Uzasadnienie
E. G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta W., w przedmiocie rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomość.
Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym.
Wskazanym powyżej wnioskiem z dnia [...] lipca 2017 r. (data wpływu do organu) E. G. wystąpiła o odszkodowanie, na podstawie art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami za nieruchomość [...], położoną przy ul. [...], hip. nr [...].
Następnie w dniu [...] października 2017 r. (data prezentaty organu) wniosła ponaglenie.
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy pierwsze czynności w postępowaniu Prezydent W. podjął w dniu [...] stycznia 2018 r., kiedy to wystąpił do innych jednostek organizacyjnych urzędu o nadesłanie dokumentów, niezbędnych do rozpoznania wniosku. W tym też dniu, zwracając się do wnioskodawczyni oraz innych osób o nadesłanie wskazanych w tym piśmie dokumentów, wystąpił z informacją o stanie sprawy i podjętych czynnościach oraz o przewidywanym terminie jej zakończenia – tj. [...] maja 2018 r. Ponadto zwrócił się do pełnomocnika skarżącej o nadesłanie pełnomocnictwa upoważniającego do działania w jej imieniu.
We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze strona skarżąca zarzuciła Prezydentowi W. naruszenie art. 35 § 1, 2 i 3 kpa. w zw. z art. 12 kpa. oraz art. 36 § 1 i 2 kpa, polegające na braku podejmowania działań zmierzających do wydania rozstrzygnięcia w sprawie rozpoznania przedmiotowego wniosku, a także brak wskazania konkretnych przyczyn zwłoki w załatwieniu sprawy.
W związku z powyższym wniosła o wyznaczenie organowi miesięcznego terminu do wydania decyzji, rozstrzygającej sprawę, o stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, jak też o przyznanie od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wysokości [...]zł.
Skarżąca uzasadniła, iż Prezydent nie podejmuje czynności zmierzających do załatwienia sprawy, w tym nie poinformował o przyczynach zwłoki i nie wskazał nowego terminu załatwienia sprawy.
W odpowiedzi na skargę Prezydent W. wniósł o oddalenie skargi. Wskazał, że pełnomocnictwo udzielone przez wnioskodawczynię i przedłożone w postępowaniu upoważniało wyłącznie do przeglądania oraz kopiowania wszelkiej dokumentacji, dotyczącej przedmiotowej nieruchomości. Stwierdził ponadto, iż opóźnienia w rozpatrywaniu sprawy są spowodowane dużą ilością wpływającej korespondencji. Waga tych spraw i stopień ich skomplikowania nie pozwalają na dotrzymywanie ustawowych terminów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm.), dalej zwanej "p.p.s.a", sąd uwzględniając skargę na bezczynność w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 – 4: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu albo do dokonania czynności;
- 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
- 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności. Jednocześnie, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., sąd stwierdza, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Dodatkowo zgodnie z art. 149 § 2 p.p.s.a., sąd w przypadku, o którym mowa w § 1, może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.
Z przepisu art. 35 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej zwanej "kpa.") wynika obowiązek załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy (art. 36 § 1 kpa.). Ten sam obowiązek ciąży na organie również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 kpa.).
Art. 37 § 1 kpa. (w brzmieniu obowiązującym po dniu 1 czerwca 2017 r.) definiuje bezczynność jako niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1.
Natomiast przed tą datą w doktrynie i judykaturze wskazywano, że z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie wydał decyzji lub postanowienia, względnie aktu lub czynności, wskazanych w art. 3 § 2 p.p.s.a. (vide wyrok NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13).
Oznacza to, iż można mówić o bezczynności organu wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie nie wydał on decyzji lub postanowienia, względnie aktu lub czynności, wskazanych w art. 3 § 2 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Instytucja skargi na bezczynność organu ma na celu ochronę strony przez zmobilizowanie organu do wydania orzeczenia merytorycznie kończącego wszczęte postępowanie administracyjne.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga na bezczynność Prezydenta W., w przedmiocie rozpoznania wniosku o odszkodowanie za nieruchomość [...], zasługuje na uwzględnienie, co skutkuje zobowiązaniem organu do wydania rozstrzygnięcia w zakreślonym w wyroku terminie.
W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, że Prezydent nie zakończył sprawy i nadal pozostaje w zwłoce w jej rozpoznaniu. Wniosek wpłynął do organu [...] lipca 2017 r.
Pomimo upływu ponad 6 miesięcy od otrzymania tego wniosku, organ administracji nie zakończył przedmiotowego postępowania i nie podjął rozstrzygnięcia merytorycznego - co stanowi o zasadności niniejszej skargi na bezczynność organu. Wobec powyższego, Sąd zobowiązał organ do rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Zdaniem Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy, termin wyznaczony dla załatwienia wniosku jest terminem wystarczającym i dającym realną możliwość ustalenia przez organ dokładnego stanu faktycznego sprawy oraz wydania merytorycznego orzeczenia.
Jednocześnie Sąd stwierdził, że zaistniała w sprawie bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych (vide wyrok NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13).
Sytuacja taka nie wystąpiła w badanej sprawie. Sąd stanął na stanowisku, że mimo, iż Prezydent W. nie dochował terminów przewidzianych na załatwienie sprawy, określonych w kpa - to jednak należy mieć na względzie rozmiar stwierdzonego uchybienia oraz skomplikowany charakter spraw związanych z gruntami [...]. W postępowaniach takich należyte ustalenie stanu faktycznego powoduje konieczność pozyskania i analizy archiwalnych, często nieczytelnych lub zdekompletowanych dokumentów, co powoduje znaczne wydłużenie prowadzonego postępowania. Ponadto Sądowi znany jest z urzędu fakt dużej ilości spraw, które wpływają do tego organu, w związku z reprywatyzacją nieruchomości [...].
Oczywistym jest, że działanie na podstawie przepisów prawa oznacza nie tylko konieczność zastosowania przez organ administracji publicznej właściwych przepisów prawa materialnego, ale również konieczność przestrzegania norm prawa procesowego, w tym przepisów dotyczących terminów załatwiania spraw. Brak jednak uwzględnienia przez Sąd wskazanych uprzednio okoliczności, powoduje pominięcie istotnych dla sprawy faktów, a przez to nieuwzględnienie w podjętym rozstrzygnięciu całokształtu okoliczności rozpatrywanej sprawy.
Po uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, zważywszy na instrukcyjny charakter terminów przewidzianych w kpa na załatwienie sprawy, nie można twierdzić, iż nastąpiło obejście jednej z naczelnych zasad kpa., tj. zasady szybkości i ekonomiki postępowania administracyjnego, zawartej w przepisie art. 12 kpa w sposób rażący. Pamiętać należy, że przepisy art. 35 i art. 36 kpa, nie mogą być interpretowane w oderwaniu od generalnych zasad postępowania administracyjnego, w tym przede wszystkim zasady praworządności (art. 6 kpa, art. 7 Konstytucji RP) oraz zasady prawdy obiektywnej (art. 7 kpa). Na organie, co oczywiste, ciąży bowiem obowiązek takiej organizacji czynności podejmowanych w sprawie, aby postępowanie przebiegało szybko i sprawnie, ale też ma on ustawowy nakaz zgromadzenia w toku tego postępowania całości materiału dowodowego.
Z tych względów nie można uznać, że w badanej sprawie miało miejsce naruszenie przepisów prawa w kwalifikowanej formie – tj. rażącego naruszenia. Sąd uznał zatem, że bezczynność, której dopuścił się organ, nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.
Odnosząc się z kolei do wniosku o przyznanie sumy pieniężnej w wysokości [...] zł, Sąd nie uwzględnił tego żądania. W ocenie Sądu przyznanie tej sumy mogą uzasadniać tylko szczególne okoliczności sprawy, tj. wyjątkowo rażący charakter zwłoki w rozpoznaniu sprawy, jak też obawa, że bez przyznania tej kwoty na rzecz skarżącego orzeczenie organu nie zostanie wydane. W niniejszej sprawie, z uwagi na powyżej omówione okoliczności i nierażący charakter uchybień taka sytuacja nie wystąpiła.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz § 1a zw. z art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a. orzekł, jak w punkcie 1 i 2 sentencji. W pkt 3 sentencji orzeczono na podstawie art. 151 tej ustawy. W przedmiocie kosztów sądowych (pkt 4 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.) (100 zł tytułem wpisu od skargi, 480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego).