Uzasadnienie
W. G. i A. Z. złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomości położone w Warszawie.
W uzasadnieniu wyjaśnili, że skarżący złożyli do organu I instancji wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomości położone: przy dawnej ul. [...] ozn. hip nr [...] nr [...] (pow. [...] m2, nieruchomość zabudowana), między ulicami [...],[...] działki nr [...],[...],[...],[...] i [...], nieruchomość wchodzącą w skład ul. [...] o powierzchni [...] m2 i [...] o powierzchni [...] m2 ozn. "[...]" w dziale II wykazu księgi "[...]" powiatu [...].
Dnia [...] lutego 2016 r. wnioskodawcy wnieśli, na podstawie art. 37 kpa, zażalenie na bezczynność Prezydenta w przedmiotowej sprawie. Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2016 r. uznał zażalenie za uzasadnione i wyznaczył organowi I instancji 3-miesięczny termin na podjęcie rozstrzygnięcia. Termin wyznaczony przez Wojewodę upłynął bezskutecznie. Od daty wydania postanowienia upłynęły przeszło 4 lata, a Prezydent nadal nie wydał w sprawie rozstrzygnięcia.
Skarżący wnieśli o przyznanie od organu na ich rzecz sumy pieniężnej w maksymalnych wysokościach. W ocenie skarżących instytucja ta została przewidziana jako możliwość realnego oddziaływania na organy administracji. Suma ta ma przede wszystkim na celu zadośćuczynienie za krzywdę, jaką strona poniosła wskutek wadliwie działającej administracji publicznej. Przyznanie kwoty spełni funkcję kompensacyjną, bowiem wieloletnie, niczym nieusprawiedliwione oczekiwanie na wydanie decyzji przez organ wywołuje nie tylko poczucie krzywdy, ale także stanowi wymierną stratę dla skarżących. Biorąc pod uwagę długotrwałość postępowania; uzasadnione jest zatem zasądzenie sumy pieniężnej.
Ponadto skarżący zarzucili organowi I instancji naruszenie:
- - art. 35 § 1 i art. 12 § 1 kpa poprzez dopuszczeniu się zwłoki w rozpoznaniu sprawy, nierozpoznanie sprawy bez zbędnej zwłoki, niewykonanie żadnej czynność w sprawie przez okres przeszło 2 lat,
- - art. 36 § 1 kpa poprzez niepoinformowanie skarżących o przyczynach braku rozpoznania sprawy w terminie, niewyznaczenie nowego terminu rozpoznania sprawy,
- - art. 104 kpa poprzez brak wydania decyzji w sprawie.
Mając na względzie powyższe, skarżący wnieśli o zobowiązanie Prezydenta do wydania decyzji w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania w terminie 14 dni od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku, stwierdzenie, że bezczynność Prezydenta nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa, zasądzenie od Prezydenta na rzecz skarżących sumy pieniężnej w kwocie [...] zł, zasądzenie na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych oraz kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa i substytucji.
W odpowiedzi na skargę Prezydent wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że przedmiotowa nieruchomość objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Organ I instancji wystąpił do Sądu Rejowego z prośbą o wydanie odpisu wykazu hipotecznego obejmującego dział I i II z księgi hipotecznej nieruchomości ozn. jako hip. [...] dz. nr [...]. Dodatkowo organ poinformował pełnomocnika stron o przewidywanym terminie zakończenia postępowania do [...] grudnia 2020 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przede wszystkim wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji bądź dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Aby zatem wydać orzeczenie na podstawie powołanego przepisu, sąd administracyjny, opierając się o zgromadzony w sprawie materiał dokumentacyjny, winien ocenić, czy organ administracji, załatwiając sprawę, podjął wszelkie niezbędne czynności w celu wnikliwego i szybkiego jej rozstrzygnięcia, który to obowiązek wynika z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 12 § 1, art. 35 i art. 77 § 1 kpa. Obowiązkiem sądu jest więc zbadanie, czy organ administracji powziął środki przewidziane prawem w celu załatwienia sprawy w terminie.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przede wszystkim wyjaśnienia wymaga, że jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa, jeżeli nie dopełnił on czynności określonych w art. 36 kpa lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych, mających na celu usunięcie przeszkody w wydaniu decyzji. Zgodnie z treścią art. 37 § 1 pkt 1 kpa stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli organ nie załatwił sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 kpa.
Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy, przed wniesieniem skargi skarżący wyczerpali prawem przewidziany tryb. Mimo postanowienia Wojewody z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...], który wyznaczył organowi I instancji 3-miesięczny termin na podjęcie rozstrzygnięcia, do dnia rozpatrzenia sprawy Prezydent nie rozpatrzył wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania za tzw. nieruchomości warszawskie, które przeszły na własność Państwa.
Wniosek z dnia [...] czerwca 2015 r. o odszkodowanie dotyczył nieruchomości położonych w Warszawie przy dawnej ul. [...] ozn. hip nr [...] nr [...] (pow. [...] m2, nieruchomość zabudowana), między ulicami [...],[...] działki nr [...],[...],[...],[...] i [...], nieruchomość wchodzącą w skład ul. [...] o powierzchni [...] m2 i [...] o powierzchni [...] m2 ozn. "[...]" w dziale II wykazu księgi "[...]" powiatu [...]. Wniosek ten zawierał także oświadczenie skarżących, że wycofują swój wniosek z dnia [...] października 2014 r. o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy dawnej ul. [...] i o zwrot znajdującego się na tym gruncie budynku. Z akt sprawy wynika, że w sprawie przedmiotowych nieruchomości toczyły się wcześniej postępowania o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego, które zakończyły się decyzjami Prezydenta z dnia [...] sierpnia 2005 r. oraz [...] października 2005 r. odmawiającymi ustanowienia wnioskowanego prawa.
Nadto na wniosek z [...] stycznia 2016 r. toczyło się postępowanie o stwierdzenie nieważności tych decyzji (k-929, 931, 933 akt adm.). Niewątpliwie od sposobu rozstrzygnięcia tego wniosku uzależnione było, czy organ mógł prowadzić postępowanie w sprawie odszkodowania. Jak wynika z treści pisma z dnia [...] marca 2016 r. (k-933), ze względu na złożenie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z 2005 r. akta sprawy zostały przekazane do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] odmówiło stwierdzenia nieważności zaskarżonych decyzji Prezydenta. Akta sprawy zostały zwrócone do organu I instancji dnia [...] stycznia 2017 r. Od tego czasu organ I instancji prowadził jedynie korespondencję wewnętrzną oraz z Wojewodą na temat wystąpienia do właściwego sądu z wnioskiem o zmianę postanowienia nabycia spadku z dnia [...] stycznia 2005 r. sygn. akt [...], o czym skarżąca została poinformowana w piśmie z dnia [...] marca 2018 r. (k-696 akt adm.).
Żadnych innych działań, a w szczególności zmierzających do rozpatrzenia złożonego wniosku, organ nie podejmował. Dopiero w dniu [...] października 2020 r. (czyli już po otrzymaniu skargi na bezczynność) Prezydent wystąpił do Ministra Finansów z prośbą o udzielenie informacji, czy przedmiotowe nieruchomości zostały objęte tzw. układami indemnizacyjnymi (negatywna odpowiedz udzielona została organowi pismem z dnia [...] października 2020 r.). Tego samego dnia [...] października 2020 r. organ wystąpił do Sądu Rejonowego o wydanie odpisu wykazu hipotecznego obejmującego dział I i II z księgi hipotecznej nieruchomości ozn. jako hip. [...] dz. nr [...], o czym równocześnie organ zawiadomił pełnomocnika skarżących (wnioskowane dokumenty zostały nadesłane organowi przez Sąd przy piśmie z dnia [...] października 2020 r.).
W takiej sytuacji nie ulega wątpliwości, że Prezydent dopuścił się zarzucanej mu bezczynności, co skutkowało zobowiązaniem przez Sąd organu do rozpoznania przedmiotowego wniosku w zakreślonym terminie. Jednocześnie, biorąc pod uwagę datę złożenia wniosku wszczynającego postępowanie (2015 r.) Sąd doszedł do przekonania, że zaistniała w sprawie bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można bowiem mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2013 r. sygn. akt I OSK 1181/13).
Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Przy ocenie Sąd wziął pod uwagę, że z omówionego powyżej materiału dowodowego wynika, że organ działał opieszale, co w sposób nieuzasadniony przedłuża termin załatwienia sprawy, nie podejmował przez znaczny okres czasu działań ukierunkowanych na merytoryczne załatwienie sprawy, co pozostaje w oczywistej sprzeczności z zasadą szybkości postępowania i w dalszej kolejności prowadzić musi nieuchronnie do podważenia zaufania uczestników tego postępowania do organów władzy publicznej, a tym samym w sposób rażący narusza normy zawarte w przepisach art. 8 i art. 12 kpa. Prezydent nie dopełnił także obowiązku wynikającego z art. 36 kpa i nie informował na bieżąco stron postępowania o przyczynie niedotrzymania terminu zakończenia postępowania oraz o nowym terminie załatwienia sprawy. Tymczasem stanie na straży praworządności wymaga od organu prowadzenia postępowania w taki sposób, aby nie było wątpliwości, że podejmuje on wszelkie niezbędne działania zmierzające do załatwienia sprawy.
W orzecznictwie i doktrynie podnosi się, że organ winien tak prowadzić postępowanie, aby nie naruszając innych przepisów prawa oraz jakości orzecznictwa, zapewnić jednak stronom prawo do sprawnego załatwienia sprawy.
Biorąc powyższe okoliczności pod uwagę, a w szczególności stopień naruszenia prawa powstały w związku z długotrwałą bezczynnością Prezydenta, Sąd uznał za zasadne zastosowanie dodatkowego środka w postaci przyznana od organu na rzecz skarżących sumy pieniężnej o której mowa w art. 149 § 2 in fine ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd uznał za adekwatną w okolicznościach sprawy sumę pieniężną w wysokości po 1000 zł.
Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 149 § 1 i 1a oraz art. 149 § 2 w związku z art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powołanej ustawy oraz § 14 ust 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1800 ze zm.). Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4, w związku z art. 120 powołanej ustawy.