Uzasadnienie
A.M., J.M. i E.P., pismem z dnia 18 kwietnia 2013 r., wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ze skargą na bezczynność Prezydenta W. w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną.
Skarżący wnieśli o zobowiązanie organu do załatwienia sprawy w przedmiocie ustalenia odszkodowania za działki przejęte pod drogę publiczną decyzjami Wojewody [...] nr [...], nr [...] i nr [...], o wyznaczenie Prezydentowi W. terminu załatwienia sprawy oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi podkreślono, że Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] wyznaczył organowi termin na podjęcie stosownego rozstrzygnięcia do dnia 31 marca 2013 r. Jednakże Prezydent W., mimo upływu wyznaczonego terminu, nadal pozostaje w bezczynności nie informując stron o podjęciu jakichkolwiek czynności w celu wydania decyzji rozstrzygającej sprawę. Zaznaczono ponadto, że termin załatwienia sprawy wynikający z art. 35 kpa biegnie od dnia [...] kwietnia 2007 r. i od dnia [...] czerwca 2007 r., tj. od chwili, w której decyzje o przejęciu działek pod drogę stały się ostateczne. Skarga stała się więc konieczna i w pełni uzasadniona.
W odpowiedzi na skargę Prezydent W. wniósł o jej oddalenie podnosząc, że w dniu 1 grudnia 2005 r. A.M., E.P. i J.M. złożyli w Urzędzie W. wniosek o "ustalenie i wypłatę odszkodowania za grunt zajęty pod drogę publiczną, położony w dzielnicy [...] przy ul. [...] z nieruchomości objętej KW nr [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] i nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m² i [...] m², w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.)".
Organ zaznaczył, że stosownymi ostatecznymi decyzjami z dnia [...] marca 2007 r., nr [...], nr [...] i nr [...] Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez Gminę W.[...] z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne – część ul. [...] w W., ozn. jako działka ewid. nr [...] z obrębu [...] oraz część ul. [...] w W., oznaczoną jako działki ewid. nr [...] i nr [...] z obrębu [...].
W dniu 29 marca 2012 r. odbyła się rozprawa administracyjna przeprowadzona na podstawie art. 89 kpa. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] Wojewoda [...] uznał zaś wniesione zażalenie na bezczynność Prezydenta W. za uzasadnione i wyznaczył termin na podjęcie stosownego rozstrzygnięcia do dnia 31 marca 2013 r.
Prezydent W. podkreślił, że kolejność rozpatrywania wniosków o ustalenie odszkodowania w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. jest uzależniona od kilku czynników. Podstawowym zaś jest data wydania decyzji deklaratoryjnej przez Wojewodę [...] potwierdzającej nabycie nieruchomości drogowej przez Skarb Państwa lub właściwą jednostkę samorządu terytorialnego. Decyzja ta musi stać się ostateczna. Następnym czynnikiem jest data zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego pozwalającego na wydanie decyzji w sprawie ustalenia odszkodowania.
Organ zaznaczył ponadto, że pod koniec 2012 r. i na początku 2013 r. nastąpiło spiętrzenie się podobnych spraw, co spowodowało, że wydanie wszystkich przygotowanych decyzji w krótkim czasie nie było możliwe. W przedmiotowej sprawie przygotowany zaś został projekt decyzji, który obecnie podlega procedurze i kontroli wewnętrznej.
Prezydent W. zaznaczył ponadto, że dołoży wszelkich starań, aby przedmiotowe postępowanie zostało zakończone w terminie podanym w piśmie z dnia 24 kwietnia 2013 r., tj. do dnia 31 października 2013 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 1 i art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej poprzez rozpoznawanie skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a.
W ocenie Sądu skarga na bezczynność Prezydenta W. jest uzasadniona.
Podkreślić należy, że w myśl art. 12 § 1 kpa, organy administracji publicznej mają obowiązek działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Na organie prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do załatwienia sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 kpa).
Stosownie do treści art. 35 § 1 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy, od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 kpa).
Zgodnie natomiast z art. 36 § 1 kpa o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 kpa.).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się z kolei, że z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa, jeżeli nie dopełnił on czynności określonych w art. 36 kpa lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych mających na celu usunięcie przeszkody w wydaniu decyzji. Dla stwierdzenia stanu bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność ta została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu.
Instytucja skargi na bezczynność organu ma natomiast na celu ochronę strony poprzez doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Badając zasadność takiej skargi Sąd czyni to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania orzeczenia sądowego.
W rozpoznawanej sprawie – zdaniem Sądu – Prezydent W. nie wywiązał się z ustawowych obowiązków wynikających z powołanych wyżej przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.
Zauważyć należy, że z analizy dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy wynika, iż wniosek skarżących o ustalenie i wypłatę odszkodowania w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), za grunt zajęty pod drogę publiczną, ozn. w ewidencji jako "[...] i nr [...] z obrębu [...]", wpłynął do Kancelarii Urzędu W. z dniu 1 grudnia 2005 r. Następnie stosownymi decyzjami z dnia [...] marca 2007 r., nr [...], nr [...] i nr [...] Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez Gminę W.– [...] z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne – część ul. [...] w W., ozn. jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] oraz część ul. [...] w W., ozn. jako działki ewidencyjne nr [...] w obrębie [...] i nr [...] w obrębie [...]. Oceniając czy Prezydent W. pozostaje w stanie bezczynności, Sąd miał więc na uwadze stan sprawy po wydaniu przez Wojewodę [...] powyższych decyzji z dnia [...] marca 2007 r.
Zauważyć trzeba, że decyzje te stały się ostateczne odpowiednio w dniu [...] kwietnia 2007 r. oraz w dniu [...] czerwca 2007 r. i jak wynika z akt sprawy w 2007 r. Prezydent W. podejmował czynności mające na celu zgromadzenie koniecznego materiału dowodowego i wydanie stosownego rozstrzygnięcia. Stosownymi pismami m.in. z dnia 30 lipca 2007 r. zwrócono się do różnego rodzaju podmiotów i instytucji o przesłanie dokumentów i informacji niezbędnych do rozpoznania złożonego wniosku. Jednakże – co wymaga podkreślenia – po wpłynięciu do organu odpowiedzi na wystosowane pisma, przez blisko trzy lata Prezydent W. nie podejmował w sprawie jakichkolwiek działań. Stosowne czynności podjęte zostały dopiero w grudniu 2010 r. Przy czym podkreślić trzeba, że również późniejsze, podejmowane w kolejnych latach działania, cechowała opieszałość i nieefektywność. Pomiędzy kolejnymi czynnościami zachodziły wielomiesięczne, niczym nieuzasadnione przerwy.
Dopiero w maju 2011 r. wystosowane zostało pismo informujące strony o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie i wyznaczeniu nowego terminu jej załatwienia do dnia 31 grudnia 2011 r. Przy czym zauważyć należy, że wskazany termin, podobnie jak termin załatwienia sprawy wyznaczony w piśmie z dnia 19 listopada 2012 r. (tj. do dnia 30 czerwca 2013 r.) nie został przez organ dochowany. Prezydent W. nie dochował też terminu wyznaczonego w postanowieniu Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] uznającego wniesione zażalenie na bezczynność Prezydenta za uzasadnione i wyznaczającego termin na podjęcie stosownego rozstrzygnięcia do dnia 31 marca 2013 r. Po wpłynięciu zaś do Kancelarii Urzędu W. powyższego postanowienia, co miało miejsce w dniu 19 grudnia 2012 r., kolejne czynności w sprawie podjęte zostały dopiero po wniesieniu skargi na bezczynność i ograniczyły się w istocie do wystosowania pisma z dnia 24 kwietnia 2013 r. informującego, że w sprawie przygotowany został już projekt decyzji i że przewidywany jest termin wydania rozstrzygnięcia do dnia 31 października 2013 r.
W ocenie Sądu okoliczności powyższe jednoznacznie wskazują, że skarga na bezczynność Prezydenta W. jest uzasadniona. Nie ulega wątpliwości, że wskazany organ nie wywiązał się z ustawowych obowiązków wynikających z powołanych wyżej przepisów kpa. Jak wskazano pomiędzy kolejnymi działaniami organu zachodziły wielomiesięczne, nawet kilkuletnie, niczym nieuzasadnione przerwy. Nie można więc uznać, że organ na bieżąco interesował się sprawą. Zaznaczyć przy tym trzeba, że bezczynności organu w żaden sposób nie usprawiedliwiają wskazywane w odpowiedzi na skargę okoliczności związane z koniecznością gromadzenia materiału dowodowego czy też dużą ilością podobnych spraw. Zwłaszcza, że jak wynika z odpowiedzi na skargę, w sprawie zgromadzony już został konieczny materiał dowodowy, nic nie stoi więc na przeszkodzie wydaniu stosownego rozstrzygnięcia.
Zgodnie natomiast z art. 149 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1–4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
W świetle przedstawionych wyżej okoliczności, a w szczególności z uwagi na fakt, że od dnia wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie (tj. 1 grudnia 2005 r.) do dnia rozpoznania skargi na bezczynność upłynęło ponad 7 lat i sprawa nie została rozstrzygnięta oraz ze względu na dość znaczne, nawet kilkuletnie przerwy pomiędzy kolejnymi podejmowanymi przez organ czynnościami, Sąd uznał, iż w rozpoznawanej sprawie bezczynność Prezydenta W. nosi cechy rażącego naruszenia prawa.
W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 149 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na mocy art. 200 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.