Uzasadnienie
O. B. pismem z 21 października 2022 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego.
Skarżąca wniosła o zobowiązanie organu do wydania decyzji oraz wypłaty zaległego świadczenia wychowawczego podnosząc, że wniosek złożony został 29 czerwca 2022 r. i mimo złożenia ponaglenia, do dnia wniesienia skargi brak jest jakiejkolwiek decyzji oraz kontaktu ze strony ZUS.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o umorzenie postępowania, ewentualnie o oddalenie skargi. Organ zaznaczył, że wniosek o świadczenie wychowawcze 500 plus (SW-R) został złożony 29 czerwca 2022 r. W dniu 28 października 2022 r. ZUS Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin (CSR) przyznało świadczenie wychowawcze na dziecko w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023. Wypłata świadczenia w kwocie łącznej został przekazana 4 listopada 2022 r. Tym samym wniosek o umorzenie postępowania jest uzasadniony. Zdaniem organu ponadto żądanie wydania decyzji jest bezpodstawne, gdyż zgodnie z art. 13a ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 i art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259) - dalej jako P.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej poprzez rozpoznawanie skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Sąd orzeka także w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V, VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (art. 3 § 2 pkt 9 P.p.s.a.).
Stosownie do art. 149 § 1 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a P.p.s.a.).
W myśl art. 149 § 2 P.p.s.a. sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.
Z ogólnych zasad postępowania administracyjnego wynika, że organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy, zgodnie z art. 12 § 1 kpa, a także zobowiązane są podejmować wszelkie kroki niezbędne do jej wyjaśnienia i załatwienia w myśl art. 7 i art. 77 § 1 kpa.
Stosownie do art. 35 § 1 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od daty wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 kpa). W myśl art. 36 § 1 kpa o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w ustawowym terminie określonym w art. 35 kpa lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 kpa).
Instytucja skargi na bezczynność organu lub na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ ma na celu ochronę strony poprzez doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Badając zasadność takiej skargi sąd czyni to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania orzeczenia sądowego.
W myśl art. 119 pkt 4 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do żądania skargi co do zobowiązania organu do rozpoznania wniosku z 29 czerwca 2022 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego stwierdzić należy, że postępowanie sądowoadministracyjne w tym zakresie stało się bezprzedmiotowe. Jak wynika z akt sprawy informacją z 28 października 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał świadczenie wychowawcze na dziecko w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. Wypłata została przekazana 4 listopada 2022 r. Organ załatwił zatem sprawę. Przyznanie ww. świadczenia wyłącza możliwość uwzględnienia skargi na bezczynność organu w zakresie rozpoznania wniosku. W sprawie zaistniały więc przesłanki uzasadniające umorzenie postępowania sądowego w tym zakresie.
Oceniając natomiast prowadzenie postępowania przez organ do czasu przyznania świadczenia informacją z 28 października 2022 r. stwierdzić należy, że skarżąca zasadnie zarzuciła Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych bezczynność w przedmiocie rozpoznania wniosku. Jak wskazano wniosek złożony 29 czerwca 2022 r. załatwiony został 28 października 2022 r. Organ uchybił zatem określonym w kpa terminom załatwienia sprawy. Nie można jednak uznać, że zaistniała bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Za takim stanowiskiem przemawia w szczególności fakt, że wniosek o przyznanie świadczenia został rozpoznany, a przekroczeniem terminów określonych w kpa nie było znaczne.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że o rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako celowe unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, co w rozpoznawanej sprawie – w ocenie Sądu - nie miało miejsca.
W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 149 § 1a i art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 P.p.s.a.