Uzasadnienie
Pismem z [...] października 2020 r. M. P. wniósł skargę na bezczynność Prezydenta [...] w rozpoznaniu wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego (dawniej: własności czasowej) złożonego na podstawie art. 7 dekretu z 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] W. (Dz.U. z 1945r., Nr 50, poz. 279) dotyczącego nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], ozn. jako hip. [...].
Skarżący zarzucił organowi prowadzenie sprawy w sposób przewlekły i opieszały, z uchybieniem terminów na jej załatwienie. Wniósł o zakreślenie Prezydentowi [...] W. dwumiesięcznego terminu na rozpoznanie wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego, stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę M. P. organ wniósł o jej oddalenie wskazując, że obecnie toczy się postępowanie wywołane wnioskiem złożonym [...] września 1949 r. przez adw. R. M. i M. G. w imieniu M. G. Prezydent wskazał, że orzeczeniem z [...] lipca 1955 r. Prezydium Rady Narodowej w [...] W. odmówiło M. G. przyznania prawa własności czasowej na podstawie art. 7 dekretu z 26 października 1945 r. Następnie decyzją z [...] czerwca 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. stwierdziło nieważność ww. orzeczenia z [...] lipca 1955 r.
Organ podniósł, że 22 października 2019 roku wystosował do pełnomocnika strony wezwanie do przedłożenia dokumentów niezbędnych do dalszego procedowania w sprawie, w tym: dokumentu urzędowego wykazującego bezspornie, kto był właścicielem przedmiotowej nieruchomości na [...] listopada 1945 r. oraz postanowienia sądowego o stwierdzeniu nabycia spadku po M. G., M. G., H. P. oraz W. P. Choć w odpowiedzi na powyższe wezwanie z [...] kwietnia 2020 r. pełnomocnik strony przedłożył żądane dokumenty wykazujące spadek po wskazanych w wezwaniu osobach, to jednak nadal brak jest dokumentu urzędowego, na którego podstawie można byłoby ustalić prawo własności nieruchomości na [...] listopada 1945 r.
Organ wskazał, że na bieżąco podejmuje czynności niezbędne do zakończenia postępowania oraz że w ostatnim czasie podjęto czynności celem uzyskania jednoznacznej informacji czy istnieje księga wieczysta dla przedmiotowej nieruchomości. Dodał, że materia w sprawach toczących się na podstawie art. 7 dekretu z 26 października 1945 roku jest skomplikowana i trudna, a wydanie decyzji wymaga zgromadzenia i dogłębnej analizy materiału dowodowego, co musi trwać dłużej niż przy niektórych innych postępowaniach administracyjnych. Waga tych spraw, ich złożony charakter oraz stopień skomplikowania stanów faktycznych, które powinny być dokładnie i rzetelnie ustalone, wymagają wielu dokładnych czynności, co skutkuje długotrwałością działań niezbędnych w toku postępowania.
Nie bez znaczenia dla terminu rozstrzygnięcia sprawy była również sytuacja epidemiczna w kraju związana z pandemią COVID-19, która spowodowała opóźnienia nie tylko w uzyskaniu niezbędnych dokumentów od innych podmiotów, ale także zmusiła tut. Organ do przeorganizowania pracy - między innymi do wprowadzenia pracy zdalnej. Sytuacja ta spowodowała także czasowe nieobecności referentów związane z koniecznością skorzystania przez część pracowników z zasiłku opiekuńczego czy zwolnień lekarskich.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga jest zasadna, co skutkowało wydaniem przez Sąd wyroku zobowiązującego organ do wydania orzeczenia w określonym terminie.
Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a, sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności;
- 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
- 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w danej sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, czy innego aktu. Dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność ta została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu, ani stopień przekroczenia terminu załatwienia sprawy. Te okoliczności będą miały jedynie znaczenie przy ocenie charakteru stanu zwłoki, a więc czy przybrała ona postać rażącego naruszenia prawa.
Aby zatem wydać orzeczenie na podstawie powołanych przepisów, sąd administracyjny, opierając się o zgromadzony w sprawie materiał dokumentacyjny, powinien ocenić czy załatwiając sprawę organ administracji podjął wszelkie niezbędne czynności w celu wnikliwego i szybkiego jej rozstrzygnięcia. Wynika to z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 12 § 1 i art. 77 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), dalej jako: "k.p.a.". Obowiązkiem Sądu jest więc zbadanie, czy organ administracji powziął środki przewidziane prawem do załatwienia sprawy w terminie.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające stwierdzenie bezczynności organu, a tym samym wydanie orzeczenia, o którym mowa w art. 149 § 1 p.p.s.a., a więc zobowiązania organu do wydania aktu w określonym terminie. Poza sporem pozostaje bowiem to, że organ nie rozpoznał wniosku z dnia [...] września 1949 r. o ustanowienie użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], ozn. jako hip. [...] oraz nie wydał rozstrzygnięcia w sprawie, a więc nadal pozostaje w zwłoce.
W związku z powyższym zarzut bezczynności organu przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku należało uznać za uzasadniony, co skutkuje wyznaczeniem czteromiesięcznego terminu do załatwienia sprawy. Wyznaczając wskazany termin Sąd miał na względzie realną możliwość zakończenia w tym okresie postępowania i zdaniem Sądu, jest on rozsądnym i realnym terminem, w jakim możliwe jest zakończenia postępowania bez uszczerbku dla gwarancji procesowych stron, a więc takim, przy ustalaniu którego uwzględniona jest złożoność materii w jakiej organ będzie orzekał.
Jednocześnie Sąd uznał, że zaistniała w sprawie bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych (por. wyrok NSA z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13).
W ocenie Sądu, sytuacja taka wystąpiła w niniejszej sprawie. Jak bowiem wynika z akt sprawy, decyzją z [...] czerwca 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. stwierdziło nieważność ww. orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] W. z [...] lipca 1955 r. Oznacza to, że obecnie ponownie toczy się postępowanie wywołane wnioskiem dekretowym z [...] września 1949 r. Pismem z [...] września 2019 r. M. P. wystąpił do Prezydenta [...] W. z ponagleniem w sprawie rozpoznania przedmiotowego wniosku, zaś pismem z [...] października 2019 r. z zażaleniem na niezałatwienie sprawy w terminie. Akta sprawy potwierdzają również, że po otrzymaniu powyższego zażalenia Prezydent pismem z [...] października 2019 r. wezwał stronę do przedłożenia dokumentu wykazującego bezspornie kto był właścicielem przedmiotowej nieruchomości na [...] listopada 1945 r. oraz poinformował o aktualnym stanie sprawy i przewidywanym terminie jej zakończenia.
Kolejne czynności w sprawie organ podjął ponad rok temu (pismo z [...] stycznia 2020 r. do Sądu Rejonowego dla W. [...] oraz z [...] stycznia 2020 r. do Archiwum Państwowego [...] W.). Z akt sprawy nie wynika aby po styczniu 2020 r., pomimo kolejnych ponagleń strony z [...] marca i [...] maja 2020 r., organ podejmował dalsze czynności w sprawie.
Z powyższego wynika, że do chwili obecnej Prezydent [...] W. nie tylko nie podjął w przedmiotowym postępowaniu merytorycznego rozstrzygnięcia, ale poszczególne czynności procesowe realizował w sposób opieszały i bez należytej ich koncentracji. W ocenie Sądu, działanie na podstawie przepisów prawa oznacza nie tylko konieczność zastosowania przez organ administracji publicznej właściwych przepisów prawa materialnego, ale również konieczność przestrzegania norm prawa procesowego, w tym przepisów dotyczących terminów załatwiania spraw. Z kolei akceptacja przez Sąd prowadzenia postępowania, które miało miejsce w niniejszej sprawie, powodowałaby obejście jednej z naczelnych zasad k.p.a., tj. zasady szybkości i ekonomiki postępowania administracyjnego określonej w art. 12 k.p.a. Przy czym, pamiętać trzeba, że przepisy art. 35 i art. 36 k.p.a. nie mogą być interpretowane w oderwaniu od generalnych zasad postępowania administracyjnego, w tym przede wszystkim zasady praworządności (art. 6 k.p.a., art. 7 Konstytucji RP).
To na organie ciąży bowiem obowiązek, zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, takiej organizacji czynności podejmowanych w sprawie, aby postępowanie przebiegało szybko i sprawnie. A contrario - nie stanowi działania zgodnego z prawem postępowanie organu, nie zmierzające bezpośrednio do jak najszybszego załatwienia sprawy. Podsumowując, powyższe determinuje ocenę, że bezczynność organu w niniejszej sprawie miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz art. 149 § 1a p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 i 2 sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów sądowych (punkt 3 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 powołanej ustawy.