Uzasadnienie
W skardze z dnia 10 listopada 2008 r. J. S. (dalej powoływana jako skarżąca) zarzuciła Ministrowi Skarbu Państwa bezczynność w rozpatrzeniu jej żądania dotyczącego niezwłocznego wpisania jej do centralnego rejestru osób, którym przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, które to prawa potwierdzała decyzja Prezydenta Miasta R. z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...], sprostowana postanowieniem Wojewody [...] z dnia [...] października 2006 r. oraz podjęcia czynności zmierzających do wypłaty rekompensaty i wskazania pracownika winnego niezałatwienia sprawy w terminie.
W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie. Uzasadniając swoje stanowisko Minister stwierdził, że w związku z częściową realizacją uprawnienia nie ma podstaw do wprowadzenia danych skarżącej do rejestru.
Wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2009 r. sygn. akt I SAB/Wa 214/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił powyższą skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że w sprawie jest bezsporne, iż skarżąca jako uprawniona do rekompensaty, prawo swoje częściowo zrealizowała, nabywając od Skarbu Państwa w 1988 r. własność lokalu mieszkalnego. Zatem co do pozostałej części powinna uzyskać potwierdzenie prawa do rekompensaty decyzją właściwego wojewody, wydaną na wniosek złożony w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Konieczność złożenia takiego wniosku potwierdza art. 6 ust. 3 tej ustawy. Dopiero ostateczna decyzja wydana w ww. trybie stanowi podstawę wpisu do rejestru wojewódzkiego, a następnie centralnego, prowadzonego przez właściwego ministra.
Bezsporne jest, że skarżąca nie złożyła takiego wniosku, prawidłowo zatem Minister Skarbu Państwa zakwestionował wpis dokonany przez Wojewodę [...] na decyzji z dnia [...] stycznia 2004 r. orzekającej o ustaleniu wartości mienia pozostawionego za granicą, gdyż ww. regulacje ustawowe nie upoważniały Wojewody do takiego działania. Stosownie do przepisów tej ustawy Minister nie zamieścił danych skarżącej w rejestrze, natomiast poinformował jej pełnomocnika o przyczynach takiego postępowania i pouczył jakie działania należy podjąć celem realizacji pozostałej części uprawnienia do rekompensaty.
Sąd wskazał zatem, że nie można zarzucić Ministrowi bezczynności w sprawie. W ocenie Sądu nie można było też zgodzić się ze stanowiskiem skargi, że decyzja Prezydenta Miasta R. z dnia [...] stycznia 2004 r. stanowi podstawę do ujawnienia danych w rejestrze, gdyż może to mieć miejsce tylko co do osób, które w ogóle nie zrealizowały prawa do rekompensaty. Sąd nie podzielił również zarzutu, że Minister Skarbu Państwa nie ma prawa do kontroli i podważania prawidłowości wpisów w rejestrze wojewódzkim, gdyż art. 17 ust. 1 ww. ustawy uprawnia Ministra do takiego działania i wskazuje, że ma on obowiązek kontroli by wypłata świadczenia nastąpiła zgodnie z prawem.
Skarżąca wniosła skargę kasacyjną od tego wyroku domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 17 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 996/09 uwzględnił skargę kasacyjną i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu orzeczenia Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności wskazał, że przedmiotem skargi jest bezczynność Ministra Skarbu Państwa, który, nie dokonał wpisania skarżącej do centralnego rejestru osób, którym przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Tymczasem oddalając skargę na bezczynność Ministra, Wojewódzki Sąd stwierdził, iż w świetle ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, skarżąca jako osoba, która częściowo zrealizowała już prawo do rekompensaty, powinna wystąpić z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty w terminie wskazanym w art. 5 ust. 1 ustawy, czego bezspornie nie uczyniła, a nadto, że Minister Skarbu Państwa jest uprawniony do kontroli prawidłowości wpisów do wojewódzkich rejestrów osób uprawnionych do rekompensaty.
Z taką oceną sprawy przez sąd pierwszej instancji, NSA się nie zgodził, wskazując, że w ramach sprawy zainicjowanej skargą na bezczynność, rolą sądu pierwszej instancji było dokonanie oceny, czy w stanie sprawy Minister Skarbu jest bezczynny, czy też nie.
Zdaniem NSA stan faktyczny sprawy należy sytuować w normie art. 6 ust.
3. ustawy o rekompensatach. Z jej punktu widzenia słuszne jest domaganie się realizacji uprawnień wynikających z ostatecznej decyzji administracyjnej, w tym stosownego wpisu do centralnego rejestru. Ustawa o rekompensatach wprowadzająca unormowanie art. 6 ust. 3 powinna była przewidzieć jak należy odnieść się do ostatecznych rozstrzygnięć potwierdzających prawo do rekompensaty już częściowo zrealizowanej. NSA uznał, że art. 20 i art. 7 ust. 3a ustawy rekompensacyjnej zawiera odpowiedź jak należy postępować z takimi rozstrzygnięciami. W przeciwnym bowiem wypadku osoby, o których mowa w art. 6 ust. 3, które postąpiłyby zgodnie z art. 5 ust. 1 legitymowałyby się dwoma ostatecznymi orzeczeniami w tym samym przedmiocie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skargę należało uznać za uzasadnioną, co skutkowało wydaniem przez Sąd wyroku zobowiązującego organ do wydania orzeczenia w określonym terminie.
W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, iż orzekając w sprawie dotyczącej skargi na bezczynność organu, sąd nie przeprowadza kontroli określonego aktu lub czynności danego organu, lecz biorąc za podstawę stan faktyczny i prawny danej sprawy rozstrzyga, czy istotnie organ pozostaje w bezczynności (art. 149 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.). Przy tym sąd bierze pod uwagę stan sprawy na dzień orzekania, a nie na dzień wniesienia skargi.
W przedmiotowej sprawie nie ulega żadnym wątpliwościom, że skarga jest dopuszczalna. Jeżeli – tak jak wskazuje to Naczelny Sąd Administracyjny – sytuacja skarżącej powinna być rozpatrywana przez pryzmat art. 7 ust 3a i 20 ustawy o rekompensatach, to wniosek skarżącej w tym zakresie zgodnie z właściwością organ powinien był niezwłocznie przekazany właściwemu wojewodzie w trybie art. 65 Kpa. Jeżeli organ miałby wątpliwości, co do dokładnej treści żądania odnoszącego się do wzruszenia decyzji z dnia [...] stycznia 2004 r., to powinien wystąpić do skarżącej o sprecyzowanie podania w tym zakresie. Te czynności powinny być jednak dokonywane niezwłocznie.
Natomiast od dnia złożenia wniosku upłynęło już 2 lata – wyłączając nawet okres od dnia wydania wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w dniu 3 kwietnia 2009 r., do dnia wydania orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny – i tak jest to wystarczający czas na rozpatrzenie wniosku w tych granicach.
Natomiast kwestia definitywnego zakończenia sprawy ujawnienia bądź odmowy ujawnienia w rejestrze centralnym, również powinna być zakończona bądź ujawnieniem bądź odmową. Brak wskazania w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. formy odmownego załatwienia wniosku o ujawnienie w rejestrze centralnym wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty nie oznacza, że w przypadku odmowy dokonania stosownego wpisu w rejestrze centralnym wyłączona jest decyzyjna kompetencja organu.
W sytuacji zatem, gdy Minister Skarbu Państwa dokonuje negatywnej oceny spełnienia wymagań określonych w ustawie o rekompensatach to obowiązany jest wydać decyzję administracyjną. Należy podkreślić, że odmienny pogląd prowadziłby do pozbawienia osób żądających ujawnienia w rejestrze centralnym wybranej przez nich formy realizacji rekompensaty gwarancji procesowych dla ochrony ich praw, w tym prawa do sądu (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 października 2009 r. sygn. akt I OSK 1448/08).
Zgodnie z art. 35 § 3 kpa. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a w sprawie szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania.
Pod pojęciem "załatwienia sprawy" trzeba przy tym rozumieć wydanie w sprawie rozstrzygnięcia merytorycznego lub decyzji o umorzeniu postępowania. Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy wskazać wypada, że od momentu złożenia wniosku w kwietniu 2008 r. do dnia złożenia skargi - upłynęło siedem miesięcy, a organ nie rozpatrzył wniosku w formie prawem przewidzianej tj. poprzez ujawnienie w rejestrze (czynność materialno-techniczna) bądź też poprzez wydanie decyzji o odmowie ujawnienia w rejestrze.
Wskazane wyżej okoliczności uzasadniają zatem uwzględnienie skargi na bezczynność organu, co z kolei obliguje Sąd do wyznaczenia Ministrowi Skarbu Państwa terminu na rozpoznanie w/w wniosku. Biorąc pod uwagę materię sprawy, Sąd uznał, że termin jednego miesiąca licząc od dnia doręczenia organowi odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, jest terminem adekwatnym dla wydania rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na względzie Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 149 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.