Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] sierpnia 2018 r. [...] złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku [...] z dnia [...] października 1948 r. o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej hip. [...] dz. nr [...].
W uzasadnieniu spadkobiercy [...] wskazali, że wnioskiem z dnia [...] października 1948 r. [...] wnieśli o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], działka nr [...]. Orzeczeniem z dnia [...] listopada 1962 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej w [...] odmówiło przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości. W dniu [...] kwietnia 2010 r. skarżący [...] złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wniosek o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] stwierdziło na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa nieważność powołanego orzeczenia Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] listopada 1962 r.
Wobec braku rozstrzygnięcia w przepisanym terminie sprawy administracyjnej zawisłej przed Prezydentem [...] na skutek stwierdzenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] nieważności powołanego orzeczenia, skarżący w dniu [...] lipca 2018 r. wnieśli ponaglenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, a następnie wskazaną na wstępie skargę, w której zażądali wyznaczenia Prezydentowi [...] miesięcznego terminu na wydanie decyzji rozstrzygającej wniosek z dnia [...] października 1948 r. w przedmiocie przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości.
Ponadto skarżący zażądali rozpoznania sprawy w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.), a także przyznania skarżącym od organu sumy pieniężnej w wysokości 2.000 złotych na podstawie art. 149 § 2 powołanej ustawy oraz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie. Niezałatwienie sprawy w ustawowym terminie organ uzasadnił bardzo dużą ilością wpływającej korespondencji w sprawach nieruchomości objętych działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, stopniem skomplikowania spraw dotyczących tej materii oraz złożonością okoliczności podlegających ustaleniu w toku prowadzonych w tym zakresie postępowań.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przede wszystkim wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.) sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji bądź dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Aby zatem wydać orzeczenie na podstawie powołanego przepisu, sąd administracyjny, opierając się o zgromadzony w sprawie materiał dokumentacyjny, winien ocenić, czy organ administracji, załatwiając sprawę, podjął wszelkie niezbędne czynności w celu wnikliwego i szybkiego jej rozstrzygnięcia, który to obowiązek wynika z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 12 § 1, art. 35 i art. 77 § 1 kpa. Obowiązkiem sądu jest więc zbadanie, czy organ administracji powziął środki przewidziane prawem w celu załatwienia sprawy w terminie.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przede wszystkim wyjaśnienia wymaga, że jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa, jeżeli nie dopełnił on czynności określonych w art. 36 kpa lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych, mających na celu usunięcie przeszkody w wydaniu decyzji. Zgodnie z treścią art. 37 § 1 pkt 1 kpa stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli organ nie załatwił sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 kpa.
Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy, decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] listopada 1962 r. stała się ostateczna w dniu 6 października 2017 r. Decyzja stwierdzająca nieważność ma charakter deklaratoryjny wywołujący skutki ex tunc. Oznacza to, że skutkiem stwierdzenia nieważności decyzji jest jej wyeliminowanie z obrotu prawnego, a tym samym powrót sprawy do ponownego rozpatrzenia przez właściwy organ. Wobec tego z chwilą, w której decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] stała się ostateczna, rozpoczął bieg termin określony w art. 35 § 3 kpa.
Sąd orzekając o bezczynności organu administracji publicznej, ma na podstawie art. 149 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.) obowiązek stwierdzenia w wyroku, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Uwzględniając datę, w której decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego stała się ostateczna, tj. 6 października 2017 r., oraz niemalże całkowicie bierną postawę organu w toku prowadzonego postępowania administracyjnego wywołanego tą decyzją, w ocenie Sądu zaistniała w sprawie bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Postawa Prezydenta [...] godzi niewątpliwie w zasadę szybkości postępowania (art. 12 kpa), co z kolei prowadzić musi do podważenia zaufania uczestników tego postępowania do organów władzy publicznej (art. 8 kpa).
Sąd nie podważa stopnia skomplikowania spraw dotyczących materii dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, niemniej jednak stanie na straży praworządności wymaga od organu prowadzenia postępowania w taki sposób, aby nie było wątpliwości, że podejmuje on wszelkie niezbędne działania zmierzające do załatwienia sprawy w możliwie najkrótszym terminie. W ocenie Sądu, uwzględniając charakter sprawy, uznać należało, że odpowiednim terminem do załatwienia sprawy będzie termin trzech miesięcy od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy.
Jednocześnie w ocenie Sądu brak jest obecnie podstaw uzasadniających przyznanie na rzecz skarżących od organu tytułem zadośćuczynienia za zaistniałe opóźnienie sumy pieniężnej ustalonej na podstawie art. 149 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Środek ten powinien mieć charakter nadzwyczajny, a tym samym jego stosowanie należy ograniczać do szczególnie drastycznych przypadków zwłoki organu oraz sytuacji, w których istnieje uzasadniona obawa, że bez nałożenia tej sankcji organ sprawy nadal nie załatwi. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, upływ ponad roku od dnia, w którym organ winien był rozpatrzeć przedmiotowy wniosek, jak również treść skargi nie dają podstaw do przyjęcia, że skarżący na skutek bezczynności organu doznali uciążliwości wymagającej zadośćuczynienia poprzez przyznanie im wnioskowanej sumy pieniężnej.
Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 149 § 1 i 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz na podstawie art. 151 w związku z art. 149 § 2 powołanej ustawy orzekł jak w sentencji. W przedmiocie kosztów sądowych Sąd orzekł na podstawie art. 200 powołanej ustawy. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 powołanej ustawy.