Uzasadnienie
[...] (dalej jako skarżąca) pismem z dnia [...] stycznia 2019 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w przedmiocie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lutego 1961 r., nr [...]
Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym.
Spadkobiercy dawnego właściciela – [...] wnioskiem z dnia [...] października 1990 r. wystąpili do Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej o stwierdzenie nieważności w/w orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lutego 1961 r. mocą którego przejęto bez odszkodowania na własność Państwa nieruchomość rolną o pow. [...] położoną we wsi [...] pow. [...] – stanowiącą własność [...].
Pismem z dnia [...] marca 2015 r. [...] jako następczyni prawna zmarłej [...] dołączyła się do toczącego się postępowania o stwierdzenie nieważności w/w orzeczenia z dnia [...] lutego 1961 r. Następnie pismem z dnia [...] listopada 2018 r. skarżąca wniosła zażalenie do Prezesa Rady Ministrów na niezałatwienie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w terminie określonym k.p.a. wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia.
Z uwagi na dalsze niezałatwienie sprawy skarżąca pismem z dnia [...] stycznia 2019 r. wniosła do Sądu skargę na bezczynność organu w załatwieniu przedmiotowego wniosku. W skardze tej skarżąca wniosła o zobowiązanie organu do wydania decyzji w przedmiotowej sprawie w terminie 1 miesiąca od daty doręczenia akt organowi, oraz zasądzenie kosztów postępowania. Ponadto skarżąca wniosła o wymierzenie organowi grzywny określonej w art. 154 § 6 ppsa.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie wskazując, że w trakcie postępowania skompletowano już archiwalną dokumentację oraz ustalono obecnych właścicieli spornej nieruchomości. Obecnie wydanie rozstrzygnięcia uzależnione jest jedynie od ustalenia następców prawnych [...]. Ponadto wskazano, że skarżąca była również informowana o przebiegu postępowania oraz pozyskanych nowych dokumentach (pismo z dnia [...] listopada 2018 r.), a także o konieczności przedłużenia terminu rozpatrzenia sprawy wraz z podaniem przyczyny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302), przywoływanej dalej jako "p.p.s.a." sprawa mogła zostać rozpoznana w trybie uproszczonym.
Skarga jest uzasadniona, co skutkowało wydaniem przez Sąd wyroku zobowiązującego organ do wydania orzeczenia w określonym terminie.
Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności;
- 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
- 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w danej sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, czy innego aktu. Dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność ta została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu, ani stopień przekroczenia terminu załatwienia sprawy. Te okoliczności będą miały jedynie znaczenie przy ocenie charakteru stanu zwłoki, a więc czy przybrała ona postać rażącego naruszenia prawa.
Aby zatem wydać orzeczenie na podstawie powołanych przepisów, sąd administracyjny, opierając się o zgromadzony w sprawie materiał dokumentacyjny, winien ocenić czy organ administracji załatwiając sprawę podjął wszelkie niezbędne czynności w celu wnikliwego i szybkiego jej rozstrzygnięcia, co wynika z ogólnych zasad postępowania administracyjnego w tym art. 7, art. 12 § 1 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.) – powoływanej dalej jako: "k.p.a.". Obowiązkiem Sądu jest więc zbadanie, czy organ administracji powziął środki przewidziane prawem do załatwienia sprawy w terminie.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające stwierdzenie bezczynności Ministra, a tym samym wydanie orzeczenia, o którym mowa w art. 149 § 1 p.p.s.a., a więc zobowiązania organu do wydania aktu w określonym terminie. Poza sporem jest bowiem to, że organ nie rozpoznał wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...] lutego 1961 r. oraz nie wydał rozstrzygnięcia w sprawie, a więc nadal pozostaje w zwłoce. W związku z powyższym zarzut bezczynności organu przy rozpoznawaniu wniosku należało uznać za uzasadniony, co skutkuje wyznaczeniem jednomiesięcznego terminu do załatwienia sprawy.
Sąd wyznaczając wskazany termin miał na względzie realną możliwość zakończenia w tym okresie postępowania i zdaniem Sądu, jest on realnym terminem, w jakim możliwe jest zakończenia postępowania bez uszczerbku dla gwarancji procesowych stron, a więc takim, przy ustalaniu którego uwzględniona jest złożoność materii w jakiej organ będzie orzekał.
Oceniając przesłanki wynikające z art. 149 § 1a p.p.s.a., Sąd doszedł do przekonania, że bezczynność organu w rozpoznaniu niniejszej sprawy miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W przedmiotowej sprawie wniosek wpłynął w październiku 1990 r. Z akt sprawy wynika, że wydana przez Ministra Rolnictwa decyzja z dnia [...] września 2002 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...] lutego 1961 r. i utrzymująca ją w mocy decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] października 2002 r. zostały uchylone wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 5 października 2004 r., sygn. akt IV SA 4768/03.
Postanowieniem z dnia [...] lutego 2005 r. Minister przekazał przedmiotowy wniosek do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] celem rozpatrzenia wg. właściwości.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r., nr [...] odmówiło stwierdzenia nieważności przedmiotowego orzeczenia. Następnie po rozpoznaniu wniosku [...] z dnia [...] września 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy Kolegium decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie pierwszej instancji przekazując według właściwości rozpatrzenie wniosku Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Bezspornym jest, że od daty przekazania akt przez Kolegium do Ministra tj. organu, który był właściwy od momentu skierowania wniosku przez spadkobierców [...] z dnia [...] października 1990 r. upłynęło ponad dwa lata i sprawa nie została załatwiona. Jedyne działanie organu sprowadzało się do informowania pełnomocnika skarżącej o nowych terminach rozpoznania sprawy, z powodu dużej ilości spraw rozpatrywanych według kolejności wpływu. Powyższe okoliczności prowadzą do wniosku, że organ pozostaje w stanie bezczynności, a ta - w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy przybiera postać kwalifikowaną, tj. rażąco narusza prawo. Brak podejmowania działań ukierunkowanych na merytoryczne załatwienie sprawy przez tak długi okres czasu pozostaje w oczywistej sprzeczności z zasadą szybkości postępowania, co w dalszej kolejności prowadzić musi nieuchronnie do podważenia zaufania uczestników tego postępowania do organów władzy publicznej, a tym samym w sposób rażący narusza normy zawarte w przepisach art. 8 i art. 12 k.p.a. Nawet złożenie przez stronę zażalenia do Prezesa Rady Ministrów oraz wniesienie do Sądu przedmiotowej skargi na bezczynność nie skłoniło organu do wydania rozstrzygnięcia w sprawie.
Stanie na straży praworządności wymaga od organu prowadzenia postępowania w taki sposób, aby nie było wątpliwości, że podejmuje wszelkie niezbędne działania zmierzające do załatwienia sprawy. Dotyczy to również spraw skomplikowanych. Obowiązek załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki pozostaje także w bezpośrednim związku z dyrektywą zawartą w art. 7 k.p.a. zobowiązującym organy administracji publicznej do stania na straży praworządności i uwzględniania słusznego interesu obywateli. Z tych względów Sąd uznał, że zaistniała w sprawie bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Jednakże mimo kwalifikowanego charakteru zaistniałej zwłoki Sąd nie znalazł wystarczająco uzasadnionych podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o przyznanie na jej rzecz od organu, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. sumy pieniężnej i w tej części skargę oddalił. Suma pieniężna z art. 149 § 2 P.p.s.a. ma charakter kompensacyjny. Z treści tego przepisu wynika, że ustawodawca pozostawił sądowi ocenę, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia skarżącym za oczekiwanie na rozpoznanie ich sprawy. W ocenie Sądu, ten dodatkowy środek w postaci przyznania na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej, powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu, to jest wówczas, gdy brak jest okoliczności, które ten stan rzeczy mogłyby tłumaczyć, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez nałożenia tej sankcji organ sprawy nadal nie załatwi. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie występuje.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i pkt 3 oraz art. 149 § 1a p.p.s.a. w zw. z art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 i 2 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 3 wyroku Sąd wydał na podstawie art.151 w związku z art. 149 § 2 ppsa. W przedmiocie kosztów postępowania zawartych w punkcie 4 sentencji wyroku orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.