Uzasadnienie
H. O., pismem z dnia 20 czerwca 2013 r., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłość Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 3 sierpnia 2012 r. o stwierdzenie nieważności postanowienia Komisji Odwoławczej ds. Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] lutego 1968 r. nr [...] o odmowie przywrócenia terminu H. S., L. Z. oraz C. S. do wniesienia odwołania od decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] maja 1955 r., nr [...] o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość położoną w S. W uzasadnieniu skargi H. O. wyjaśniła, że złożenie wniosku z dnia 3 sierpnia 2012 r. było następstwem decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2010 r., o tym, że wywłaszczenie nieruchomości będącej w przeszłości ich własnością zostało dokonane z naruszeniem prawa.
Dalej podniosła, że "skarżone postępowanie było niezbędne skarżącej jako uzupełnienie dochodzenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, za którą nigdy Skarb Państwa nie dokonał zapłaty – nawet wówczas, gdy władający tą nieruchomością doszedł do wniosku, że osoby uprawnione do otrzymania odszkodowania powinny je otrzymać, zamiast osoby nieuprawnionej, która takiego odszkodowania również nie otrzymała."
Następnie podniosła, że zawiadomieniem z dnia 29 sierpnia 2012 r. organ poinformował skarżącą, iż załatwienie sprawy nastąpi w terminie do dnia 31 stycznia 2013 r. H. O. podkreśliła także, że wobec braku rozstrzygnięcia (pomimo zapewnień pisemnych i telefonicznych ze strony organu) pismem z dnia 17 maja 2013 r. wniosła do Ministra o wyjaśnienie przyczyn takiego działania i ponaglenie w tym zakresie. Pomimo tego organ, na dzień wnoszenia skargi do sądu, nie podjął żadnych czynności oraz nie wydał rozstrzygnięcia w związku z wnioskiem z dnia 3 sierpnia 2012 r.
Zdaniem skarżącej, nawet jeżeli organ wyda orzeczenie przed rozpoznaniem sprawy przez sąd, to i tak zachodzą podstawy do wymierzenia organowi grzywny, zgodnie z przepisami ustawy Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi.
W odpowiedzi na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o umorzenie przedmiotowego postępowania wskazując, że postanowieniem z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] rozstrzygnął sprawę z wniosku strony skarżącej stwierdzając nieważność postanowienia Komisji Odwoławczej ds. Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] lutego 1968 r., nr [...].
Pismem z dnia 18 listopada 2013 r. H. O. podtrzymała skargę na przewlekłość Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 3 sierpnia 2012 r., zaś w piśmie z dnia 19 lutego 2014 r. stwierdziła, że co prawda Minister spełnił żądanie strony skarżącej, ale wykonał swój obowiązek z przekroczeniem ponad 5-ciu miesięcy, co stanowi o rażącym naruszeniu prawa przez organ.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej "P.p.s.a." sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej poprzez rozpoznawanie skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a.
Zgodnie natomiast z art. 149 § 1 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1–4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Zakwalifikowanie przez Sąd skargi H. O. jako skargi na postępowanie organu dotknięte bezczynnością jego prowadzenia a nie przewlekłością, poprzedzone zostało dokonaniem przez Sąd oceny czynności procesowych organu i analizą okoliczności zależnych od działania organu. Zauważyć bowiem trzeba, iż w poprzednim stanie prawnym w orzecznictwie sądów administracyjnych bezczynność organu była utożsamiana zarówno z niepodjęciem w ustalonym terminie przez organ żadnych czynności w sprawie, jak i z niezakończeniem w terminie postępowania mimo podejmowania czynności w postępowaniu. Obecnie, od nowelizacji ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyjmuje się, że z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy organ nie podejmuje czynności, bądź podejmuje je, ale przekracza termin załatwienia sprawy, nie wykonując obowiązku zawiadomienia strony.
Natomiast przez pojęcie "przewlekłego prowadzenia postępowania" należy rozumieć postępowanie prowadzone w sposób nieefektywny, w którym wykonywane są czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywane czynności są pozorne powodujące, że formalnie organ nie jest bezczynny, ewentualnie w którym następuje mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy. Pojęcie "przewlekłość postępowania" obejmować będzie zatem opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy. W konsekwencji rozróżnienia aktualnie powyższych pojęć Sąd dokonał zmiany kwalifikacji sprawy ze skargi H. O. jak wyżej.
Jednocześnie, co ma znaczenie w niniejszej sprawie, należy wskazać, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż podejmując rozstrzygnięcie w sprawie ze skargi na bezczynność lub przewlekłość organu, Sąd uwzględnia stan sprawy istniejący w dniu orzekania. W sytuacji natomiast wydania przez organ stosownego aktu, w toku postępowania sądowoadministracyjnego, przed dniem orzekania w sprawie przez sąd, postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie bezczynności czy przewlekłości organu administracji publicznej staje się bezprzedmiotowe. Stąd, skoro organ w bezczynności czy przewlekłości już nie pozostaje, sąd nie może zastosować trybu przewidzianego w art. 149 § 1 zd. pierwsze P.p.s.a., tj. w przypadku uznania zasadności skargi - zobowiązać organ do wydania w zakreślonym terminie stosownego rozstrzygnięcia w sprawie.
Jak wynika z akt sprawy Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej rozpoznał - postanowieniem z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] - sprawę skarżącej z wniosku z dnia 3 sierpnia 2012 r., stwierdzając nieważność postanowienia Komisji Odwoławczej ds. Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] lutego 1968 r., nr [...] o odmowie przywrócenia terminu H. S., L. Z. oraz C. S. do wniesienia odwołania od decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] maja 1955 r., nr [...] o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość położoną w S. Wydanie przez Kolegium ww. postanowienia z dnia [...] lipca 2013 r. wyłącza możliwość uwzględnienia skargi na bezczynność organu w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 3 sierpnia 2012 r. Oczywiste jest bowiem, że organ załatwił sprawę i nie pozostaje już w bezczynności. Niniejsze postępowanie sądowoadministracyjne stało się zatem bezprzedmiotowe, dlatego w tym zakresie zostało umorzone (pkt 2 sentencji wyroku).
Podkreślenia wymaga jednak, że chociaż wydanie przez organ rozstrzygnięcia w toku postępowania sądowego, po wniesieniu skargi, czyni z natury rzeczy niemożliwym zobowiązanie organu do działania, o tyle nie zwalnia to wojewódzkiego sądu administracyjnego z obowiązku rozpoznania skargi wniesionej na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a., w zakresie orzekania w przedmiocie stwierdzenia, czy bezczynność, bądź przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz w zakresie wymierzenia organowi grzywny z tego tytułu. Oceniając więc działanie organu, Sąd doszedł do przekonania, że pomimo przekroczenia terminów załatwienia sprawy określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego, bezczynność w rozpoznaniu wniosku skarżącej, choć naganna, nie nosi cechy rażącego naruszenia prawa. Za rażące naruszenie przepisów art. 35 k.p.a. można bowiem uznać ich oczywiste niezastosowanie lub zastosowanie nieprawidłowe, jak również długotrwałość prowadzenia postępowania, czy też brak jakiejkolwiek aktywności organu.
Tymczasem, w przedmiotowej sprawie, biorąc pod uwagę datę wpływu wniosku skarżącej z dnia 3 sierpnia 2012 r. do Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, tj. dzień 13 sierpnia 2012 r., a także okoliczność znaną Sądowi z urzędu, a dotyczącą prowadzenia dużej liczby postępowań nadzorczych przez Ministra czyniącą praktycznie niemożliwym dotrzymanie terminów ustawowych ich zakończenia (jakkolwiek nie wpływa to na sam obowiązek respektowania przez organ obowiązujących przepisów kodeksu postępowania administracyjnego) – należy stwierdzić, że powyższe w znacznym stopniu determinuje ocenę Sadu co do tego, że zaistniała bezczynność organu w prowadzeniu postępowania nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Tym samym, Sąd rozpoznający sprawę wydał rozstrzygnięcie jak w pkt 1 sentencji wyroku.
Z tych też względów Sąd nie miał uzasadnionych podstaw do wymierzania organowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a (pkt 3 sentencji wyroku).
W świetle powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § P.p.s.a (zdanie drugie) oraz art. 151 P.p.s.a orzekł jak w sentencji wyroku.
- - ---------------------- 4