Uzasadnienie
Pismem z [...] maja 2014 r. J. W., R. W. i I. S. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie, w trybie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.), odszkodowania za utraconą nieruchomość [...], położoną przy ul. [...] (dawniej [...]), która to nieruchomość w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279) miała stanowić własność J.W. oraz I. S., jako odziedziczona po ojcu - Z. T. Postępowanie w sprawie odszkodowania za powyższą nieruchomość wszczęte zostało jeszcze na gruncie uprzednio regulujących tę materię przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.), wnioskiem z [...] lipca 1979 r., złożonym przez I. S. i J. W. W nawiązaniu do tego wniosku J.W. (będący wraz z R. W. następcą prawnym J. W.), pismem z [...] grudnia 2013 r., ponowił żądanie ustalenia odszkodowania.
W uzasadnieniu skargi, skarżący podnosili, że mimo przekroczenia terminów załatwienia sprawy, określonych w art. 35 § 3 k.p.a., organ nie zakończył postępowania, jak też nie informował ich o przyczynach zwłoki. W związku z czym wnoszą oni o zobowiązanie Prezydenta [...] do wydania decyzji w sprawie w terminie 1 miesiąca od zwrotu do organu akt wraz z prawomocnym wyrokiem oraz stwierdzenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa jak również zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie i wyjaśnił, że obecnie postępowanie w sprawie odszkodowania za nieruchomość przy ul [...] w W., znajduje się na etapie ustalania kto był jej właścicielem na dzień 21 listopada 1945 r. (w piśmie omyłkowo podano datę "[...] listopada 2014 r."). Wskazał także na poinformowanie stron, pismem z [...] lipca 2014 r., o przyczynach niedochowania terminu z art. 35 k.p.a. oraz przewidywanej dacie zakończenia postępowania, która wyznaczona została na 31 października 2014 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
skarga jest uzasadniona.
Przedmiotem skargi J. W., R.W. i I.S. jest bezczynność Prezydenta [...], polegająca na nierozpoznaniu wniosku o przyznanie odszkodowania za utraconą nieruchomość [...] położoną przy ul. [...] (dawniej ul. [...]).
Bezczynność organu zachodzi zaś, gdy w prawnie określonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie - ale mimo ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem stosownego aktu. Dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność ta została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu. Okoliczności jakie spowodowały zwłokę organu oraz jego działania w toku rozpoznawania sprawy (jak też zaniechania) oraz stopień przekroczenia terminów będą miały natomiast znaczenie przy ocenie Sądu, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy była ona rażąca, w rozumieniu art. 149 § 1 zd. drugie ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270; dalej: "p.p.s.a."), czy też nie.
Zgodnie z ustanowioną w art. 12 k.p.a zasadą szybkości postępowania organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (§ 1). Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione bezzwłocznie (§ 2). W myśl art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie zaś sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania (art. 35 § 3 k.p.a.). Artykuł 36 § 1 k.p.a. nakłada natomiast na organy administracji publicznej obowiązek zawiadomienia strony o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. (od dnia 11 kwietnia 2011 r. także o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w przepisie szczególnym), z podaniem przyczyny zwłoki oraz wskazania nowego terminu jej załatwienia.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy, stwierdzić należy, że wystąpiły w niej niewątpliwie przesłanki uzasadniające stwierdzenie bezczynności Prezydenta [...]. Niesporna pozostaje wszak okoliczność, że złożony przez J. W. i I.S. (a powtórzony przez J. W.) wniosek o przyznanie odszkodowania, nie został przez organ rozpoznany. Wniosek ten wpłynął natomiast do organu 31 lipca 1979 r., co wynika z umieszczonej na nim prezentaty Urzędu Dzielnicowego [...] Od tego momentu zatem rozpoczął swój bieg, określony w art. 35 § 3 k.p.a. termin w jakim organ zobowiązany był do rozpoznania sprawy. Zatem postępowanie w sprawie winno ulec zakończeniu najpóźniej 30 września 1979 r. Tymczasem spraw objęta powyższym wnioskiem do chwili obecnej nie została rozpoznana.
Oznacza to, że od 35 lat organ (którym aktualnie jest [...]), będąc właściwym w sprawie, pozostaje w zwłoce, co czyni skargę oczywiście zasadną. A to z kolei implikuje po stronie Sądu obowiązek wydania orzeczenia, o którym mowa w art. 149 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., a więc zobowiązania organu do wydania aktu w określonym terminie. Wyznaczając zaś ten termin (którego bieg rozpoczynał się będzie do daty zwrotu akt z prawomocnym wyrokiem) Sąd uwzględnił skomplikowany i historyczny charakter sprawy rozstrzyganej na gruncie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jak też zakres postępowania dowodowego jaki jeszcze musi organ przeprowadzić. Zważywszy na to, że w dotychczasowym postępowaniu nie pozyskano materiału dowodowego, w oparciu o który można by ustalić choćby podstawowe elementy stanu faktycznego sprawy, takie jak stan prawny i faktyczny nieruchomości w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r., rozsądnym i realnym terminem w jakim możliwe jest zakończenia postępowania jest, zdaniem Sądu, termin pięciu miesięcy.
Tak oznaczony termin załatwienia sprawy umożliwia także zakończenie postępowania, bez konieczności występowania przez stronę z kolejną skargą mającą tym razem na celu wykazanie, że organ wyroku nie wykonał, co z kolei może także prowadzić do dalszej zwłoki, spowodowanej choćby koniecznością przekazaniem akt sprawy do Sądu.
Stwierdzona bezczynność ma w okolicznościach rozpoznawanej sprawy postać kwalifikowaną w rozumieniu art. 149 § 1 zd. drugie p.p.s.a., a więc rażąco narusza prawo. Żadne bowiem okoliczności nie mogą usprawiedliwiać 35 letniej zwłoki w wydaniu merytorycznej decyzji, tym bardziej gdy jest to – jak w niniejszej sprawie - efektem wieloletniego zaniechania podejmowania przez organ jakichkolwiek działań ukierunkowanych na jej załatwienie. Zważyć wszak należy, że pomiędzy złożeniem wniosku (1979 r.) a wniesieniem skargi (2014 r.), nieliczne czynności w sprawie wykonywane były, co kilkanaście, a wręcz kilkadziesiąt lat. Do roku 2014 r. organ w związku ze złożonym wnioskiem zrealizował wyłącznie dwie czynności, które pozostawały w związku zawisłą przed nim sprawą. Przy czym pierwsza czynność miała miejsce dopiero w 1983 r. i było nią wówczas wystąpienie do J. W. o podanie numeru hipotecznego nieruchomości (vide pismo Urzędu Rejonowego w W. z [...] września 1983 r. nr [...]), a kolejna w roku 1991 (vide pismo Kierownika Urzędu Rejonowego w W. z [...] lutego 1991 r. nr [...], przekazujące wniosek stron zgodnie z właściwością Burmistrzowi [...]).
Ponownie organ zajął się sprawą dopiero po powtórzeniu wniosku o odszkodowanie za utraconą nieruchomość przez J. W., ale również ograniczył swoją aktywność wówczas wyłącznie do jednego pisma, w którym zwrócił się do Delegatury Biura Gospodarki Nieruchomościami Urzędu W. [...] o przekazanie akt archiwalnych (vide pismo z [...] stycznia 2014 r. nr [...]). Po raz pierwszy zaś o przyczynach zwłoki i nowym terminie zakończenia postępowania, organ poinformował strony dopiero po 35 latach od wszczęcia postępowania (vide pismo z [...] lipca 2012 r. nr [...]) i uczynił to po wniesieniu skargi. Tymczasem zobligowany był do dokonania tej czynności, stosownie do art. 36 § 1 k.p.a., niezwłocznie po upływie terminu określonego w art. 35 § 3 k.p.a. Taki sposób postępowania nie tylko w sposób oczywisty i szczególnie drastyczny narusza zasadę szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.), ale wręcz stanowi modelowy przykład prowadzenia postępowania w sposób podważający zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, a więc w sposób naruszający jedną z fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego (por. art. 8 k.p.a.). Świadczy jednocześnie o kompletnym lekceważeniu przez organ procedury administracyjnej, co w żadnym razie nie może być przez Sąd aprobowane.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 149 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego, orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy.