Uzasadnienie
W dniu 8 stycznia 2013 r. (data prezentaty) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęła skarga B. P., J. P., B. P., J. P. i J. P. na bezczynność Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w przedmiocie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] marca 1948 r. nr [...].
W dniu 2 sierpnia 2010 r. (data pierwszej prezentaty) B. P., J. P., B. P., J. P. i J. P. - spadkobiercy J. P,, dawnego właściciela nieruchomości - złożyli wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] marca 1948 r., nr [...], dotyczącego przejęcia na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskiej położonej w S., o pow. [...] ha.
Pismem z dnia 13 października 2010 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zwrócił się do [...] Urzędu Wojewódzkiego w G. z prośbą o ustalenie aktualnego stanu prawnego oraz o nadesłanie wszelkich zgromadzonych dokumentów dotyczących przejęcia przedmiotowej nieruchomości.
W dniu 8 marca 2011 r. (data prezentaty) wpłynęło do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wezwanie do usunięcia naruszenia prawa polegającego na kilkakrotnym przekroczeniu maksymalnego ustawowego terminu załatwienia niniejszej sprawy.
Pismem z tego samego dnia tj. 8 marca 2011 r. (data prezentaty) Minister poinformował wnioskodawców, że ich wniosek zostanie rozpatrzony do dnia 30 grudnia 2011 r. – z uwagi na dużą ilość tego rodzaju spraw, które są rozpatrywane według kolejności wpływu.
Wojewoda [...] pismem z dnia 17 marca 2011 r. (data prezentaty) przesłał do organu zebrane dokumenty dotyczące nieruchomości rolno-leśnej położonej w S., o pow. [...] ha.
Zaś pismem z dnia 16 stycznia 1012 r. (data prezentaty) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ponownie poinformował wnioskodawców, że ich wniosek zostanie rozpatrzony do dnia 29 lutego 2012 r. – z uwagi na dużą ilość tego rodzaju spraw, które są rozpatrywane według kolejności wpływu.
Następnie organ kolejnymi pismami zawiadamiał wnioskodawców o dalszym przesunięciu terminu rozpatrzenia wniosku:
- - pismem z dnia 1 marca 2012 r. (data prezentaty) - na dzień 30 kwietnia 2012 r.,
- - pismem z dnia 4 maja 2012 r. (data prezentaty) - na dzień 29 czerwca 2012 r.,
- - pismem z dnia 5 lipca 2012 r. (data prezentaty) - na dzień 31 sierpnia 2012 r.,
- - pismem z dnia 3 września 2012 r. (data prezentaty) - na dzień 31 października 2012 r.,
- - pismem z dnia 2 listopada 2012 r. (data prezentaty) - na dzień 31 grudnia 2012 r.,
- - pismem z dnia 2 stycznia 2013 r. (data prezentaty) - na dzień 28 lutego 2013 r.
W dniu 11 września 2012 r. (data prezentaty) do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wpłynęło kolejne wezwanie do usunięcia naruszenia prawa poprzedzające skargę na bezczynność.
Natomiast pismem z dnia 8 stycznia 2013 r. (data prezentaty) B. P., J. P., B. P., J. P. i J. P. złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na bezczynność Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w przedmiocie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] marca 1948 r. nr [...] – wnosząc o:
- - zobowiązanie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do niezwłocznego rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku;
- - stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa;
- - wymierzenie organowi grzywny:
- - zwrot kosztów postępowania.
Skarżący podnieśli, że organ od dwóch lat ogranicza się tylko do wyznaczania co raz to nowych terminów rozpoznania ich wniosku, zaś jedyną czynnością merytoryczną było skierowanie w dniu 13 października 2010 r. pisma do [...] Urzędu Wojewódzkiego w G. z prośbą o ustalenie aktualnego stanu prawnego oraz o nadesłanie wszelkich zgromadzonych dokumentów dotyczących przejęcia przedmiotowej nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie stwierdzając, że w przedmiotowej sytuacji nie można mówić o zwłoce, gdyż sprawy rozpatrywane są według kolejności wpływu, zaś rozstrzygnięcie sprawy poza kolejnością godziłoby w zasadę równego traktowania obywateli wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP. Podniósł też, iż z uwagi na dużą ilość tego rodzaju spraw oraz obowiązek rzetelnego i kompleksowego zbadania materiału dowodowego nie jest w stanie rozpoznać każdej sprawy w ustawowym terminie, o czym - działając na podstawie art. 36 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego - informował skarżących podając przyczyny zwłoki oraz wskazując nowe terminy załatwienia sprawy.
Do dnia 24 maja 2013 r. (data rozpoznania sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie) do Sądu nie wpłynęła żadna informacja dotycząca merytorycznego rozpoznania wniosku skarżących.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 149 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie Sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Na wstępie należy wskazać, że skarga w rozpoznawanej sprawie została wniesiona po wyczerpaniu środków zaskarżenia. Skarżący bowiem, przed wniesieniem skargi na bezczynność Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, złożyli wezwanie do usunięcia naruszenia prawa w trybie art. 37 § 1 kpa
Obowiązkiem organu właściwego do załatwienia sprawy jest podjęcie wszelkich niezbędnych czynności w celu wnikliwego i szybkiego rozstrzygnięcia sprawy. Organ administracji publicznej jest obowiązany do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki. Wyjątkowo, w przypadku, gdy załatwienie sprawy wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, wydanie rozstrzygnięcia powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawie szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania co wynika z art. 35 § 1, 2 i 3 kpa. Podkreślenia wymaga, że bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organu administracji publicznej występuje nie tylko wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie, ale również wtedy, gdy je podjął, lecz mimo ustawowego obowiązku, nie zakończył jej wydaniem decyzji lub innego aktu administracyjnego.
Nadto z ogólnych zasad postępowania administracyjnego wynika, że organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy zgodnie z art. 12 § 1 kpa, jak również mają obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do jej wyjaśnienia i załatwienia
- - stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 kpa.
Odnosząc powyżej wskazane ogólne zasady postępowania administracyjnego do rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż oznacza to obowiązek organu administracji publicznej podjęcia właściwych i celowych działań, które umożliwią rozpatrzenie wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] marca 1948 r. nr U[...] - w ustawowym terminie.
Wniosek ten rozpoznawany jest od prawie trzech lat - zaś okoliczności podane przez organ w odpowiedzi na skargę nie stanowią dostatecznego usprawiedliwienia nie dotrzymania ustawowych terminów do załatwienia sprawy.
W niniejszej sprawie organ podjął w zasadzie tylko jedną czynność merytoryczną - pismem z dnia [...] października 2010 r. zwrócił się do [...] Urzędu Wojewódzkiego w G. z prośbą o ustalenie aktualnego stanu prawnego oraz o nadesłanie wszelkich zgromadzonych dokumentów dotyczących przejęcia przedmiotowej nieruchomości.
W odpowiedzi na to pismo Wojewoda [...] w dniu 17 marca 2011 r. przesłał do organu zebrane dokumenty dotyczące nieruchomości rolno-leśnej położonej w S., o pow. [...] ha.
Mając już komplet dokumentów Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi powinien rozpatrzeć przedmiotowy wniosek w ustawowym terminie.
Tymczasem w ciągu następnych dwóch lat organ nie zrobił tego – przesyłając tylko skarżącym kolejne pisma informujące ich o dalszym przesunięciu terminu rozpatrzenia wniosku – z uwagi na dużą ilość tego rodzaju spraw, które są rozpatrywane według kolejności wpływu.
Z uwagi na powyższe niniejszy skład orzekający podziela w zupełności pogląd, iż przygotowywanie decyzji administracyjnej dotyczącej rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia przez prawie trzy lata - nie może usprawiedliwiać bezczynności organu w rozumieniu art. 149 p.p.s.a.
Organ informował co prawda strony o kolejnych datach zakończenia postępowania oraz o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie - jednak w efekcie przez blisko trzy lata nie rozpoznał wniosku.
Wskazać też należy, że zarówno wyrażona w art. 8 kpa zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, jak również zasada szybkości postępowania, wyrażona w art. 12 § 1 kpa, wręcz nakazują organom administracji publicznej przygotowanie całej potrzebnej dokumentacji od chwili wszczęcia sprawy w sposób szybki, efektywny i sprawny.
Taka sytuacja w niniejszej sprawie z całą pewnością nie miała miejsca, co. jednoznacznie wskazuje, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - naruszając zarówno art. 35 § 1 i 3 kpa jak i art. 12 § 1 kpa - pozostaje w zwłoce i uzasadnia stwierdzenie, iż skarga jest zasadna.
Nawet, jeśli postępowanie administracyjne jest szczególnie skomplikowane, to zwłoka organu w załatwieniu sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa - nie jest usprawiedliwiona. Również fakt dużej ilości spraw wymagających rozstrzygnięcia nie jest usprawiedliwieniem bezczynności organu, lecz świadczy o złej organizacji pracy.
Stanowisko takie wynika z utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W sprawie sygn. akt. IV SA 105/00 (LEX 53462) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: "Zasada sformułowana w art. 6 kpa, zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, odnosi się również do ścisłego przestrzegania terminów wyznaczonych do załatwiania spraw określonych w art. 35 i 36 kpa. Obowiązek załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki (art. 35 § 1 kpa) pozostaje także w bezpośrednim związku z dyrektywami zawartymi w art. 7 i 8 kpa, zobowiązującymi organy administracji publicznej do stania na straży praworządności i uwzględniania słusznego interesu obywateli a także pogłębiania prowadzonym postępowaniem zaufania obywateli do organów państwa."
Również w sprawie sygn. akt. I SAB 155/99 Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że: "Brak akt, konieczność zebrania materiału dowodowego czy powstanie zaległości nie może być okolicznością usprawiedliwiającą bezczynność organu w rozumieniu art. 17 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), ale są obrazem niedowładu organizacyjnego organu."
Zważywszy wszystkie podniesione wyżej okoliczności Sąd uznał, iż bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa - ponieważ organ nie dochował terminów do załatwienia sprawy określonych w kpa, jak również nie dochował tych dodatkowych terminów, które sam sobie wyznaczał i to w sytuacji, gdy od dnia 17 marca 2011 r. dysponował już przesłanymi mu przez Wojewodę [...] dokumentami dotyczącymi nieruchomości rolno-leśnej położonej w S., o pow. [...] ha.
Natomiast Sąd nie uznał za zasadne wymierzenie organowi grzywny.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) i art. 200 tej ustawy, orzekł jak w sentencji wyroku.