Nie bez znaczenia dla oceny charakteru zwłoki, jest także lekceważące podejście przez organ do wynikającego z art. 54 § 2 p.p.s.a. obowiązku przekazania sądowi skargi w terminie 30 dni od jej wniesienia. Ta bowiem przekazana została do Sądu dopiero po ponad 5 miesiącach od jej wniesienia, a przyczyn tego stanu rzeczy nie zostały w ogóle wyjaśnione.
Wyznaczając, stosowanie do art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., termin załatwienia sprawy (którego bieg rozpoczynał się będzie do daty zwrotu akt z prawomocnym wyrokiem) Sąd miał na względzie realną możliwość pozyskania w tym czasie dokumentów niezbędnych dla oceny zaistnienie przesłanek z art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami uprawniających do uzyskania odszkodowania, jak też konieczność przeprowadzenia (w sytuacji potwierdzenia spełnienia materialnoprawnych przesłanek uzyskania odszkodowania) dowodu z wyceny nieruchomości, a więc sporządzenia stosownego operatu szacunkowego, do którego strony mogą zgłaszać zastrzeżenia. Z tego względu terminem w jakim możliwe jest realne zakończenia postępowania - a więc takim, przy ustalaniu którego uwzględniona jest złożoność materii w jakiej organ będzie orzekał i obligatoryjność przeprowadzenia ww. dowodu (w przypadku decyzji pozytywnej) - jest termin czterech miesięcy, od daty zwrotu akt do organu wraz z prawomocnym wyrokiem.
Umożliwia on przy tym zakończenie postępowania bez konieczności występowania przez strony z kolejną skargą, mającą tym razem na celu wykazanie, że organ wyroku nie wykonał (co z kolei może także prowadzić do dalszej zwłoki, spowodowanej choćby koniecznością przekazaniem akt sprawy do Sądu).
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz § 1a p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 i 2 wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania (pkt 3 sentencji) orzeczono zaś na podstawie na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r. poz. 461 ze zm.).