Uzasadnienie
Pismem z [...] sierpnia 2018 r. J. B. i J. W. złożyli skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta [...] w rozpoznaniu wniosku z [...] listopada 2010 r. o - przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. hip. nr [...], działka nr [...].
Skarżący zarzucili organowi naruszenie art. 35 § 1 – 3 k.p.a. w związku z 36 § 1 k.p.a. i wnieśli o wyznaczenie organowi terminu na wydanie decyzji, przyznanie od organu na rzecz każdego ze skarżących sumy pieniężnej w wysokości pięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim na podstawie art. 149 § 2 ppsa, wymierzenie organowi grzywny w wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim na podstawie art. 149 § 2 ppsa oraz stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania, które miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
W uzasadnieniu skargi wskazali, że pomimo upływu ponad 7 lat od dnia złożenia wniosku o przyznanie odszkodowania organ nie wydał jeszcze decyzji w tej sprawie. Wskazali, że już w 2003 r. przyznano odszkodowanie za sąsiadującą z działką nr [...] parcelę nr [...]. Istnieje zatem, w ocenie skarżących, wysokie prawdopodobieństwo, że wszelkie niezbędne w sprawie dokumenty zalegają w sprawie dotyczącej odszkodowania przyznanego za parcelę nr [...]. Skarżący przywołali czynności organu podejmowane w sprawie od dnia złożenia wniosku i wskazali, że były one podejmowane w znacznych (kilkuletnich) odstępach czasowych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc, że w toku postępowania zgromadzono szereg materiałów mających na celu określenie stanu prawnego nieruchomości oraz sprawdzenie, czy nieruchomość spełnia przesłanki kwalifikujące ją do przyznania odszkodowania. Ponadto, z uwagi na dużą ilość spraw z zakresu odszkodowań oraz konieczność zabezpieczenia środków pieniężnych nie było możliwe rozpatrzenie wniosku o odszkodowanie w terminie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona, co skutkowało wydaniem przez Sąd wyroku zobowiązującego organ do wydania orzeczenia w określonym terminie.
Zgodnie z art. 149 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a", sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności;
- 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
- 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w danej sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, czy innego aktu. Dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność ta została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu, ani stopień przekroczenia terminu załatwienia sprawy. Te okoliczności będą miały jedynie znaczenie przy ocenie charakteru stanu zwłoki, a więc czy przybrała ona postać rażącego naruszenia prawa.
Aby zatem wydać orzeczenie na podstawie powołanych przepisów, sąd administracyjny, opierając się o zgromadzony w sprawie materiał dokumentacyjny, powinien ocenić czy załatwiając sprawę organ administracji podjął wszelkie niezbędne czynności w celu wnikliwego i szybkiego jej rozstrzygnięcia. Wynika to z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 12 § 1 i art. 77 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), dalej jako: "k.p.a.". Obowiązkiem Sądu jest więc zbadanie, czy organ administracji powziął środki przewidziane prawem do załatwienia sprawy w terminie.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające stwierdzenie bezczynności organu, a tym samym wydanie orzeczenia, o którym mowa w art. 149 § 1 p.p.s.a., a więc zobowiązania organu do wydania aktu w określonym terminie. Poza sporem pozostaje bowiem to, że organ nie rozpoznał wniosku z [...] listopada 2010 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. hip. nr [...], działka nr [...], oraz nie wydał rozstrzygnięcia w sprawie, a więc nadal pozostaje w zwłoce.
W związku z powyższym zarzut bezczynności organu przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku należało uznać za uzasadniony, co skutkuje wyznaczeniem trzymiesięcznego terminu do załatwienia sprawy. Wyznaczając wskazany termin Sąd miał na względzie realną możliwość zakończenia w tym okresie postępowania i zdaniem Sądu, jest on rozsądnym i realnym terminem, w jakim możliwe jest zakończenia postępowania bez uszczerbku dla gwarancji procesowych stron, a więc takim, przy ustalaniu którego uwzględniona jest złożoność materii w jakiej organ będzie orzekał.
Jednocześnie Sąd uznał, że zaistniała w sprawie bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych (por. wyrok NSA z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Sytuacja taka wystąpiła w niniejszej sprawie. Jak wynika z akt sprawy od dnia otrzymania wniosku do dnia wyrokowania organ nie wydał rozstrzygnięcia, a prowadząc postępowanie przez ponad osiem lat, nie zakończył sprawy. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że po otrzymaniu w dniu [...] listopada 2010 r. przedmiotowego wniosku organ podjął jedną czynność w 2010 r., dwie czynności w 2011 r., trzy czynności w 2012 r. oraz jedną czynność w 2013 r. Następnie przez 4 lata organ nie przejawiał jakiejkolwiek aktywności w sprawie.
Dopiero w kwietniu 2017 r. zwrócił się do Wydziału Gospodarki Nieruchomościami i Nadzoru Właścicielskiego w Dzielnicy [...] o nadesłanie kopii decyzji komunalizacyjnej oraz akt lokalizacyjnych a także do Ministerstwa Finansów o informację w sprawie objęcia przedmiotowej nieruchomości układami indemnizacyjnymi. Organ nie podjął również żadnych czynności w sprawie pomimo otrzymania postanowienia Wojewody [...] z [...] kwietnia 2018 r., Nr [...], o wyznaczeniu terminu trzech miesięcy terminu na załatwienie niniejszej sprawy. Z powyższych względów, nie można przyjąć, że organ działał w niniejszej sprawie wnikliwie i szybko, czy też bez zbędnej zwłoki. Działanie na podstawie przepisów prawa oznacza - w ocenie Sądu - nie tylko konieczność zastosowania przez organ administracji publicznej właściwych przepisów prawa materialnego, ale również konieczność przestrzegania norm prawa procesowego, w tym przepisów dotyczących terminów załatwiania spraw.
Z kolei akceptacja przez Sąd prowadzenia postępowania, które miało miejsce w niniejszej sprawie, powodowałoby obejście jednej z naczelnych zasad k.p.a., tj. zasady szybkości i ekonomiki postępowania administracyjnego, zawartej w przepisie art. 12 k.p.a. Przy czym, pamiętać trzeba, że przepisy art. 35 i art. 36 k.p.a. nie mogą być interpretowane w oderwaniu od generalnych zasad postępowania administracyjnego, w tym przede wszystkim zasady praworządności (art. 6 k.p.a., art. 7 Konstytucji RP). To na organie ciąży bowiem obowiązek, zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, takiej organizacji czynności podejmowanych w sprawie, aby postępowanie przebiegało szybko i sprawnie. A contrario - nie stanowi działania zgodnego z prawem postępowanie organu, nie zmierzające bezpośrednio do jak najszybszego załatwienia sprawy. Podsumowując, powyższe determinuje ocenę, że bezczynność organu w niniejszej sprawie miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Jednocześnie Sąd uznał, że w przedstawionych wyżej okolicznościach zasadne było przyznanie na rzecz każdego ze skarżących sumy pieniężnej w kwocie po [...]zł, która to kwota mieści się w wymiarze określonym w art. 154 § 7 i 6 p.p.s.a. w związku z art. 149 § 2 p.p.s.a. i stanowi środek o charakterze kompensacyjnym, służący zrekompensowaniu szkód i zadośćuczynieniu skarżącym długotrwałości braku rozstrzygnięcia w sprawie.
Sąd nie uwzględnił natomiast wniosku skarżących o wymierzenie organowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. W ocenie Sądu, orzeczenie o kwalifikowanym charakterze stwierdzonej zwłoki oraz przyznanie na rzecz każdego ze skarżących sumy pieniężnej powinny stanowić wystarczające środki mobilizujace organ do załatwienia przedmiotowej sprawy.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz art. 149 § 1a p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 i 2 sentencji wyroku. W pkt 3 sentencji orzeczono na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a, a w pkt 4 na podstawie art. 151 p.p.s.a W przedmiocie kosztów postępowania (pkt 5 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 powołanej ustawy.