Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 26 września 2023 r., sygn. akt I SAB/Wa 212/23

Uzasadnienie

W dniu 1 sierpnia 2023 r. [...] (dalej: skarżąca) wniosła skargę na przewlekłość Burmistrza Miasta [...] w sprawie rozpoznania wniosku o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego.

Uzasadniając skargę skarżąca podniosła, że w dniu 25 kwietnia 2022 r. złożyła – na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2007 r., poz. 1378) – wniosek o podjęcie przez ww. organ działań wobec dłużnika [...], m.in. celem skierowania wniosku do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego. Skarżąca wskazała, że do dnia 25 kwietnia 2023 r. nie udzielono jej żadnych wyjaśnień o prowadzonych czynnościach.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje

Przed merytorycznym rozpoznaniem skargi, sąd administracyjny w pierwszej kolejności bada z urzędu jej dopuszczalność, ustalając czy mieści się ona w katalogu spraw należących do właściwości sądu administracyjnego.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (§ 1), przy czym kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2).

Stosownie natomiast do art. 3 § 1 P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl art. 3 § 2 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:

1. 1) decyzje administracyjne,
2. 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty,
3. 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie,
4. 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 oraz z 2019 r. poz. 60, 730, 1133 i 2196), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 768, 730, 1520, 1556 i 2200), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;

4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających;

1. 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
2. 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
3. 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
4. 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;
5. 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.

Sąd administracyjny może kontrolować bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy administracji wyłącznie w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 8 i pkt 9 P.p.s.a., tj. wtedy:

1. - gdy organ był obowiązany załatwić sprawę administracyjną poprzez wydanie decyzji administracyjnej, postanowienia (na które służy zażalenie albo kończącego postępowanie, a także rozstrzygającego sprawę co do istoty), postanowienia wydanego w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie (...), a także innych niż określonych w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (...) oraz pisemnych interpretacji przepisów prawa podatkowego wydawanych w indywidualnych sprawach,
2. - a także w przypadku innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.

Wniesiona skarga nie dotyczy przewlekłości organu uregulowanej w art. 3 § 2 pkt 8 i pkt 9 P.p.s.a.

Przepisy art. 3 § 2 pkt 8 w zawiązku z pkt 4 P.p.s.a. oraz art. 3 § 2 pkt 9 P.p.s.a. normują przewlekłość organów w sprawach dotyczących aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych poza postępowaniem administracyjnym oraz w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego i postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.

Działanie organu polegające na skierowaniu wniosku do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego nie stanowi aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.

Akty przewidziane w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. mają charakter sformalizowany i przyjmują zwykle postać pisma lub zaświadczenia. Z kolei czynności przyjmują postać działań faktycznych, które w wyniku ich realizacji wywołują względem określonych podmiotów następstwa w zakresie nabycia uprawnienia, odmowy ich przyznania, czy nałożenia obowiązku (wyrok NSA z 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1457/19).

W uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanej w dniu 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 3/07 wskazano, że akty lub czynności z zakresu administracji publicznej, to formy działania organu inne niż decyzje i postanowienia wydawane w administracyjnych postępowaniach jurysdykcyjnych. Są one wydawane w sprawach indywidualnych. Tak jak decyzja, czy postanowienie administracyjne są kierowane do określonych podmiotów, tak akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, również są kierowane przez organ administracji publicznej do określonych podmiotów. Akt lub czynność podejmowane są w sprawie indywidualnej w tym znaczeniu, że jej przedmiotem jest określony i zindywidualizowany stosunek administracyjny (uprawnienie lub obowiązek), którego źródłem jest przepis prawa powszechnie obowiązującego. Akt lub czynność musi dotyczyć uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Oznacza to, że konieczne jest odniesienie takiego aktu lub czynności do przepisu prawa powszechnie obowiązującego, który określa uprawnienie lub obowiązek określonego adresata.

O akcie lub czynności w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., na który może być wniesiona skarga do sądu administracyjnego, można mówić wówczas, gdy akt (czynność) podjęty jest w sprawie indywidualnej, skierowany jest do oznaczonego podmiotu administrowanego, dotyczy uprawnienia lub obowiązku tego podmiotu, zaś samo uprawnienie lub obowiązek, którego akt (czynność) dotyczy, są określone w przepisie prawa powszechnie obowiązującego (wyrok NSA z 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1457/19).

Działania organu polegające na skierowaniu wniosku do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego nie są aktami (czynnościami) podjętymi w sprawie indywidualnej, nie są one skierowane do oznaczonego podmiotu administrowanego, ani nie dotyczą uprawnienia lub obowiązku tego podmiotu. O obowiązku podmiotu administrowanego – w tym przypadku dłużnika alimentacyjnego - orzekać będzie dopiero organ, do którego zostanie skierowany wniosek o zatrzymanie prawa jazdy (w dniu 10 sierpnia 2023 r. poinformowano, że organ wierzyciela wydał decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu). Złożenie przez organ wniosku przewidzianego w art. 5 ust. 3b pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nie dotyczy zatem uprawnień i obowiązków dłużnika alimentacyjnego i nie podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego przez dłużnika alimentacyjnego, a tym bardziej przez wierzyciela alimentacyjnego. Wniesienie skargi na przewlekłość organu w podjęciu tej czynności nie jest zatem dopuszczalne (por. postanowienie NSA z dnia 7 października 2022 r., sygn. akt I OSK 1392/22).

Brak jest także podstaw do uznania, że złożenie przez organ wniosku przewidzianego w art. 5 ust. 3b pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stanowi czynność dotyczącą uprawnienia lub obowiązku wierzyciela alimentacyjnego. Czynność ta nie jest skierowana do wierzyciela i nie stanowi o jego uprawnieniach. Celem złożenia wniosku jest wprowadzenie sankcji dla dłużników alimentacyjnych nieregulujących zobowiązań alimentacyjnych. Cel ten nie jest jednak przez ustawodawcę skorelowany z uprawnieniami wierzyciela alimentacyjnego. Wskazać także należy, że wierzycielom nie przysługuje prawo złożenia wniosku o podjęcie działań przez organ właściwy dłużnika, stosujący unormowanie art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wierzyciele, zgodnie z art. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów mogą złożyć wniosek o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego jedynie do organu właściwego wierzyciela.

Złożenie wniosku przewidzianego w art. 5 ust. 3b pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie stanowi także czynności, o których jest mowa w art. 3 § 1 pkt 9 P.p.s.a. Wskazać należy, że realizacja tej czynności nie następuje w toku postępowania administracyjnego lecz po jego zakończeniu. Organ podejmuje bowiem czynności już po uostatecznieniu się wydanej decyzji. Nadto, złożenie wniosku nie stanowi czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Złożenie wniosku zmierza do wszczęcia określonych w przepisie postępowań, nie przyznaje natomiast uprawnień i nie nakłada obowiązków ani na dłużnika ani na wierzyciela alimentacyjnego.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. i art. 58 § 3 P.p.s.a. odrzucił skargę z uwagi na brak w sprawie kognicji sądu administracyjnego. (punkt I. sentencji). O zwrocie wpisu orzeczono w oparciu o art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a. (punkt II sentencji).