Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] lutego 2017 r. M. J., M. J. (s. P.), W. J., B. J., K. J., A. J., M. S., M. G., M. J., M. J. (s. T.) (dalej jako: skarżący) wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] i [...], oznaczoną hip. "[...]", rej. hip.
[...], wnosząc o wyznaczenie Prezydentowi [...] terminu do załatwienia przedmiotowej sprawy, skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, wymierzenie organowi grzywny lub przyznanie od organu na rzecz skarżących sumy pieniężnej od wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Wyjaśnił, że przedmiotowa nieruchomość została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Na mocy art. 1 tego dekretu ww. grunt przeszedł na własność gminy m.st. Warszawy, a następnie na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy Państwowej (Dz. U. z 1950 r. Nr 14, poz. 130), stał się własnością Skarbu Państwa. Organ przyznał, że prowadzone jest z wniosku złożonego w dniu [...] marca 2015 r. postępowanie o przyznanie odszkodowanie za przedmiotową nieruchomości. Organ wskazał, że po rozpatrzeniu zażalenia skarżących Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...] uznał zażalenie za uzasadnione i wyznaczył dodatkowy termin załatwienia sprawy wynoszący 3 miesiące od dnia otrzymania postanowienia, tj. [...] lutego 2017 r. Prezydent podał również, że w toku prowadzonego postępowania podjęto szereg czynności zmierzających do zgromadzenia pełnego materiału dowodowego niezbędnego do prawidłowej decyzji merytorycznej.
Organ zauważył także, że pismem z dnia [...] marca 2017 r. pełnomocnik stron został wezwany do przedłożenia do akt oryginałów lub czytelnych poświadczonych za zgodność z oryginałem świadectw Sądu Okręgowego z dnia [...] marca 1947 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Taka sytuacja zaistniała w rozpatrywanej sprawie.
Zgodnie z art. 149 § 1 P.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu albo do dokonania czynności;
- 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
- 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności. Jednocześnie, na podstawie art. 149 § 1a P.p.s.a., sąd stwierdza, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Z przepisu art. 35 § 1 i 3 kpa wynika obowiązek załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. O każdym przypadku nie załatwienia sprawy w terminie, organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy (art. 36 § 1 kpa). Ten sam obowiązek ciąży na organie również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 kpa).
Wskazać należy, że uprzednie złożenie przez skarżących zażalenia do Wojewody [...] wyczerpuje wymogi ustawowe warunkujące wniesienie przedmiotowej skargi.
Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie wydał decyzji lub postanowienia, względnie aktu lub czynności wskazanych w art. 3 § 2 P.p.s.a. (zob. wyrok NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13, dostępny na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast instytucja skargi na bezczynność organu ma na celu ochronę strony poprzez doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Zatem celem jej jest zmobilizowanie organu do wydania orzeczenia merytorycznie kończącego wszczęte postępowanie administracyjne.
Jak wynika z akt sprawy wniosek o przyznanie odszkodowania za opisaną na wstępie nieruchomość nie został dotychczas rozpoznany. Taki stan rzeczy prowadzi do wniosku, iż organ istotnie dopuścił się bezczynności. W tych okolicznościach Sąd uznał, że skarga skarżących na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania zasługuje na uwzględnienie, co skutkowało zobowiązaniem organu do wydania rozstrzygnięcia w sprawie w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Termin ten w ocenie Sądu jest wystarczający do załatwienia sprawy.
Jednocześnie biorąc pod uwagę sposób postępowania organu po złożeniu wniosku o przyznanie odszkodowania, Sąd stwierdził, że bezczynność organu miała charakter rażącego naruszenia prawa. O rażącym naruszeniu prawa można bowiem mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (zob. wyrok NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13, dostępny na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Z analizy akt sprawy wynika bowiem, że po złożeniu w dniu [...] marca 2015 r. wniosku o przyznanie odszkodowania Prezydent pismami z dnia [...] maja 2015 r. wystąpił do Delegatury Biura Gospodarki Nieruchomościami Urzędu [...] w [...] o nadesłanie akt własnościowych oraz akt lokalizacyjnych dotyczących sposobu zagospodarowania nieruchomości oraz do Delegatury Biura Geodezji i Katastru Urzędu [...] w [...] o przesłanie kserokopii mapy z zaznaczonymi granicami hipotecznymi nieruchomości i granicami działek aktualnych i wydruku informacji z ewidencji gruntów.
W całym 2016 r. Prezydent podjął jedynie dwie czynności w celu zgromadzenia materiału dokumentacyjnego, tj. pismami z dnia [...] lutego 2016 r. przesłano do Delegatury Biura Gospodarki Nieruchomościami [...] w [...] kopię mapy z zaznaczonymi granicami przedmiotowej nieruchomości, prosząc o nadesłanie akt własnościowych oraz akt lokalizacyjnych dotyczących sposobu zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości oraz zwrócono się Delegatury Biura Geodezji i Katastru Urzędu [...] w [...] o przesłania aktualnych wypisów z rejestru gruntów dla działek nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...].
Ponadto pismem z tej samej daty poinformowano pełnomocnika skarżących o stanie sprawy i przewidywanym terminie zakończenia postępowania, tj. do 31 lipca 2016 r. Po rozpatrzeniu zażalenia skarżących Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...] uznał zażalenie za uzasadnione i wyznaczył dodatkowy termin załatwienia sprawy wynoszący 3 miesiące od dnia otrzymania postanowienia, tj. [...] lutego 2017 r. Następnie już po wpłynięciu skargi organ czterema pismami z dnia [...] marca 2017 r. podjął kolejne czynność merytoryczne w celu zebrania materiału dowodowego oraz poinformował pełnomocnika skarżących o stanie sprawy, niemożności zakończenia postępowania w terminie określonym w art. 35 kpa i kolejnym przewidywanym terminie zakończenia postępowania do 30 września 2017 r.
Analizując działanie organu Sąd uznał, że prowadząc postępowanie działał on opieszale, niesprawnie i nieskutecznie, podejmował czynność w długich, nawet rocznych, odstępach czasu, co w sposób nieuzasadniony przedłużyło termin załatwienia sprawy w sytuacji, gdy mogła ona być załatwiona w terminie krótszym.
W ocenie Sądu, postępowanie organu w sprawie stoi w rażącej sprzeczności z zasadą szybkości postępowania nakazującej organom administracji działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (art. 12 kpa), jak również rażąco narusza przepisy określające terminy załatwiania spraw w postępowaniu administracyjnym (art. 35 § 1-3 kpa). Sąd wziął również pod uwagę, że organ nie dotrzymywał wyznaczonych przez siebie, jak również przez Wojewodę [...], dodatkowych terminów zakończenia postępowania. Zdaniem Sądu, takie postępowanie organu rażąco narusza zawarte w art. 7 i art. 8 kpa zasady stania na straży praworządności i uwzględniania słusznego interesu obywateli, a także prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.
Jednocześnie, w ocenie Sądu, brak jest przesłanek do uwzględnienia wniosku skarżących o wymierzenie organowy grzywny oraz przyznanie od organu na rzecz skarżących sumy pieniężnej stosowanie do art. 149 § 2 P.p.s.a i w tej części skarga podlega oddaleniu. Wymierzenie grzywny lub przyznanie sumy pieniężnej na podstawie powołanego przepisu są bowiem dodatkowymi środkami o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, które powinny być stosowane w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, a więc w tego rodzaju sytuacjach, gdzie oceniając całokształt działań organu można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania podjęcia decyzji w sprawie, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z kpa. W ocenie Sądu, taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi.
Z powyższych względów w pkt 1 i 2 sentencji wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 149 § 1 i § 1a P.p.s.a., w pkt 3 - na podstawie art. 151 w zw. z art. 149 § 2 P.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 P.p.s.a.